نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم اسلامی 


  چاپ        ارسال به دوست

پوشش زن در فقه اسلامی

اشاره:
پوشش زن یکی از مسائلی است که در فقه اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است؛ مبنای این تأکید آیاتی است که در قرآن کریم آمده، و نیز روایاتی که در جهت تفسیر و تبیین این آیات از طریق ائمه ی معصومین(علیهم السلام) بدست ما رسیده است. این آیات، در دو مورد، حجاب را بر زنان واجب نموده اند؛ اول: در برابر مردان نامحرم. دوم: در موقع نماز. هردو مورد، اتفاق علمای اسلام را بدنبال دارند، بدین‌ترتیب، اصل حجاب از مسلمات محسوب می گردد، منتها در خصوص «مصادیق»، «کیفیت» و «حدود» آن، ممکن است ابهاماتی وجود داشته باشد، که این ابهامات توسط فقهای اسلامی محور مباحث فقهی قرار گرفته  است. در این نگارش، بنا نیست که تمام مباحث مطرح شده توسط فقهای اسلام، مورد بررسی قرار گیرد، بلکه با محوریت آیات مربوطه، به برخی از زوایایی این مسأله در فقه اسلامی پرداخته می‌شود.

آیات مربوط به پوشش زن در قرآن:
آیه اول:
«وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني‏ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني‏ أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَميعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»[1]

«و به زنان مؤمن بگو كه چشمان خويش فروگيرند و شرمگاه خود نگه دارند و زينتهاى خود را جز آن مقدار كه پيداست آشكار نكنند و مقنعه‏هاى خود را تا گريبان فروگذارند و زينتهاى خود را آشكار نكنند، جز براى شوهر خود يا پدر خود، يا پدر شوهر خود يا پسر خود يا پسر شوهر خود يا برادر خود يا پسر برادر خود، يا پسر خواهر خود يا زنان هم كيش خود، يا بندگان خود، يا مردان خدمتگزار خود كه رغبت به آن ندارند، يا كودكانى كه از شرمگاه زنان بى‏خبرند. و نيز چنان پاى بر زمين نزنند تا آن زينتی كه پنهان كرده‏اند، دانسته شود. اى مؤمنان، همگان به درگاه خدا توبه كنيد، باشد كه رستگار گرديد».

آیه دوم:
«وَ قَرْنَ في‏ بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى‏ وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما يُريدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً»[2]

«و در خانه های خود قرار گیرید و همچون دوران جاهلیت نخستین، با خودآرایی ظاهر نشوید (و زینت های خود را آشکار نکنید) و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و از خدا و رسولش پیروی کنید. همانا خداوند اراده کرده است که پلیدی (گناه) را از شما اهل بیت (پیامبر (صلی الله علیه و اله)) دور کند و کاملاً شما را پاک سازد.»

آیۀ سوم:
«يا ايٌّهَا الَّذينَ امَنوا لاتَدْخُلوا بُيوتَ النَّبِىِّ الّا انْ يُؤْذَنَ لَكُمْ الى‏ طَعامٍ غَيْرَ ناظِرينَ اناهُ وَلكِنْ اذا دُعيتُمْ فَادْخُلوا فَاذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِروا وَلا مُسْتَأْنِسينَ لِحَديثٍ انَّ ذلِكُمْ كانَ يُؤذِى النَّبِىَّ فَيَسْتَحْيى مِنْكُمْ وَ اللَّهُ لَايَسْتَحْيى مِنَ الْحَقِّ وَ اذا سَأَلْتُموهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ اطْهَرُ لِقُلوبِكُمْ وَقُلوبِهِنَّ وَ ما كانَ لَكُمْ انْ تُؤْذوا رَسُولَ اللَّهِ وَ لا انْ تَنْكِحوا ازْواجَهُ مِنْ بَعْدِهِ ابَداً انَّ ذلِكُمْ كانَ عِنْدَاللَّهِ عَظيماً.»[3]

آیۀ  چهارم:
«يا ايُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِازْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابيبِهِنَّ ذلِكَ ادْنى‏ انْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفوراً رحيماً»[4]
«اى پيغمبر! به همسران و دخترانت و به زنان مؤمنين بگو كه جِلباب هاى (روسريها) خويش را به خود نزديك سازند. اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد اذيت قرار نگيرند نزديكتر است و خدا آمرزنده و مهربان است.»
البته آیاتی دیگری نیز در قرآن وجود دارد که موضوعشان پوشش است، منتها این آیات ناظر به مواردی می باشد که بعضاً غیر الزامی را بیان می کنند، مانند اینکه در آیه 55 سورۀ احزاب، محارمی را که پوشش در برابر آنان الزام ندارد،[5] و در آیه 60 سوره نور، زنان سالخورده را استثنا می کند.[6] و موارد دیگری که ممکن است در روایات و کتاب‌های فقهی بیان شده باشند، بطور  مثال حدود پوشش در هنگامی که فرد قصد ازدواج و خواستگاری دارد نیز از مواردی است که استثناء شده است، و در برخی از منابع، نظرات مراجع تقلید ذکر گردیده است.[7]

نکته‌ای دیگری که باید مورد اشاره قرار گیرد اینکه، حکم فقهی در باره پوشش زن و نگاه مرد یک حکم متقابل است، به این معنا که ، همانطوری که بر زن واجب است خود را از نامحرم بپوشاند ، بر مرد نیز واجب است چشم خود را از نگاه به زنان باز دارد، ولی درباره نگاه زن و پوشش مرد، چنین تقابلی وجود ندارد.[8]
ترتیب نزول آیات حجاب –آن گونه که مفسران قرآن نوشته اند- تدریجی بوده است، به این شکل که برای اولین‌بار، در روز‌های پایانی سال پنجم ق، در جریان ولیمه ی ازدواج رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با زینب بنت جحش، آیه حجاب(احزاب/ 53) خطاب به همسران پیامبر(صلی الله علیه و آله) نازل شد، در مرحله ی دوم، خویشاوندان نسبی(احزاب/ 55) از حکم کلی حجاب خارج گردیده اند. در مرحله سوم، آیه جلباب(احزاب/ 59) خطاب به همسران و دختران پیامبر(صلی الله علیه و آله) و دیگر  زنان مومنه نازل گردیده است، در مرحله چهارم، آیۀ 31 سوره نور، احکام حجاب را به صورت روشن بیان نمود سپس در مرحله پنجم آیه 53 سوره احزاب،[9]  نازل شده است.

استنباط فقها از آیات مربوطه:
در سطور گذشت، گفتیم که اصل مسأله پوشش یکی از مسلمات در اسلام می باشد، که عالمان دین و فقیهان یزرگوار از طریق آیات قرآن، سیره ی معصومین (علیه السلام)، و به کمک عقل و سیره عملی گذشتگان بدان استناد کرده اند.[10] منتها در خصوص حدود، کیفیت و چگونگی و نهایتاً نحوۀ ی گفتگو و مواجهه یک زن با مرد نامحرم، فقهای اسلام نکاتی را متذکر شده اند، که در ادامه به آن اشاره می‌نماییم.

حدود و میزان پوشش
یکی از مواردی که مورد بحث فقها می باشد، حدود و کیفیت پوشش است، در این زمینه می توان گفت که نظرات فقها یکسان نیست، اما این تفاوت در دیدگاه، بر گرفته از اختلاف در باره «مواضع استثنا شده از حکم وجوب پوشش» است؛ اما  اقوال در مسأله را می‌توان به صورت ذیل دسته بندی نمود:

الف) اکثریت قریب به اتفاق فقهای اسلام معتقدند که بر زنان واجب است، همه بدن خویش را از نامحرم بپوشاند، مگر چهره و دو دست؛ در کلمات فقهای متقدم و معاصر شیعه نیز تصریح به این قول را به وفور می توان یافت.[11] برخی از پیشوایان اهل سنت نیز بر همین قول معتقدند.[12]

 ب) برخی از بزرگان، همانند علامه حلی، فاضل مقداد، فیض کاشانی در تفسیر صافی بیان می کنند: بر زن واجب است که تمام بدن خود را بپوشاند، حتی صورت و دست‌ها.[13]

ج) به احمد بن حنبل  و داوود نسبت داده شده است که ایشان معتقد بوده اند به اینکه: بر زن واجب است تمام بدن خویش را بپوشاند، جزصورت. ظاهراً این قول در میان شیعه طرفدار ندارد.[14]

د) علامه حلی در تذکره الفقها، گفته است، ابوحنیفه، ثفیان ثوری و مزنی بر این اعتقاد بوده اند که، پوشش زنان واجب است، مگر چهره، دستها، و قدم‌ها.[15]

 کیفیت پوشش از نظر فقها
امروزه در جوامع مختلف اسلامی، کیفیت پوشش زنان مسلمان یکسان نیست؛ در ایران در قالب چادر، در لبنان در قالب مانتوی بلند، در پاکستان به صورت شال‌های بلند، در افغانستان به صورت برقع، و در برخی کشورهای دیگر، به شکل‌های دیگر، از این‌رو، شاید لازم باشد نظر فقها و مراجع تقلید را در این خصوص جویا شویم. مراجع عظام تقلید در خصوص کیفیت پوشش می گویند: از نظر اسلام، کیفیت و چگونگی پوشش در قالب خاصی بیان و الزام نگردیده است،[16] هرآنچه بتواند برجستگی‌های بدن(سینه و پشت) را بپوشاند، مصداقی از رعایت حجاب خواهد بود، از این رو، فقها تأکید نموده اند که پوشش زنان نباید تنگ و بدن نما و یا به گونه ای باشد که جلب توجه نماید. طبق همین قاعده، فقهاء نماز خواندن با پوشش نازک و بدن نما را موجب بطلان نماز دانسته اند.[17]

منتها در خصوص چادر مشکی(عبا) مرجحاتی وجود دارد، که آن را از انواع دیگر پوشش متمایز می کند، مانند اینکه در برخی از منابع استناد شده است به روایتی از ام‌سلمه به این صورت که : «هنگامی که آیه حجاب نازل شد، زنان انصار از منزل خارج شدند در حالی که عبای مشکی بر سر داشتند.[18] اگرچه فقهایی مانند: آیت الله علامه فضل‌الله، با بیان این نکته که:«مدهای گوناگون پوشش به عنوان سبک پوشش در کشورهای اسلامی، تابع سنت‌های گوناگون رایج در این کشورها است» بیان می کند: «در واقع من هیچ یک را برتر نمی دانم؛ ولی عبایه(چادر عربی) تناسب بیشتری با پوشش دارد، زیرا چادر ، زن را دچار آشفتگی می سازد و همواره باید مواظب آن باشد، به گونه ای که آزادی عمل را از او می گیرد، به نظر من در درجۀ اول عبایه و بعد حجاب اسلامی.»[19]

در خصوص پوشش چانه، روی پا، و نیز پوشیدن کفش، فقها اظهار نظر کرده‌اند. غالب مراجع تقلید، پوشاندن چانه و روی پا را واجب دانسنه اند،[20] همین طور، جوراب نازکی را که، در عرف پوشش محسوب نگردد، و کفشی صدا داری را که موجب جلب توجه نامحرم شود، جایز ندانسته اند.[21] جز اینکه حضرت آیت الله مکارم و مرحوم تبریزی (رحمه الله علیه) روی پا تا مچ را، واجب ندانسته اند.[22]

نظر فقها در خصوص رنگ پوشش
یکی دیگر از موارد که نیاز به بررسی جداگانه دارد، مسأله رنگ پوشش است. در آیات قرآن، روایات و همین‌طور نظرات فقها، رنگ خاصی تعیین و الزام نگردیده است، معیاری که در کلام برخی از فقها اشاره شده است؛ این است که پوشش یک زن در برابر مردان بیگانه، نباید تنگ، بدن نما، نازک و محرک باشد.[23] 

لذا اکثر فقها معتقدند فلسفه نام بردن از «خمار» و «جلباب» در فقه این است که کارکرد خودش را در محافظت از نگاه‌های آلوده و عدم جلب نظر آنان به صورت کامل به نمایش بگذارد. و این مهم تحقق نمی‌یابد، مگر اینکه رنگ پوشش در راستای همین هدف و متناسب با آن باشد.[24] به عبارت دیگر، رنگ پوشش به گونه نباشد که بجای صیانت از گوهر وجودی عفت زن، او را بیشتر در معرض نگاه مردان نا محرم قرار دهد.[25]

با توجه به این ملاکها است که برخی از فقها تصریح کرده اند، رنگ هایی که برای زنان، مایه جلب توجه نامحرم گردد، پوشیدن آن حرام است.[26]
گفتگو و حرکت زن در برابر مرد نامحرم:

یکی دیگر از مواردی که مرتبط بامسأله پوشش بانوان است، نحوه ی گفتگو و  حرکات زنان نامحرم دربرابر مردان نامحرم است، چنانکه در آیۀ قران نیز به این مسأله تصریح شده است:  «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذي في‏ قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً». در این آیه خداوند به زنان پیامبر خطاب کرده است که  شیوه ی گفتگو و حرکات خویش را در برابر مردان نامحرم مواظب باشند، به گونه‌ای سخن نگویند که  در ضمیر یک مرد نامحرم ایجاد ریبه و شائبه‌های گناه را ایجاد نماید. در شأن نزول این آیه گفته شده است که این آیه در باره زنان پیامبر نازل شده است، ولی بسیاری از مفسران و فقها گفته‌اند مورد، مخصص نیست و آیه، می‌تواند عمومیت داشته باشد. لذا فقها از آیه چنین استفاده کرده‌اند که، تا زمانی که رفتار زنان در محاورات و گفتگو‌های خویش غیر طبیعی و همراه با نوعی کرشمه و انعطاف(فلاتخضن) در صدا نباشد، مانند اینکه: در کرسی تعلیم و تربیت باشند، یا در سمینار‌ها، یا جلسه ی قرائت قرآن، و... هیچ اشکالی ندارد، ولی اگر غیر طبیعی باشد، مراجع اجازه نداده اند.[27]

شهید مرتضی مطهری در  کتاب«مسأله حجاب» نوشته اند: «مسأله جواز استماع صدای زن، جزء مسلّمات است؛ تنها شهید اول گفته است: «یحرم سماع صوت الاجنبیه» بعضی از فقهای معاصر احتمال داده‌اند، خطایی ازجانب نساخ رخ داده است. مثلا «لایحرم» را به صورت«یحرم» نوشته است.[28]

جمع‌بندی‌نهایی
از آنچه در سطور گذشته مرور شد، به این نتیجه می رسیم که: اولاً: پوشش زنان یکی از ضروریات و مسلمّات اسلام است و در میان شیعه و سنی در خصوص آن اختلافی بین فقها وجود ندارد. ثانیا: مواردی که با عناوین محارم و یا زنان سال خورده استثنا شده است، مورد اتفاق است، هرچند در خصوص تعیین مصداق مورد اخیر، تفاوت‌هایی دیده می‌شود. ثالثاً: اگر اختلافی هست، بیشتر ناظر به مصداق حجاب، کیفیت و چگونی آن و نهایتا در باره حدود آن است. اما این اختلاف در دیدگاه، به قدری نیست که موجب ابهام در معنای آیه، یا حکم وجوب پوشش و یا سبب تعارض و تقابل دیدگاه دو طرف گردد. بنابر این، وجوب پوشش زن، در اسلام، قطعی، انکار ناپذیر و مورد اتفاق است. پوششی که در فقه شیعه، با استفاده از آیات قرآن و سیره ی ائمه معصومین(علیهم السلام)، بدست می آید، باید دارای سه ویژگی ذیل باشد:

الف) تمام اعضای بدن(از فَرق سر تا روی پا (بجز موراد استثنا) را به صورت کامل بپوشاند.
ب) برجستگی های بدن(مانند سینه و پشت) را مستور نگهدارد.
ج) توجه نامحرم را به خود جلب نکند و تحریک آمیز برای مردان نباشد. غالب مراجع معاصر، با اینکه کیفیت و مصداق پوشش را در نوعی خاص محصور نکرده‌اند، اما معتقدند که چادر، یگانه حجابی است که می‌تواند به یکایک انتظارات سه‌گانه، فوق پاسخ دهد.


فهرست منابع
1.      قرآن کریم.
2.      اکرم سادات دهقانی، چادر و مقنعه از دیدگاه قرآن و حدیث، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، چاپ اول1384.
3.      رسول جعفریان، (گردآونده)، رسایل حجابیه، ؟؟؟؟؟؟،
4.      سید جعفر حق‌شناس، مبانی و راه‌کارهای قرآن برای گسترش حجاب، در مجموعه مقالات: حجاب، مسؤولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی، چاپ اول 1387.
5.      سید علی خامنه‌ای، اجوبه الاستفتائات(پرسمان زندگی)، قم، معارف، اول1390.
6.      سید مجتبی حسینی، احکام ازدواج(پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی)، قم، نشر معارف، چاپ هفتم 1389.
7.      سید مجتبی حسینی، رساله دانشجویی(پرسش‌های و پاسخ های دانشجویی دفتر 16)، دفتر نشر معارف، چاپ یازدهم1387.
8.      سید مجتبی حسینی، احکام نگاه و پوشش(پرسش و پاسخ های دانشجویی دفتر 18)، قم، معارف، چاپ هفتم1391.
9.      سید محسن محمودی، مسایل جدید از دیدگاه مراجع و علما، ج1و2، ورامین، انتشارات علمی فرهنگی صاحب الزمان، چاپ هشتم1381..
10. علی اکبر کلانتری، فقه و پوشش بانوان، قم، بوستان کتاب، 1383.
11. مجید حاذق و زهرا حمزه‌پور، بررسی و تحقیق پیرامون حجاب و اشکالات مطرح شده در خصوص آن، تهران، خرسندی، اول 1390.
12. محسن جهانگیری، بررسی تمایزهای فقهی زن و مرد، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علیمه قم(شعبه خراسان)، اول1385.
13. محمدحسین فضل‌الله، دنیای زن، تهران، دفتر نشر و پژوهش سهروردی، چاپ اول1383.
14. مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج26، تهران، صدرا، چاپ اول1387.
15. مرتضی، مطهری، مجموعه آثار، ج19(مساله حجاب)، تهران، صدرا، چاپ سوم،1381.

[1] . سورۀ نور/31.
[2] . سوره احزاب/33.
[3]. سوره احزاب/53.
[4] . سوره احزاب/59.
[5] . سوره احزاب، آیه 55:«لا جُناحَ عَلَيْهِنَّ في‏ آبائِهِنَّ وَ لا أَبْنائِهِنَّ وَ لا إِخْوانِهِنَّ وَ لا أَبْناءِ إِخْوانِهِنَّ وَ لا أَبْناءِ أَخَواتِهِنَّ وَ لا نِسائِهِنَّ وَ لا ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ وَ اتَّقينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ شَهيداً»«بر زنان، (نداشتن حجاب) در مورد پدران شان و پسران شان و برادران شان و پسران برادران شان و پسران خواهران شان و دیگر زنان مسلمان و کنیزان شان گناهی نیست و تقوای الهی پیشه کنید؛ زیرا خداوند بر هر چیزی گواه است.»
[6] . سوره نور/ 60: «وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتي‏ لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ»«و بر زنان بازنشسته ای که امیدی به ازدواج ندارند، باکی نیست که پوشش خود را زمین گذارند، به شرطی که زینت خود را آشکار نکنند و عفت ورزیدن برای آنان بهتر است و خداوند شنوا و آگاه است.»
[7] . ر.ک به: احکام ازدواج، تألیف و تدوین سید مجتبی حسینی، قم،  معارف، چاپ هفتم 1389، ص 46 تا 47.
[8] . مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج26، تهران، صدرا، چاپ اول1387، ص 451. محسن جهانگیری، بررسی تمایزهای فقهی زن و مرد، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علیمه قم(شعبه خراسان)، اول1385، ص147.
[9] . احزاب: 53. «يا ايٌّهَا الَّذينَ امَنوا لاتَدْخُلوا بُيوتَ النَّبِىِّ الّا انْ يُؤْذَنَ لَكُمْ الى‏ طَعامٍ غَيْرَ ناظِرينَ اناهُ وَلكِنْ اذا دُعيتُمْ فَادْخُلوا فَاذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِروا وَلا مُسْتَأْنِسينَ لِحَديثٍ انَّ ذلِكُمْ كانَ يُؤذِى النَّبِىَّ فَيَسْتَحْيى مِنْكُمْ وَ اللَّهُ لَايَسْتَحْيى مِنَ الْحَقِّ وَ اذا سَأَلْتُموهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ اطْهَرُ لِقُلوبِكُمْ وَقُلوبِهِنَّ وَ ما كانَ لَكُمْ انْ تُؤْذوا رَسُولَ اللَّهِ وَ لا انْ تَنْكِحوا ازْواجَهُ مِنْ بَعْدِهِ ابَداً انَّ ذلِكُمْ كانَ عِنْدَاللَّهِ عَظيماً.»
[10] . ر.ک: رسایل حجابیه، بکوشش رسول جعفریان، ج2، ص142، 148، 637، 735.
[11] . علی اکبر کلانتری، فقه و پوشش بانوان، قم، بوستان کتاب، 1383، ص39 به نقل از مبسوط، ج4، ص160؛ سلسله الینابیع الفقه، ج19، صص584و 319؛ شرایع الاسلام، ج2، ص6؛ مطهری، مجموعه آثار، ج19، 553.
[12] . فقه و پوشش بانوان، ص39 به نقل از تذکره الفقهاء، ج2، ص446.
[13] . یشین، به نقل از تذکره الفقهاء، ج2، ص448.
[14] . یشین.
[15] . پیشین.
[16] . فضل‌الله، محمدحسین، دنیای زن، دفتر نشر و پژوهش سهروردی، ص179.
[17] . سید مجتبی حسین، رساله دانشجویی، دفتر نشر معارف، چاپ یازدهم1387، س ؟؟؟؟؟به نقل از: العروۀ الوثقی، ج1، فی الستر و الساتر.
[18] . سید محسن محمودی، مسایل جدید از دیدگاه مراجع و علما، ج1و2. ص35.
[19] . دنیای زن، همان، ص179.
[20]. سید مجتبی حسینی، رساله دانشجویی(پرسش و پاسخهای دانشجویی دفتر 16)، قم، معارف، 1384، ص222، به نقل از: سیستانی، س3؛ خامنه‌ای، اجوبۀ الاستفتائات، س438؛ صافی، جامع الاحکام، ج2، س1696؛ مکارم، دفتر؛ تبریزی استفتاءات، س1614.
[21] . سید محسن محمودی، مسایل جدید از دیدگاه مراجع و علما، ج1و2 ،  ص32. سید مجتبی حسینی، احکام نگاه و پوشش(پرسش و پاسخهای دانشجویی دفتر 18)، قم، معارف، چاپ هفتم1391، ص96 و 98.
[22] . سید مجتبی حسینی، پرسش و پاسخهای دانشجویی،همان، ص222، به نقل از سیستانی، س3؛ خامنه‌ای، اجوبۀ الاستفتائات، س438؛ صافی، جامع الاحکام، ج2، س1696؛ مکارم، دفتر؛ تبریزی استفتاءات، س1614.
[23] . مکارم، استفتائات، ج3، س27. صافی، جامع الاحکام، ج2، س1729. خامنه‌ای، اجوبۀ الاستفتائات، س1364و س1367.
[24] . سید جعفر حق‌شناس، مبانی و راه‌کارهای قرآن برای گسترش حجاب، در: در مجموعه مقالات: حجاب، مسؤولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی،چاپ اول 1387، ص 208.
[25] . اکرم سادات دهقانی، چادر و مقنعه از دیدگاه قرآن و حدیث، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، چاپ اول1384، ص 73.
[26] . فاضل لنکرانی، در: مسایل جدید از دیدگاه مراجع و علما، بکوشش سید محسن محمودی، ج1و2، ص 36.
[27] . محمدحسین فضل الله، دنیای زن، همان، ص193.
[28] . مرتضی مطهری، مسأله حجاب، تهران، صدرا، ص243.

طاهره رضایی

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١١:٠٨ - 1392/09/19    /    شماره : ٢٤٣٣٠    /    تعداد نمایش : ١٣٦٩



خروج





   مطالب مرتبط
 ارتباط قرآن و فقه (خبر)
 ديدار دوره‌اي مديرکل تبليغات اسلامي قم با روحانيون مستقر (خبر)
 بازگشت پيروزمندانه "امام خميني"(ره) به ميهن اسلامي (خبر)
 آیت الله مظاهری بالاترین عبادات توبه است (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی3 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی6 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی5 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی4 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی در تربیت اسلامی2 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی1 (خبر)
 دستاوردهاي سياسي انقلاب اسلامي ايران (خبر)
بازدیدها
امروز :746
کل بازديدها :15877547
بازديدکنندگان آنلاين :9
بازديدازاین صفحه :192693