نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی کلمه عبور]
صفحه اصلي > سیاسی و اجتماعی > اندیشه های اسلامی 


  چاپ        ارسال به دوست

امام رضا(ع) با نمایندگان ادیان گفت وگو و مناظره بدون تنش داشتند

دو گانگی و مسیر اهل بیت

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه امام رضا(ع) بهترین یکپارچگی را در میان امت اسلامی ایجاد کرد، گفت: امام رضا (ع) با سیاست‌های اجتماعی و رفتاری باعث وحدت میان امت اسلامی شد، اما باید توجه کرد هرگاه وحدت امت در بخش‌هایی شکسته شود این بدین معناست که ما فهم درستی از اسلام و امت نداشته و یا التزام، تعهد و دلسوزی برای بنیادی‌ترین پایه‌های اسلام یعنی دین و امت پیامبر اسلام نداریم.

حجت الاسلام والمسلمین مبلغی در گفت‌وگو با خبرنگار شفقنا (پایگاه بین‌المللی همکاری‌های خبری شیعه) با اشاره به اینکه تهدیدهایی که در راستای شناخت اصول رفتار اسلامی از جنبه های متفاوت داشتیم، نشانه پیشرفت ما در شناخت امامان بوده است، گفت: برای شناخت اصول کلی حاکم بر رفتار اجتماعی، سیاسی یک امام لازم است زندگی اجتماعی، سیاسی او را تحلیل کنیم و در چارچوب توجه به این اصول به تحلیل اجزا، اهداف و نوع سیره آنان دست یابیم. شناخت این اصول کلی کار ساده ای نیست و نیاز به تحلیلی بیشتر از آن چه تا به حال عرضه شده است، دارد. این اصول در زمینه های مختلف معنا می یابد که یکی از آن زمینه ها "جامعه" است و  نوع رفتار امام رضا(ع) هم تا آخر حافظ این اصل و در پی تحقق بخشیدن به آن بوده است. اگرچه تفاسیر و جزئیات مربوط به رفتار امام رضا در ارتباط با ولیتعهدی جای تحلیل جدی دارد.

رییس پژوهشگاه مطالعات تقریبی ایران  ادامه داد: اصلی که در رفتار همه امامان سایه  افکنده و یک خط قرمز در رفتارهای اجتماعی آن ها تبلور یافته است که از آن تجاوز نمی کردند "امت بنیاد" بوده است، به این معنا که نگاه امام رضا به" امت" معطوف بوده و تلاش او برای حفظ یکپارچگی و جلوگیری از هرگونه اختلال در فضای امت بوده است.

او ادامه داد: تمام این تلاش ها، افکار، اندیشه ها، پوشش ها و سیاستگذاری ها در جهت حفظ این چارچوب، یک بعد قطعی برای رفتار امام بوده و می خواستند این چارچوب حفظ شود. پذیرش خلافت مأمون به این معنا نیست که امام خلافت مأمون را به رسمیت شناخته است بلکه در جهت تضعیف آن گام برداشته اند، ولی مهم این است که این عدم تأیید و تضعیف با حفظ خط قرمز امت بوده است یعنی در درجه اولی نقش امام معطوف به حفظ چارچوب امت بوده است. شعار امت اصولاً بر سر زبان امامان یک شعار شناخته شده است.

او با اشاره به نقش و تمرکز امام حسین (ع) بر بنیاد بودن امت، گفت: امام حسین(ع) در جهت حفظ امت و بازگرداندن آنان از مسیری که به سمت تفرقه بود، گام برداشتند و اگرچه شهید شدند ولی یک نقش تاریخی را در قرار دادن امت در یک مسیر بقا و یکپارچه شدن ایفا کردند. زمینه‌های تفرقه همیشه بوده و کم و بیش تفرقه‌هایی در مقاطع مختلف شکل گرفته ولی نقش امام حسین و تمرکز آن حضرت بر بنیاد بودن امت در تصمیم‌ها یک نقش غیر قابل انکار است. امام رضا نیز همین نقش را داشتند، شاید اگر امام رضا(ع) ولایتعهدی را قبول نمی‌کردند و به ایران نمی‌آمدند، نقش یکپارچه سازی را نسبت به امت نمی‌توانستند ایفا کنند.

نگاه افکار عمومی چه اهل سنت و یا شیعیان به امام رضا (ع) یکپارچه بود

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه حضور و اندیشه‌های امام رضا (ع) سنگرگاه استقرار امت بوده است، افزود: امام رضا در ایران حرکتشان، وجودشان، حضورشان و اندیشه‌هاشان سنگرگاه استقرار امت بوده است و در جهت این یکپارچگی عمل کرده است. اگر تاریخ ایران در زمان امام رضا(ع) را از زاویه اجتماعی مورد مطالعه قرار دهیم می بینیم در آن زمان به رغم اختلاف‌های بسیاری که بوده است، ولی نگاه افکار عمومی چه اهل سنت و یا شیعیان به امام رضا (ع) یکپارچه بود.

احمد مبلغی ادامه داد: با اینکه آن زمان حوادث و دعواها، نزاع ها، جنگ، کشت و کشتارها کم و بیش وجو داشت اما در چنین شرایطی که شرایط حساسی است، امام رضا(ع) نقطه روشنی برای اهل سنت و شیعه بودند به این معنا که امام رضا(ع) یک موقعیت اجتماعی به نام اهل بیت دارد و همگی در نگاه به امام آرامشی را می‌یافتند و به اهمیت جایگاه امام پی می بردند. این اهمیت جایگاه امام به دلیل رویکرد امت مدار امام بود. نوع حضور و حرف‌های امام و حتی انتخاب ولایتعهدی و قبول شرایطی که هوشمندانه این شرایط را می‌گذاشتند، همه این‌ها یک نوع نقش اجتماعی داشت. شاید ایران آن روز که آبستن حوادث کوچک و بزرگی بود و جریانات فکری و کلامی و .... سربرآورده بودند اگر امام رضا(ع) در ایران آن روز حضور نمی‌داشت چه بسا فرصت‌های در اختیار یکپارچه شدن این بخش عظیم از امت جای خودش را به شکاف‌ها و پیدایش شکاف‌ها، اختلاف‌ها، تفرقه‌ها می داد، بنابراین ملت ایران یکپارچگی خود را از امام رضا(ع) دارند. این نقش نه فقط در حیات امام رضا بلکه بعد از شهادتشان در طول تاریخ وجود دارد.

او در مورد مسیر فکری مشترک بین امام رضا(ع) و عالمان اهل سنت گفت: احمد بن حنبل یکی از عالمان بزرگ اهل سنت بود و با دولت و حکومت آن روز مشکل فکری داشت، حتی این تنش به خشونت می‌انجامید ولی با امام رضا(ع) با اینکه امام شیعه بودند در یک مسیر و فضا بود. این یکی از نشانه‌های پررنگ و قوی بازتاب دهنده وضعیت آن روز است. احمد بن حنبل یک نگاه احترام آمیز به امام رضا داشت و از امام رضا (ع) با عنوان سلسله الذهب یاد می کرد.

برخی تصور می کنند اگر در فضای وحدت گام بردارند از شیعه بودن تنزل پیدا می کنند

رییس پژوهشگاه مطالعات تقریبی با اشاره به اینکه امام رضا وحدت میان امت را درجه اول از سیاست‌ها و فعالیت‌های خود قرار دادند، گفت: این بدین معنا نیست که امام رضا از قالب و جایگاه امام بودن خود برای شیعه تنزل کرده است، برخی تصور می کنند که اگر در فضای وحدت اسلامی گام بردارند از شیعه بودن تنزل پیدا می کنند این مختص کسانی است که معنای وحدت اسلامی را به خوبی فهم نکرده‌اند و عمق چنین وحدتی را هضم نکرده اند. این یک تصور خاکی، ابتدایی و صوری از وحدت اسلامی و هم زمان از شیعه‌گری است. امام رضا همه تولیدات اندیشه خود را در اختیار شیعه که جمع کثیری بودند، قرار می‌داد که ناب ترین اندیشه‌ها را در جهت امامت داشته است، ولی آنچه بر اهمیت رفتار امام رضا می‌افزاید و یک تلاش اجتماعی عمیق و تحلیل پذیر در حد بالایی را نشان می‌دهد این است که امام رضا بین امامت و وحدت اسلامی گره می‌زند.

وی در مورد نقش امام رضا (ع) در ایجاد وحدت گفت: امامت امام رضا به این معناست که همه کمالات نهفته در دسترس امام و در جهت عزت مسلمان‌ها است. امام رضا نقش ایجاد وحدت میان امت را ایفا می‌کردند. چون وحدت معانی و سطوح مختلفی دارد و در اینجا به این معناست که ما یک امت را تقویت کنیم و با حفظ چارچوب‌ها وحدت امت به گونه‌ای باشد که هرکس از دور نگاه کرد بگوید این یک امت است چرا که تفرقه و اختلافی میان آن‌ها نیست.

اهل سنت در سایه سیاست‌های امام رضا احساس اطمینان می‌کردند

حجت الاسلام و المسلمین مبلغی بهترین یکپارچگی میان امت اسلامی را در زمان امام رضا (ع) دانست و افزود: امامت حضرت کارکردهایی در جامعه داشته و این کارکردها نظام ماست یعنی یکپارچگی مسلمانان است و ایشان بهترین یکپارچگی را ایجاد کردند. حتی اهل سنت به رغم اینکه اهل سنت بودند در سایه سیاست‌های امام رضا احساس اطمینان و سکون خاصی می‌کردند و فضا را یکپارچه و یگانه می‌دیدند و این نقش امام رضا در ایجاد وحدت میان امت برای همه چه شیعه و چه سنی الگو است. هرگاه وحدت امت در بخش‌هایی شکسته شود و تفرقه‌هایی پدید بیاید این بدین معناست که ما یا فهم درستی از اسلام و امت به عنوان یک بنیاد و پایه نداریم و یا التزام، تعهدی و دلسوزی برای بنیادی‌ترین پایه‌های اسلام یعنی دین اسلام و امت پیامبر اسلام نداریم.

وی در مورد پراکندگی شیعیان در کشورهای همجوار در زمان امام رضا (ع) گفت: در آن زمان شیعه یک دوره سختی را پشت سر گذرانده بود. عده‌ای از شیعیان به خصوص سادات و به ویژه سادات حسنی دست به قیام زده بودند. بسیاری از سادات در دوره بنی امیه و در اوایل دوره بنی عباس در جنگ و گریز بودند و در کوه، دشت به صورت پنهانی زندگی می‌کردند. دوره امام رضا یک دوره بروز و ظهور برای یک حرکت اهل بیتی بود و امام رضا از این وضعیت برای  توجه دادن به جایگاه بی بدیل اهل بیت و یکپارچگی امت استفاده کردند.

آنچه مامون را برآشفت حضور پر رنگ امام رضا در عرصه‌های اجتماعی بود

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: در زمان امام رضا آنچه که در خفا بود، مشخص و روشن شد. آنچه در خفا بود یک تلاش پیگیر مداوم در فضاهای علمی، مبارزاتی و انتقادی و .... بود همه اینها تجمیع و متمرکز شد و در یک سطح کلان اجتماعی در منظر همه قرار گرفت. یعنی بهترین استفاده و به تعبیر امروزی بهترین فراوری را امام از خرده مبارزات و مبارزات بی امان و پیگیر به دست آوردند و آن را در جهت خدمت به امت قرار دادند. شیعه از حالت‌ انزوا بیرون آمد و احساس فخر و اجتماعی بودن،  می‌کرد البته مأمون به خوبی این اجتماعی سازی حرکت‌های درست اسلام از سوی امام رضا را بر نمی‌تافت او تصورش این بود که کسی می‌آید تحت کنترلش قرار می‌گیرد و بازتاب‌های اجتماعی بیشتر به نفع خود دستگاه او قرار می‌گیرد، ولی امام رضا با قوی‌ترین و دقیق‌ترین نگاه‌های اجتماعی توانست نهادسازی اجتماعی کرده و اندیشه‌های فروخفته را شکل ببخشد و به اعضای جامعه اسلامی از جمله شیعه و سنی شخصیت بدهند. البته شیعه راه خودش را در سایه امام رضا پیدا می‌کرد و معناهای خاصی می‌گرفت به همین دلیل مأمون نمی‌توانست این مظاهر اجتماعی و این حضور در اعماق اجتماع را ببیند و آنچه که او را برآشفت تا دست به شهادت امام رضا بزند حضور پر رنگ امام رضا در عرصه‌های اجتماعی و به موازات آن کمرنگ شدن خودش بود. امام رضا شهید یکپارچه شدن امت اسلامی حول محور اندیشه‌های اسلامی شد.

امام با نمایندگان ادیان گفت وگو می‌کرد که بازتاب آن از سوی مردم مثبت بود

او در مورد تأثیر مناظرهای امام رضا در معرفی اندیشه‌های تشیع گفت: امام رضا(ع) لقب عالم گرفته بودند، چون بعد از اینکه امام رضا در جهت یکپارچگی امت گام برداشتند با بسیاری از کسانی که نمایندگان ادیان مختلف بودند به گفت وگو می‌نشستند و بازتاب چنین گفت‌وگوهایی از سوی عموم امت مثبت بود. در دوره امام رضا با اینکه اکثریت جامعه اهل سنت بودند ولی به امام رضا لقب عالم بودن را می‌دادند و بسیاری از مناظرات برای هویت بخشیدن به علم و اعتقادات امت بوده است. امام رضا این مناظرات را بدون تنش و در فضاهای علمی انجام می‌دادند و چارچوب‌های درستی را دنبال می‌کردند تا امت، امت باشد.

ارتباطات جهان اسلام با جهان غیر اسلام فعال و پویا شده بود

مبلغی عصر ترجمه متون به زبان‌های مختلف را در زمان امام رضا دانست و افزود: در زمان مأمون یک تحول بزرگی رخ داد که ارتباطات جهان اسلام با جهان غیر اسلام فعال و پویا شده بود لذا بحث انتقال متقابل دانش یک امر رایجی بود. متون فلسفه‌ به عربی ترجمه می‌شد و همچنین دانش‌ها و اندیشه‌ها در ارتباطات کلان یا خرد به درون جوامع دیگر راه می‌یافت. سفرهای برخی از عالمان و اندیشمندان ادیان دیگر و ارتباطات و گفت‌وگوها نشان می‌دهد که علم در فضاهای اجتماعی رونق یافته بود و ارتباطات جهان اسلام با دیگر کشورها جدی شده بود و در چنین موقعیتی همرنگ‌ و پر رنگ‌تر شدن امت بیش از هر وقت دیگری احساس می‌شد. آن زمان از حیث دانش ورزی و ارتباطات علمی، زمان پر تحرکی بود و شاید همین مسائل علمی و مناظره‌ها مهم‌ترین فصل یک تحول اجتماعی در ارتباط با قدرت‌ها، ملت‌ها و امت‌ها بود.

هر آنچه که می‌تواند تنش و دو گانگی ایجاد کند برخلاف مسیر اهل بیت است

او در مورد مواجه امام رضا (ع) با افکار مختلف با استفاده از هوشمندی سیاسی ایشان گفت: شیعه باید به شیعه بودن خود افتخار بورزد و ما باید از نظر اعتقادی، فکری، قلبی و به خصوص رفتاری بیشتر به امامانمان نزدیک شویم و از آنان درس‌های اجتماعی بگیریم، یعنی ما نباید در حاشیه و یا جدای از امت باشیم بلکه باید بخشی از امت باشیم و در راه امامانمان گام برداریم. اعتقاد هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند رفتار است که مشکل ایجاد می‌کند از حیث رفتاری هر آنچه که می‌تواند تنش و دو گانگی ایجاد کند برخلاف مسیر اهل بیت است و این با منطق قرآنی و با منطق اهل بیت سازگار نیست. حضور در امت و بخشی از امت بودن، چارچوب و خط قرمزهای اسلام است و اهل بیت هم بیش از هرکس دیگری این خط قرمزها را رعایت می‌کردند که ما در عین شیعه بودن و اعتقادات خودمان را باور کردن، بخشی از امت باشیم. بخشی از امت بودن یک اندیشه اسلامی است و مذهب و امامان ما همین را ارائه می‌کردند. در جامعه اسلامی، رفتار اجتماعی مقصود است نه رفتار مناسکی و اعتقادی.

در جامعه اسلامی، رفتار اجتماعی مقصود است نه رفتار مناسکی و اعتقادی

مبلغی با تأکید بر اینکه هر کس به نوبه‌ خود باید برای وحدت میان امت اسلامی گام بردارد، افزود: برخی رفتارها در سطح جامعه اسلامی نمی‌تواند وحدت ایجاد کند بلکه به تفرقه می‌انجامد. این‌ها اموری هستند که بعد ایجاد شده و در زمان امامان نبوده است. امروزه زمینه‌های اختلاف در جامعه اسلامی زیاد شده و ما باید به نوبه‌ خودمان در جهت اسلام و وحدت امت گام برداریم اگر این رفتار را عملاً به صورت گسترده و حداکثری نشان دهیم دیگران هم به سمت ما می‌آیند و آن‌هایی که در فضای جهان اسلام دارای اندیشه‌های غلط و نیت‌های سوء یا در اندیشه‌های افراطی سلفی‌گری تند هستند، باید خلع سلاح شوند.



١١:٣٨ - 1391/07/08    /    شماره : ٥٥٥٧    /    تعداد نمایش : ٥٨٠



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :5060
کل بازديدها :10260991
بازديدکنندگان آنلاين :11
بازديدازاین صفحه :50203