نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم اسلامی 


  چاپ        ارسال به دوست

كارهای انجام شده حدیثی و پژوهش های جدید (2)

با توجه به این دو نكته ضرورت پرداختن مستقل به مباحث «فقه الحدیث»، قابل انكار نیست.
همان گونه كه اشارت رفت، برای تدوین مجموعه ای عمیق در این زمینه، علم اصول، فقه و تعلیقه ها و شرح های اندیشمندان بر كتب حدیث و روایت، بهترین مرجع و منبع هستند.
حال، پس از بیان ضرورت ها در علم حدیث، طرح تدوین مجموعه ای در «علم الحدیث» همراه با پاره ای توضیحات ارائه می گردد.
این مجموعه مشتمل بر یك مدخل و چهار بخش است:
مدخل:

1. حُجیّت سنّت پیامبرصلی الله علیه وآله و ائمه علیهم السلام.
2. جایگاه حدیث در دین شناسی و نسبت حدیث با قرآن.
بخش یك: تاریخ حدیث
1. اهتمام به حفظ و كتابت حدیث.
2. منع حدیث، انگیزه ها و زیان ها.
3. پژوهشی در اصول اربعمأه.
4. دوره جمع و تبویب «كتب اربعه».
5. دوره تدوین مجموعه های حدیثی (دوره صفویه) .
6. راه های تحمّل و فراگرفتن حدیث (از قبیل: سماع، قرائت، املاء و...) .
7. شیوه های نقل حدیث (از قبیل: نقل به الفاظ، نقل به معنا، ترجمه و...) .
8. تعامل اهل سنّت و شیعه در جمع و تدوین حدیث.
9. اصطلاحات علم حدیث.
بخش دو: كتابشناسی كتب حدیث
در این بخش به معرفی كتب حدیثی پرداخته می شود و پیرامون هر كتاب، اطلاعات جامع و متنوّعی بیان می گردد (آن گونه كه پیش از این گذشت) .
بخش سه: بررسی اسناد و قواعد رجالی
1. تعریف علم رجال، تراجم، سیره.
2. ضرورت ارزشیابی اسناد احادیث.
3. دیدگاه اخباری ها در اسناد احادیث و نقد آن.
4. ارزیابی سند از راه وثاقت راوی:
الف. تاریخچه این دیدگاه.
ب. تنویع حدیث.
ج. معیار وثاقت راوی.
د. وجه حُجّیت توثیقات رجالی.
ه. توثیقات اجمالی.
و. الفاظ جرح و تعدیل.
ز. تعارض جرح و تعدیل.
ح. تمییز مشتركات.
ط. نقد و بررسی این دیدگاه.
5. ارزیابی سند از راه وثوق به صدور:
الف. تاریخچه این دیدگاه.
ب. قرائن اطمینان آور.
ج. نقد و بررسی این دیدگاه.
6. رأی جامع:
الف. روش عقلا در ارزیابی اسناد و مدارك.
ب. تاریخچه این رأی.
ج. نقد محتوایی (از قبیل: 1. عرضه حدیث بر قرآن، 2. تطبیق حدیث با عقل، 3. تطبیق حدیث با حس و وجدان و...) .
د. نقد سندی (از قبیل: 1. توجه به وثاقت سلسله رُوات، 2. راویان برجسته چون «اصحاب اجماع» و «الذین لایَروون ولایُرسلون إلا عن ثقه» و...) .
7. ارزش مكاتبات.
8. ارزیابی احادیث غیرفقهی.
9. قاعده تسامح در ادله سنن.
10. وضع و جعل در احادیث:
الف. اعتراف ها.
ب. اسباب و انگیزه ها.
ج. معیار شناسایی حدیث جعلی.
11. بررسی كتب رجال:
الف. اصول رجالی.
ب. كتب رجالی متأخران.
ج. مجموعه های رجالی.
د. نقد و بررسی.
بخش چهار: فقه الحدیث
مقدمه: مسلك ها و روش ها در برداشت و تفسیر حدیث:
الف. اخباری ها.
ب. فقها و اصولیان.
ج. فلاسفه و عرفا.

یك. قواعد عام
در این قسمت، اصول و قواعدی مورد تأمل و پژوهش قرار می گیرد كه در فهم تمامی احادیث یا بیشتر آن كاربرد دارد.
1. یافتن معنای واژه ها و ساختارها در زمان صدور حدیث.
2. توجه به كلیه روایات یك موضوع و جستجو از خاص، عام، مقید و... .
3. تفسیر حدیث در كنار اصول و قواعد مسلّم دینی.
بدین معنا كه گرچه حدیثی از جهت سند، صحیح (به تعبیر مصطلح) باشد، اما باید با قواعد مسلّم دین سازگار باشد وگرنه قابل پذیرش نیست، مگر با تأویل.
4. نقل به معنا.
نقل به معنا در احادیث، امری رایج و عُقلایی است و پیشوایان دینی نیز آن را تایید و امضا كرده اند. پذیرفتن این امر، لوازمی در استنباط و فهم حدیث دارد كه مع الأسف كمتر بدان توجه می شود.
5. مرز جمود و تعدّی در الفاظ حدیث.
بخشی از اختلاف نظر فقیهان به این برمی گردد كه یك واژه نزد فقیهی مَثَل و نمونه است و می توان حكمش را تعمیم داد و فقیه دیگر بدان خصوصیّت داده و تعدی از آن مورد را روا نمی بیند. مانند: «رجل» در بسیاری از احادیث یا واژه «سیف» در احادیث اجرای قصاص و واژه «شطرنج» در احادیث قمار و... .
آیا این امور را می توان ضابطه مند كرد و حریمی برایش قایل شد؟
6. تعارض احادیث:
الف. تعریف و تحدید تعارض.
ب. زمینه های تعارض از قبیل: معارضه با قرآن، سنّت، عقل، علوم تجربی و عُرفیات.
ج. اسباب و علل پیدایش تعارض.
د. راه علاج.
7. تقیّه:
الف. قلمرو احادیث تقیه (عقاید، فقه و...) .
ب. تاریخ پیدایش تقیّه.
ج. معیار شناسایی حدیث تقیّه.
8. شناخت شرایط صدور:
آگاهی از تاریخ صدور حدیث، و ظرف خاص آن، در فهم بهتر، تقیّه بودن، و ولایی بودن حدیث، نقش بسزا دارد.
9. روایاتی كه اِخبار از واقع می كند.
در لابه لای احادیث به جمله هایی برمی خوریم كه به عقیده برخی صاحب نظران، اِخبار از یك حقیقت خارجی است، نه بیان یك ارزش دینی و شرعی، مانند: «قله العیال أحد الیسارین».
الف. آیا این تلقی به طور كلی درست است یا خیر؟
ب. چگونه می توان موارد آن را تمیز داد؟
ج. آیا این اِخبار، خبر از شرایط زمانی معصوم است یا اخبار از واقعیتی ثابت در زندگی انسان ها؟
10. دلالت افعال.
سیره عملی و افعال معصومان علیهم السلام بخش وسیعی از سنّت را به خود اختصاص می دهد؛ لیكن كمتر پژوهشی در این زمینه صورت یافته است. [1]
11. نَسخ:
الف. حقیقت نسخ.
ب. نسخ قرآن به سنّت.
ج. نسخ در روایات.
د. معیار شناسایی ناسخ و منسوخ.
12. تحریف احادیث:
الف. تحریف لفظی و معنوی در احادیث.
ب. اسباب و علل تحریف.
ج. راه شناسایی احادیث محرّف.
13. سؤال و جواب ها.
پاره ای از احادیث در پاسخ به پرسش راویانْ صادر شده است. شرایط فكری و فردی راوی، گاه مانع تعمیم در محتوای حدیث می شود. از این رو، این مطلب به صورت كلّی باید مورد پژوهش قرار گیرد.
14. احادیث مشكل، غریب و مضطرب.

دو. قواعد خاص
در این قسمت، از اصول و روش های مربوط به یك دسته از روایات سخن می رود، بدین جهت روایات به ده دسته تقسیم شده، مورد تحقیق و بررسی قرار می گیرند.
1. معارف
روایاتی كه به مباحث توحید، معاد، انسان شناسی و جهان شناسی اختصاص دارد، در این قسمت جای می گیرد. در فهم و تفسیر اینها اصولی چون: درجات معارف، درجات انسان ها، محكم و متشابه (احادیثنا صعب مستصعب) و... باید مورد تحقیق قرار گیرد.
2. عبادات
مراد، احادیثی است كه در بیان احكام عبادات (یعنی نماز، روزه و...) وارد شده است.
3. اخلاق
منظور، احادیثی است كه رذایل و فضایل را بیان می دارد.
4. آداب
از مباحث عمده در این قسمت، مسئله نسبیّت و ثبات آداب است.
5. احادیث اجتماعی
6. تاریخ و رجال
منظور، احادیثی است كه به شرح وقایع گذشته می پردازد یا از وقایع آینده (چون حوادث دوران ظهور) ، خبر می دهد و یا به مدح و ذمّ افراد اختصاص دارد.
7. احادیث تفسیری
احادیث فراوانی در تفسیر و بیان آیات قرآنی وارد شده است.
از اصولی كه دراین قسمت مورد توجه است، جَرْی و تطبیق و بیان مصداق، بیان بطون آیه، تفسیر، روایات اسرائیلی (اسرائیلیات) و... است.
8. طب و بهداشت
روایت های فراوانی در متون حدیثی موجود است كه راه پیشگیری از امراض را توصیه كرده و گاه راه معالجه دردها را نشان می دهد و یا به خواص میوه ها، حبوبات و... می پردازد. در این زمینه دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.
آیا اینها توصیه های شرع است و قابل بقا؟ یا ورود در این مسائل در شأن شریعت نیست، چنان كه شیخ صدوق معتقد است.
آیا توصیه های معالجه مختصّ راوی است و متناسب با شرایط او، یا قابل تعمیم است به همه انسان ها؟
9. ادعیه، زیارات، اوراد، اذكار و احراز
بخش وسیعی از احادیث، دعاها و زیارت ها و... است. پرسش های بسیار در این زمینه ها موجود است كه كمتر مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است.
10. گوناگون
احادیثی كه در بیان خصوصیت زمان ها، مكان ها، شهرها، طوایف انسانی، سنگ ها، معدن ها، نجوم و هیئت، كشاورزی و... صادر شده مورد پژوهش و تحقیق قرار می گیرد.


[1] . رجوع شود به: المیزان، ج‏2، ص‏439، آیه سوره بقره. ج 3، ص‏185، آیات 35 - 41 آل عمران. ج 15، ص‏369، آیات 15 - 44 سوره نمل. ج 19، ص‏390، آیات آخر سوره قلم.

مهدي مهريزي - حديث پژوهي، ج 1، ص 46


٢٠:٤٨ - 1392/06/03    /    شماره : ١٥٣٢٢    /    تعداد نمایش : ٩٨٣



خروج





   مطالب مرتبط
 كارهای انجام شده حدیثی و پژوهش های جدید (1) (خبر)
  تدابیر و قوانین دینی برای تطبیق تعالیم اسلامی با مقتضیات زمان (خبر)
 بایسته‌های پژوهش درباره امام خمینی(ره) (2) (خبر)
 نرم افزارهای حدیثی (2) (خبر)
 انگیزه های تالیف جوامع حدیثی (2) (خبر)
 بایسته‌های پژوهش در حوزه‌ حدیث(2) (خبر)
 فعالیت های حدیثی دوره جدید (شکوفایی) (خبر)
 دانش های حدیثی؛ گذشته،حال،آینده (2) (خبر)
 مأخذ حدیث شیعه و مجموعه های حدیثی (2) (خبر)
 فعالیت های حدیثی دوره جدید (شکوفایی) (خبر)
 آيه ثقلت موازينه (خبر)
بازدیدها
امروز :10061
کل بازديدها :15846649
بازديدکنندگان آنلاين :4
بازديدازاین صفحه :192529