نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

زمینه های پذیرش نماز در نوجوانان

در عالم انسان ها  ما دین و مذهبی را نمی شناسیم که در آن نماز نبوده باشد. همه ادیان، پیروان خود را رعایت این وظیفه فراخوانده اند و انبیاء اقامه آن را به پیروان، مورد تأکید قرار داده اند. خداوند می فرماید که ما آن را به انبیاء وحی کرده ایم: "و اوحینا الهیم فعل الخیرات و اقام الصلاة" (انبیاء 73)

حضرت ابراهیم (ع) دعا می کند و می گوید: پروردگارا من و ذریه ام را از برپا دارندگان نماز قرار ده "ربّ اجعلنی مقیم الصلاة من ذریتی ـ ربنا و تقبل دعا"
در مورد پیامبر اسلام در جای جای قرآن توصیه های پروردگار به اقامه نماز و ذکر نماز او و بیداری ها و زمزمه های نیمه شبش را می بینیم، برای درک ارج گذاری قرآن در مورد مسئله نماز کافی است کلمه صلوة و مشتقاتش را مورد توجه قرار دهیم.
با این مقدمه در رابطه با پذیرش نماز از سوی نوجوان، خوشبختانه از نظر علمی و اعتقادی زمینه های متعددی در نوجوان وجود دارد که  راه را برای تربیت مذهبی و سوق دادن او به نماز و عبادت فراهم می کند و والدین با استفاده از این زمینه ها می توانند نوجوان خود را نمازخوان و اهل نماز بگردانند. این زمینه ها عبارتند از:

1ـ بحران شناخت: دنیای نوجوان دنیای بیداری هاست، دنیای اخذ و صید است او همانند گرسنه و چشم و گوش بسته ای است که ناگهان بیدار و وارد دنیای جدیدی شده، می خواهد از جهان سر در  آورد و از پدیده های آن بهره گیرد. به گفته ی اریکسون، اینان در بحران شناسایی هستند و خواستار این موضوع می باشند که بدانند و دریابند چه  خبر است و در این دنیا چگونه باید بود.(تربیت و تغذیه کودک؛ بنیامین اسپاک، ترجمه: مصطفی مدنی، ص 489)
این بحران، نوجوان را برای مواجهه با امور مربوط به خدا و تکلیف آماده می کند، و البته والدین و مربیان هم باید به این اتکا به پیش روند و چنین زمینه ای را پل تربیتی خود قرار دهند.

2ـ تعیین هویت: نوجوان درصدد تلاش برای یافتن و تعیین و تأمین هویت خویش است. چون خفته ای در خود، ناگهان بیدار می شود و می خواهد بداند کیست و چیست؟ در این عرصه ی پهناور آیا مکلّف است یا آزاد و رها؟ اگر والدین و مربیان هشیار باشند و به القا و اجرای برنامه های مذهبی بپردازند، نوجوان، گمشده خود را در زمینه اعتقاد مذهبی خواهد یافت و در آن صورت به اجرای تعالیم مذهب از جمله نماز تن خواهد داد. عکس قضیه هم درست است؛ بدین معنی که اگر نوجوان از اعتقادات خالی شود هویت خود و در نتیجه احساس تصمیم گیری اش را از دست خواهد داد.
نوجوان در طریق تعیین موقعیت و کشف خویش گاهی می خواهد در تنهایی بدون آشفته ساختن دنیای خارج فکر کند و هر فرصتی را برای تنها ماندن و خلوت کردن طبع، گرامی می دارد. و این خود زمینه ای دیگر است برای جهت دادن او به خلوت با خدا و عبادت.

3ـ جست و جوی ماورای طبیعت: در سنین نوجوانی برای آدمی دید و بینشی خاص نسبت به جهان پدید می آید. در می یابد که در ورای این ظاهر، باطنی است، و در پس این زرق و برق پدیده ها کارگردانی است. به ماورای طبیعت راغب می شود.
سؤالات نوجوانان را از معلم دینی در مدارس جویا شوید، از پدران مادرانی که با نوجوانان خود مأنوسند بپرسید که بیش ترین سوالاتش در چه زمینه هایی است؟ بی شک بخش مهمی از پرسش های آنان در ارتباط با ماورای طبیعت است. و اگر پاسخ گوی قانع کنند،خود اهل عبادت و نماز باشد، در دل و جان نوجوان نفوذ می کند و او را بدان سوی می کشاند.

َ3ـ مرحله ایمان: نوجوانی دوران ایمان است و نوجوان در شرایطی است که باورش آمده جهان صانعی دارد. علمای روان شناسی نیز هفت سال سوم عمر وقتی قبل از آن را مرحله ایمان نام گذاری کرده اند دیگر دانشمندانی هم که راجع به نوجوانی بررسی هایی کرده و تئوری هایی ساخته اند، برانگیختگی نوجوان را در بسیاری از موارد نشأت گرفته از ایمان ذکر کرده اند(بلوغ، موریس دبس، ترجمه اسحق لاله زاری، فصل 5)
نوجوان با کسب تجارب در پی آن است که به مرحله باور برسد و آموخته های خود را قطعی کند و یا به گفته ی غربی ها او در پی آن است که ایدئولوژی قابل قبولی پیدا کند و از این طریق زندگی خود را با هدف و معنادار سازد، و این خود زمینه و سببی است که نوجوان به سوی عبادت و نماز روی آورد، به شرطی که شرایط محیطی مساعد باشد.

5ـ مرحله ی برافروختگی: نوجوان از یک دید در مرحله ی شباب است و شباب لغتی عام برای مرحله ی نوجوانی و جوانی است در محتوای لغت خود معنی برافروختگی را دارد و این یک واقعیت برای این مرحله است. به گفته ی صاحب نظران نوعی شور و شیفتگی در نوجوانان به وجود می آید که سراسر وجودشان را احاطه می کند و انرژی آن به حدی است که می تواند آنان را تجهیز کند و رفتار و کردارشان را به سوی معینی جهت دهد(همان ص 52) حساسیت ها و هیجانات شدید تحت تأثیر محیط، نوعی شور عرفانی در نوجوان پدید می آورد، به گونه ای که به تقوا و زهد روی می آورند.(روان شناسی کودکی، نوجوانی و جوانی، ص 52) بدین سان زمینه برای روی آوردن به عبادت در نوجوان فراهم است و اگر او را بدان رغبتی نبود باید به جست وجوی علل پرداخت و موانع را رفع کرد.

6ـ بیداری فطری: در دوران نوجوانی رغبت فطری در افراد بیدار شده، و آن ها را به پاکی و فضیلت می خواند. نوجوان از نادرستی مردم ناراحت است، می خواهد اخلاق و سجایای آن بر جهان حاکم باشد، خواستار معرفت الهی است و به مسائل مذهبی علاقه نشان می دهد. به گفته موریس دبس از حدود سنین 17ـ15 به ندای تقدس یا شجاعت به لرزه در می آیند و آرزو می کنند جهان را از نو تشکیل دهند، بدی را محو و نابود کنند و عدالت مطلق را حکم فرما سازند.(بلوغ، موریس دبس، ترجمه: اسحق لاله زاری، ص 122) این بیداری خود عامل سوق دهنده ی فرد است به سوی مذهب، نوجوان  در جاده ی مذهب است، فقط عامل روشن کننده ای لازم است تا او را به حرکت وادارد و یا حرکت و سیر او را تسریع کند.

7ـ رشد تفکر: به نظر روان شناسان از حدود 12 سالگی تفکر وارد مرحله ی حیات ذهنی، صوری(رسمی) می شود. نوعی اشتغال قبلی، نوجوان را وامی دارد که به ساده ترین راه برسد. همان طور که بچه ها بزرگ می شوند،  افق های روانی و فکری به تدریج توسعه می یابند و این توسعه به ویژه وقتی که وارد مرحله بلوغ شده اند، قابل توجه است. رشد فکری با توجه به زمینه های دیگر که در نوجوان دیده می شود می تواند زمینه و موجبی باشد برای هدایت او به سوی نماز و عبادت.

8ـ مرحله ی اسوه جویی: نوجوان در این مرحله در جست و جوی مدل و اسوه است. می خواهد فردی را پیدا کند که از نظر صفات و ویژگی ها بر طبق مذاق او و موید زمینه های درونی او باشد و وی را قانع و راضی سازد. و این امر بدان خاطر است که نوجوان خود را در خور ورود به عرصه ی حیات اجتماعی می بیند، می خواهد مورد پذیرش قرار گیرد، مورد توجه و احترام باشد، غرور او اقناع گردد. در میان سرها، سری برافروخته داشته باشد، برای او در جامعه، حسابی باز باشد و... حال اگر نمونه و الگوی درستی در سر راه نوجوان قرار گیرد، خود را به او وابسته می سازد و از وی الگو می گیرد و اگر الگویی نادرست در سر راه نوجوان باشد به همان سوی گرایش خواهد یافت.

9ـ بیداری حس اخلاقی: نوجوان در این سن برای پذیرش نظم و انضباط و ورود به دنیایی که در آن با ضوابط رفتاری و عملکرد دیگران همگام باشد، آمادگی دارد از جنبه های مربوط به اخلاق، وفاداری، ستایش، و سپاس نوجوان نسبت به فرد یا افراد که برای او خدمتی انجام داده اند قابل توجه است. در این مرحله اگر بتوانیم نوجوان را متوجه این مسئله کنیم که هستی او با همه ی ابعادش در گرو عنایت خدای است، خداوند به او لطف و عنایت کرده است، خداوند است که او را بزرگ کرده،رشدش داده، انعامش نموده، به او غذا داده، گرما و حرارتش بخشیده، آبرویش داده و ... بدان سوی گرایش پیدا می کند و براساس اصل خود پیروی به پیش می رود.

10ـ زمینه های دیگر: علاوه بر موارد فوق چه بسیارند زمینه هایی که در نوجوان وجود دارند و مربی با استفاده از آن ها می تواند نوجوان را به سوی عبادت و نماز جهت دهد، مثل:

ـ خواستاری ارضای تمنیّات معنوی و مافوق طبیعت.
ـ تحقق آرزوها و خواست هایی که برآورده کردن آن ها را جز از خدا نمی توان توقع کند.
ـ خواستاری پی بردن به اسرار و حقایق جهان آفرینش و رمز و راز آن
ـ میل به داشتن آرامش و سکونی که از شرایط حیات اوست و در غیر این صورت احساس ناامنی و اضطراب، خواب راحت را از چشمان او می ستانند.

ـ خواستاری هدایت عقلایی
پرهیز ها در این راه:
در زمینه های توجه دادن نوجوانان به نماز، والدین وظیفه دارند از اقدام به مسائل و اموری بپرهیزند که اهم آن ها عبارتند از:
ـ تحمیل عقیده، اگر چه تحمیل در عمل باشد. در اسلام تحمیل عقیده نداریم. لا اکراه فی الدین(بقره، آیه ی 256) ولی تحمیل در عمل می تواند باشد تا در سایه آن کراهت در عمل از میان برود.
ـ جریحه دار کردن عواطف مثل افشاگری ها، رسوا کردن ها، تحقیر و تخطئه،َ نیشخند زدن ها
ـ امر و نهی شدید و تذکرات مکرر نیش دار، تا زمینه برای ایجاد روح مقاومت در فرد فراهم نگردد.
ـ به خود رها کردن و به خود واگذاری نوجوان که در آن صورت قبح ترک وظیفه از میان می رود.
ـ تنبیه بدنی، آن هم در حضور جمع که شعله سرکشی و عصیان را شدید تر خواهد کرد.

معرفی منابع برای مطالعه بیشتر:
•    روش های پرورش احساس مذهبی در نماز در کودکان و نوجوانان، غلامعلی افروز
•    نقش الگوها در پیشگیری از تعارض های روانی در کودکان دبستانی، (نشریه پیوند، سال 1370)
•    مسائل نوجوانان و جوانان، محمد خدایاری فرد
•    سیره تربیتی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) ج2 تربیت دینی، محمد داوودی
•    نماز در سیمای خانواده، جمعی از نویسندگان

به سفارش سازمان تبلیغات قم


٠٩:٣٧ - 1392/03/07    /    شماره : ١١٢٢٩    /    تعداد نمایش : ٣٠٣



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :2448
کل بازديدها :16131354
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :286883