نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی کلمه عبور]
صفحه اصلي > دانش و فناوری > علوم انسانی 


  چاپ        ارسال به دوست

جامعه شناسی مردم مدار

جامعه شناسی در ایران «نهاد» نشده است. این نقدی است که بسیار از آن گفته اند. اما جامعه شناسی در ایران چه ویژگی هایی دارد و چه ویژگی هایی ندارد که بدل شدن آن را به یک نهاد از نظر منتقدان به تعویق انداخته است؟ اگر به تعبیری ساده، هر نهاد را عامل تعریف و گسترش هنجارهایی در یک حیطه و مراقبت از تخطی از آنها بدانیم، بی تردید جامعه شناسان این دیار بسیار کوشیده اند تا به تعریف هنجارهای این حیطه از علم و مراقبت از آنها نائل شوند. با گسترش هنجارهاست که یک نهاد مستقر و تثبیت می شود و در چانه زنی ها توان ابراز وجود می یابد وگر نه جامعه شناسی، با تمام تلاشی که برای حفظ آن در قالب های حرفه ای و سیاستگذار یا حتی انتقادی می شود، همواره به زیستنی حاشیه ای تن می دهد.

جامعه شناسی باید از قلمرو دانشگاه پا بیرون گذارد، هنجارهایش را به مخاطبانی گسترده تر ارائه دهد تا هم وظیفه ای را که بر دوش خود احساس می کند، به درستی انجام دهد و هم با کسب پایگاهی «مردمی»، چتری حمایتی بر سرش بگسترد. «جامعه شناسی مردم مدار» قسمی از جامعه شناسی است که در پی تحقق این اهداف است.

امروزه با توجه به سنت پژوهشی تازه و در عین حال دارای ریشه های آشکار در سنت جامعه شناسی کلاسیک، می توان از چهار نوع جامعه شناسی حرفه ای، انتقادی، سیاستگذار و مردم مدار سخن گفت و این نوع اخیر را مکملی ضروری برای آن سه دیگر دانست. جامعه شناسی حرفه ای مفاهیم و روش های آزموده شده و انبانی معرفتی برای پیکره جامعه شناسی فراهم می آورد و جامعه شناسی انتقادی با نقد آنها عرصه جامعه شناسی حرفه ای را به بازاندیشی مدام در خود فرا می خواند. با این وصف، خصلت آکادمیک دو قسم جامعه شناسی فوق مانعی بزرگ بر سر راه ارتباط آنها با گروه های متفاوت مردم در بیرون از مرزهای دانشگاه است. از جمله عوامل این اختلال ارتباطی، بی توجهی چنین جامعه شناسی های آکادمیکی به مجاری ارتباط عمومی، از جمله زبانی عامه فهم و نیز رسانه های عمومی است. این امر زمینه ساز گسستی رو به گسترش میان جامعه شناسی با مسائلی بوده که مردم در زندگی اجتماعی شان با آنها سر و کار دارند؛ همان مسائلی که تبیین شان از مهم ترین وظایفی بوده که جامعه شناسی همیشه بر دوش خود احساس می کرده است.

اما در سویی دیگر، جامعه شناسی سیاستگذار قرار گرفته که اگرچه مسئله محور است، در پی راه حل مسائلی است که کارفرمایی بیرون از دایره آکادمی جامعه شناسی، اعم از دولت یا بازار، صورت بندی کرده است. این نوع جامعه شناسی، به تأیید بسیاری از جامعه شناسانی که در اجرای طرح های تحقیقاتی سازمان های دولتی و خصوصی دست در کارند، عموماً به نوعی جامعه شناسی «بله قربان گو» بدل می شود که وظیفه اش، نه حل مسئله که مشروعیت بخشی به راه حل هایی است که پیشاپیش تدارک دیده شده اند.

جامعه شناسی مردم مدار نیز مسئله محور است، اما مسائلش را از تعامل با گروه های مردمی استخراج می کند و با مشارکت آنان در پی راه حل می گردد. در این تعامل، این فقط مسائل مردم نیستند که آشکار می شوند، بلکه رویکردهای معرفت شناختی و روش شناختی خود جامعه شناسی هم محک خورده و حک و اصلاح می شوند. این قسم جامعه شناسی از راه چنین تعامل انضمامی است که هشیار باقی می ماند و به بازاندیشی مدام در خود می پردازد، نه از طریق مناقشات انتزاعی درون علمی.

با این وصف، برای جامعه شناسی مردم مدار، تجربه زیسته مردم هم منبع پژوهش است و هم موضوع پژوهش. اما تعامل جامعه شناسی با گروه های مردمی، مستلزم توسل به مجاری ارتباطی مناسب است. همین نکته است که حضور در رسانه های عمومی را مورد توجه جامعه شناسی مردم مدار قرار می دهد. البته تسلط به زبانی عامه فهم لازمه چنین حضوری است، اما این زبان که در پی نزدیکی به عموم مردم است نه لزوماً سخیف است و نه عامه فریب. از سویی دیگر، از همین طریق است که جامعه شناسی می تواند با عرضه مفاهیم و نوع نگرش خود به عموم مردم، ابزارهای مفهومی کارآمدتری را برای توصیف و تبیین شرایط تاریخی اجتماعی در اختیارشان بگذارد. بر همین مبناست که دلمشغولی به آموزش نیز به یکی از مهم ترین دغدغه های جامعه شناسی مردم مدار بدل می شود؛ چه برای بهره گیری از روش ها و ابزارهای کارآمدتر آموزشی برای تدریس این علم به مخاطبان آکادمیک و چه آموزش این علم به افرادی که بیرون از دایره آکادمی جامعه شناسی اند. جامعه شناسی مردم مدار بر این باور است که پزشک، وکیل، کاسب، معلم، روزنامه نگار، مهندس، راننده و روان شناسی که به بینش جامعه شناختی مسلح است، هم فردی کارآمدتر در حرفه اش خواهد بود و هم شهروندی مسئول تر در سایر حیطه های زندگی شخصی و اجتماعی اش. اما آموزشی که جامعه شناسی مردم مدار از آن سخن می گوید، آموزشی است دو طرفه حاصل از دیالوگ میان جامعه شناسی و مردم.

طرفه آن که، در این سال ها کمتر حیطه آکادمیکی را می توان یافت که به نوعی درصدد گسترش مخاطبانش برنیامده باشد. در این میان، روان شناسی البته شهره است؛ اما با نگاهی به حیطه هایی چون فلسفه و پزشکی و اقتصاد و حتی نجوم و فیزیک و ریاضی در می یابیم که گویا جامعه شناسی از معدود علومی است که از این قافله عقب مانده است؛ قافله ای که سال هاست در پی گسترش حوزه عمومی روان شده است. اکنون این جامعه شناسی مردم مدار است که جامعه شناسان را به این مشارکت گفتمانی در حوزه عمومی فرا می خواند؛ قسمی جامعه شناسی که با وجود ریشه های دیرینش در سنت جامعه شناسی، جوانه هایی تازه هم به بار آورده است.

آفتاب


١٩:٠٠ - 1391/01/04    /    شماره : ٢٢١٧    /    تعداد نمایش : ٤٩٩



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :4519
کل بازديدها :10273658
بازديدکنندگان آنلاين :13
بازديدازاین صفحه :96138