نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی کلمه عبور]
صفحه اصلي > خانه و خانواده > احکام حقوقی خانواده 


  چاپ        ارسال به دوست

حضور اجتماعی زن در اندیشه متفکران و رهبران اسلامی (2)

دیدگاه امام خمینی (ره)
حضرت امام خمینی (ره) کسی بود که دین مداری، محور اندیشه ایشان را تشکیل می داد که آکنده از عقلانیتی بود که در جای جای اندیشه های وی حضور داشت.
تأثیر بارز این نگاه حضرت امام (ع) را در مواضع آن بزرگوار پیرامون مسأله زنان می توان مشاهده نمود. به جرأت می توان شاخص ترین چهره در میان اندیشمندان و متفکران اسلامی اعم از شیعه و سنی در طرح مسائل زنان و دفاع از جایگاه انسانی آنان را حضرت امام خمینی (ره) به حساب آورد. ایشان طی سال های 1341 تا 1343 با بصیرت کامل، سوء استفاده حکومت جائر پهلوی از عَلَم کردن مسأله آزادی و حقوق زنان را درک کرده و به جد با سیاست های به اصلاح نوگرایانه حکومت در این باب به مخالفت برخاست؛ چه آنکه رژیم مخالفت خود با اسلام را در زیر لوای دفاع از زنان پنهان کرده بود. امام (ره) به خوبی دریافته بود که رفتار شاه عوام فریبانه و در جهت محو هویت و کرامت زن می باشد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رغم مخالفت آشکار برخی با حضور زنان در عرصه عمومی، آن گاه که به آن حضرت پیشنهاد شد که از ادامه فعالیت شغلی بانوان جلوگیری کنند، ایشان نه تنها این امر را به دلیل عدم تناسب با شرایط خاص زمانی مردود دانست (پا به پای آفتاب، ص174)، بلکه چنان بحث حقوق اجتماعی و سیاسی زنان را پی گرفت که تقریباً در بین علمای اسلام نظیر و مانندی برای آن نمی توان یافت. در اثبات اهتمام آن بزرگوار به پاسداشت مقام زن همین بس که می فرماید: «در نظام اسلامی، زن همان حقوقی را دارد که مرد دارد. حق تحصیل، حق کار، حق مالکیت، حق رأی دادن، حق رأی گرفتن، در تمامی جهاتی که مرد حق دارد، زن هم حق دارد.»(جایگاه زن در اندیشه امام خمینی، ص60) اعتقاد راسخ حضرت امام به مسئولیت مشترک زن و مرد در حوزه عمل، در این گفتار به خوبی مشهود است.
تا آنجا که در نخستین فرازهای وصیت نامه سیاسی-الهی خود بدان می پردازد: «ما مفتخریم که بانوان و زنان پیر و جوان و خرد و کلان در صحنه های فرهنگی و اقتصادی و نظامی حاضر و همدوش مردان یا بهتر از آنان، در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن کریم فعالیت دارند...و از محرومیت هایی که توطئه دشمنان و ناآشنایی دوستان از احکام اسلام و قرآن بر آن ها بلکه بر اسلام و مسلمانان تحمیل نمودند، شجاعانه و متعهدانه خود را رهانده و از قید خرافاتی که دشمنان برای منافع خود به دست نادانان و بعضی آخوندهای بی اطلاع از مصالح مسلمین به وجود آورده بودند، خارج نمودند.»(صحیفه نور، ج21، ص172)
حضور گسترده زنان در تظاهرات ضد رژیم شاه با پوشش اسلامی، به خوبی نمایانگر درک و شناخت آنان نسبت به اهتمام جدی مرجعیت دینی به مسائل زنان بود و نشان می داد که حجاب نه تنها فضای حرکت و تنفس اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را محدود نمی نماید، بلکه بلکه با حذف جاذبه های جنسی و نگرش های جنسیتی در روابط اجتماعی، زن را به عنوان عنصری انسانی و متعالی در فعالیت های اجتماعی شرکت می دهد.
در الگوی کرامت محور حضرت امام، برای زن مسلمان، دخالت در سرنوشت خود و شؤون اجتماعی را نه تنها حق زنان، بلکه تکلیف شرعی و اجابت دعوت الهی شمرده می شود. حضرت امام در مقابل بعضی کج اندیشان، آشکارا از حضور زنان در عرصه عمومی که چه بسا تقدم و پیش دستی آنان بر مردان را نیز به نمایش گذارد، استقبال می کند: «این بانوان را کی بسیج کرده که در همه شؤون کشور دخالت می کنند و دخالت به جایی هم می کنند؟ این ها را خدا دعوت کرده است این ها لبیک برای خدا دارند می گویند.»(همان، ج12، ص237)
تأکید حضرت امام بر عنصر تکلیف و وظیفه، در حضور اجتماعی-سیاسی زنان نه تنها مایه افتراق دیدگاه آن بزرگوار با نگرش های متداول دینی مبنی بر ضرورت حضور زن در عرصه خصوصی(خانواده) گردید، بلکه تمایز آن با فلسفه های لیبرالیستی معاصر را نیز که داعیه حمایت از حقوق زنان و رها ساختن آنان از سلطه مردان را دارند، موجب شد. حضرت امام (ره) ناظر به تأثیر کارکرد افراد-صرف نظر از جنسیت آنان- و با تأکید بر عنصر وظیفه و مسئولیت که امری مشترک بین زن و مرد است، می فرماید: «برادرهای من، خواهرهای من توجه بکنید که مسئولیت داریم امروز، مسئولیت های بزرگ داریم ما، اگر این نهضتی که تا این جا رسیده و این انقلابی که تا این جا رسیده... اگر این از دست ما برود، همه ما مسئولیم.»(جایگاه زن در اندیشه امام خمینی، ص101)

تفاوت ها و نقش ها در مسیر کمال انسانی
امام راحل به نبود تفاوت میان زن و مرد و اینکه هر یک از آن ها می توانند به بالاترین درجات کمال دست یابند، اعتقاد داشته و در این رابطه می فرمایند: «برای زن ابعاد مختلفه است. چنانچه برای مرد و برای انسان. این ورق صوری طبیعی، نازل ترین مرتبه انسان است و نازل ترین مرتبه زن است و نازل ترین مرتبه مرد است. لکن از همین مرتبه نازل، حرکت به سوی کمال است. انسان موجود متحرک است، از مرتبه طبیعت تا مرتبه غیب، تا فنا در الوهیت.»(صحیفه نور، ج6، ص185)
نگاه امام به مقوله تمایز نقش های اجتماعی از آنجا که هدف تکریم مقام زن را دنبال می نمود، حائز اهمیت و قابل تأمل است. دیدگاه های سنتی معتقد به لزوم تقسیم مشاغل به خانه و خارج خانه به لحاظ جنسیت و در مقابل، دیدگاه های لیبرالی و فمنیستی قائل به ضرورت رفع تمایزهای جنسی در مشاغل هستند، به نحوی که هیچ شغلی به عنوان  شغل مردانه یا شغل زنانه مطرح نباشد؛ اما دیدگاه حضرت امام با هر دو نگرش متفاوت است. حضرت امام تمایز نقش های زن و مرد را با توجه به وجود تفاوت های طبیعی(ژنتیکی، هورمونی، روانی و...) بین آن ها که مورد قبول رفتارشناسان و روان شناسان   می باشد و با عنایت به دیدگاه دانشمندان اسلام درباره نهاد خانواده، می پذیرند و خانواده را نخستین و مهمترین عرضه ایفای نقش زن می داند.

توجه به نقش تکمیلی متقابل زن و مرد از دیگر اصولی است که حضرت امام در پاسداشت مقام و منزلت زن بدان عنایت ویژه داشت. بر خلاف آنچه فمینیسم به عنوان آموزه اصلی خود بر آن پای می فشرد، مبنی بر اینکه زن بودن، چیزی جز مجموعه سازه های یک فرهنگ مردسالار نیست، اساساً در نگاه اسلام مقوله اصل و فرع در آفرینش آنسان مطرح نیست و بنابر این مقدم بودن مرد بر زن منتفی است.
بر این اساس وضع تکالیف متفاوت برای زن و مرد-بر خلاف ادعاهای فمینیسم-به مثابه کهتری زن در نگاه شریعت اسلام در مقایسه با مرد نیست؛ بلکه در واقع، تفاوت در تکلیف بر پایه توانمندی های متفاوت هر یک از دو جنس استوار است که جمع آن دو، کمال جامعه انسانی را رقم می زند؛ کمالی که در نبود تفاوت و حاکمیت تساوی هیچگاه به دست نمی آید و نظام تقسیم کار حاصل نمی گردد.

حضور عفیفانه زن مسلمان در اجتماع
امام (ره) زنان را با تأکید بر حفظ موازین شرعی به صحنه آورد و در میدان دفاع از دستاوردهای انقلاب، حاضر نگه داشت، تا آنجا که انقلاب او «انقلاب چادر» نام گرفت.(امام خمینی و الگوهای شناختی در مسایل زنان، ص117) هنر امام در عرصه رهبری انقلاب اسلامی آن بود که به رغم رواج آموزه های انزوا مدار زن در حوزه اندیشه دینی، که سلامت و سعادت او را در خانه نشینی و دور بودن از نامحرم تعریف می کرد، هیچگاه علاقه و تمایل زن مسلمان ایرانی در تعیین سرنوشت ملی خود را نادیده نگرفت و در عین حال بر خلاف گروه هایی که فارغ از دغدغه های شرعی و ملاحظات دینی بر حضور زنان در کنار مردان تأکید داشتند، به جد پاسداشت حرمت زن مسلمان را در فرآیند حضور در عرصه عمومی خواستار بود. در نگاه امام، حضور کامل و انسانی زن در اجتماع در سایه حفظ گوهر وجود او در چارچوب عفاف حاصل می آمد و هرگونه اقدام اجتماعی فارغ از رعایت این مهم، صرفاً اعتلای ظاهری زن را در پی می داشت. این چنین بود که حضرت امام (ره) نه ضرورت حضور اجتماعی و سازنده زنان را فدای یکسویه نگری و تنگ نظری به دین و جایگاه زن نمود و نه به عذر مبارزه و حضور بانوان در صحنه های مختلف، چارچوب های شرعی را در روابط اجتماعی بانوان نادیده گرفت: «امروز باید خانم ها وظایف اجتماعی خودشان را و وظایف دینی خودشان را عمل بکنند و عفت عمومی را حفظ بکنند و روی آن عفت عمومی، کارهای اجتماعی و سیاسی را انجام دهند.»(صحیفه نور، ج13، ص69)

ایشان تأکید می کنند: «زن مساوی مرد است، زن مانند مرد آزاد است که سرنوشت و فعالیت های خود را انتخاب کند...زنان در جامعه اسلامی آزادند و از رفتن آنان به دانشگاه و ادارات و مجلسین به هیچ وجه جلوگیری نمی شود، از چیزی که جلوگیری می شود، فساد اخلاقی است که زن و مرد نسبت به آن مساوی هستند و برای هر دو حرام است.»(جایگاه زن در اندیشه امام خمینی، ص84)
حضرت امام با دور اندیشی خاص خود، ضرورت حفظ نهاد خانواده را که طی آن رقابت زن و مرد به همکاری و همدلی مبدل می گردد، به خوبی احساس کرده بودند. از این رو تأکید ایشان بر اهمیت نقش زن در خانواده، حاکی از آن بود که مساوات مطلق زن و مرد از حیث نقش های اجتماعی را به عنوان اصلی در جهت پاسداشت کرامت زن نمی پذیرند، بلکه هرگونه مشارکت اجتماعی زن را در طول نقش مادری و همسری او می بینند و خانواده به عنوان بهترین مکان تبلور کارآمدی زن، زمینه عزت و غنای نفس انسانی زن را به گونه ای فراهم می آورد که شاید در هیچ جای دیگر و در اثر ایفای سایر نقش ها چنین دستاوردی در راستای کرامت بخشی به زن حاصل نیاید.

تکیه حضرت امام بر حفظ خانواده و تبلور کامل شخصیت زن در فضای چنین نهادی ترجمان نگرش اسلام به شخصیت زن است، اسلام با نگرش متعالی به انسان و با هدف قرار دادن قرب به خدا، تمام ارزش گذاری ها را بر این اساس قرار داده و مشاغل و مناصب را در تمامی انواع و سطوح آن چیزی جز امانت نمی داند که استفاده از آن در جهت مثبت یا منفی، انسان را به هدفش که قرب الهی است، نزدیک یا دور می کند.

به سفارش سازمان تبلیات اسلامی قم


٠٩:٤٣ - 1392/04/02    /    شماره : ١١٩٩٢    /    تعداد نمایش : ٢٨٧



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :6131
کل بازديدها :9568024
بازديدکنندگان آنلاين :12
بازديدازاین صفحه :77455