نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم اسلامی 


  چاپ        ارسال به دوست

حدیث قدسی و غیر قدسی

اصطلاحات درون حدیثی آن چنان كه در درس قبل اشاره شد، به دو گروه درون و برون حدیثی تقسیم شده كه از این درس تا درس دوازدهم بدان‌ها پرداخته می‌شود و مقصود تمامی اصطلاحاتی است كه مربوط به حدیث می‌شود. نخست به تعریف حدیث از منظر محدّثان شیعه پرداخته می‌شود:
حدیث
واژه حدیث از نظر لغت شناسان به معنی جدید و حادث شده، در برابر قدیم می‌باشد[1] و در اصطلاح هر كلامی و عبارتی است كه از معصوم ـ علیه السّلام ـ صادر و بدو منتهی می‌شود و بر دو قسم قدسی و غیر قدسی تقسیم می‌گردد:
1. حدیث قدسی
حدیث قدسی كه از آن تعبیر به ربّانی و الهی نیز شده است، عبارت است از كلام خداوند متعال كه پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، یا دیگر پیشوایان معصوم ـ علیهم السّلام ـ بدون غرض اعجاز و تحدی آن را حكایت می‌نماید و جزیی از آیات قرآن هم نیست، زیرا به عنوان مثال، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ گاهی مواعظی و حكمی را از خداوند حكایت می‌نمود كه وحی مُنزَل قرآنی نبود و از طرفی قول صریح معصوم ـ علیه السّلام ـ و منسوب به او شمرده نشده تا حدیث نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، یا سخن معصوم ـ علیه السّلام ـ به شمار آید، بلكه حكمتی ربّانی از عالم غیب است. كلام برخی از محدّثان در تعریف حدیث قدسی چنین است:
1. شیخ بهایی: و هو ما یحكی كلامه تعالی غیر متّحد بشیء منه.[2]
2. سید حسن صدر: و من الحدیث ما یُسمّی حدیثاً قدسیّاً و هو ما یحكی كلامه تعالی غیر متّحد بشیء منه نحو قوله: قال الله تعالی.[3]
3. علاّمه مامقانی: عباره عمّا حكاه احد الانبیاء أو الاوصیاء من الكلام المنزل لا علی وجه الاعجاز.[4]
تفاوت حدیث قدسی با حدیث غیر قدسی
با توجّه به تعاریف مذكور، می‌توان بر آن شد كه در حدیث قدسی، لفظ و معنی از طرف خداوند متعال است و الفاظ آن منتخب پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ نمی‌باشد و حكایت حدیث قدسی از طرف خداوند و به واسطه معصوم ـ علیه السّلام ـ است ولی لفظ و حكایت حدیث غیر قدسی از معصوم ـ علیه السّلام ـ می‌باشد. گر چه برخی بر آنند كه لفظ حدیث قدسی هم از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ است، یا می‌تواند از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ باشد.[5]
تفاوت حدیث قدسی با قرآن
قرآن دارای خصایص و ویژگی‌هایی است كه آن‌ها در مورد حدیث قدسی ضرورت ندارد و قرآن با حدیث قدسی در موارد ذیل متفاوت است:[6]
1. قرآن معجزه جاوید و محفوظ از هر گونه تبدیل و تغییر و كلامی متواتر است.
2. منكر قرآن، كافر شمرده شده.
3. قرائت نماز، فقط با قرآن صحیح است.
4. مس قرآن بدون طهارت، جایز نیست.
5. واسطه نزول در قرآن، جبرییل امین است.
6. الفاظ قرآن، قطعاً از ناحیه خداوند متعال است.
7. تعبّد بر قرائت قرآن منصوص از طرف پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ ، واجب است.
8. بیع و معامله قرآن، جایز نیست.
9. نقل به معنی، در مورد قرآن جایز نیست.
چگونگی روایت حدیث قدسی
حدیث قدسی، ممكن است به شكل‌های ذیل روایت شود:
الف) قال الله تعالی فیما رواه عنه رسول الله ...
ب) قال رسول الله فیما یرویه عن ربّه انه قال ...
احادیث قدسی در كتب روایی، نقل شده و نخستین بار توسّط سید خلف حویزی (م / 1074) بنام كتاب «البلاغ المبین فی الاحادیث القدسیه» و پس از او شیخ حر عاملی (م / 1104) كتاب گرانقدر «الجواهر السنیه فی الاحادیث القدسیه» را فراهم آورده است. مجموعه دگری هم كه به شیعه نسبت داده شده كتاب «الصحاف الاربعون» است كه شامل تعدادی از احادیث قدسی منتخب از تورات است كه ابن عباس آن‌ها را از حضرت علی ـ علیه السّلام ـ روایت می‌نماید.
نمونه‌ها
1. قال الصادق عن رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ : قال الله عزوجل: الصوم لی و انا أجزی علیه.[7]
2. قال امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ : قال الله من فوق عرشه: یا عبادی أعبدونی فیما أمرتكم.[8]
3. عن علی بن الحسین ـ علیه السّلام ـ : قال یقول الله عزوجل: إذا عصانی من خلق من یعرفنی سلّطت علیه من لا یعرفنی.[9]
برخی حدیث «سلسله الذهب و زیارت عاشورا» را، از جمله احادیث قدسی بر شمرده‌اند. در شأن انبیاء و برخی از معصومان، احادیث قدسی وارد شده كه در كتب روایی موجود است.

2. حدیث غیر قدسی
عبارت از قول معصوم ـ علیه السّلام ـ ، یا كلامی است كه قول یا فعل یا تقریر معصوم ـ علیه السّلام ـ را حكایت می‌نماید برخی از بزرگان چنین تعریف نموده‌اند:
1. شهید ثانی: ما جاء عن المعصوم من النبی و الامام.[10]
2. شیخ بهایی: كلام یحكی قول المعصوم او فعله أو تقریره ... و لو قیل الحدیث قول المعصوم ـ علیه السّلام ـ او حكایه قوله او فعله او تقریره لم یكن بعیداً اما نفس الفعل و التقریر فیطلق علیهما السنّه لا الحدیث.[11]
3. علاّمه مامقانی: هو ما یحكی قول المعصوم او فعله او تقریره.[12]
با توجّه به تعاریف مذكور، هر كلامی كه به معصوم ـ علیه السّلام ـ پایان نپذیرد، نمی‌تواند حدیث باشد، مانند:‌كلام صحابه و تابعین. سیّد حسن صدر در تعریف حدیث پس از نقل كلام شیخ بهایی بیان می‌دارد كه گر چه گفته شده تعریف ایشان جامع و مانع نیست؛ زیرا اگر مراد از حكایت، الفاظ باشد، احادیث نقل به معنی را در بر نمی‌گیرد و همچنان كه كتاب فقها را نیز در مواردی شامل می‌شود؛ زیرا متن آن‌ها حدیث است، ولی روشن است كه حكایت، معنای عامی دارد و علاوه بر لفظ، معنی را نیز شامل می‌شود و از طرفی كتاب‌های فقهی نیز مثل نهایه شیخ طوسی و ... از مجموعه احادیث هستند؛ زیرا آن‌ها نیز قول معصوم ـ علیه السّلام ـ را حكایت می‌كنند؛ گر چه كه هر آن‌‌‌چه حكایت اجتهاد آن‌ها است، حدیث نخواهد بود.[13]
مامقانی نیز بر خلاف شیخ بهایی بیان می‌دارد كه نفس قول یا فعل، حدیث تلقی نمی‌شود، زیرا قول، غالباً امر و نهی است بر خلاف حكایت آن كه در هر حال اخبار است[14] ولی شیخ بهایی، حدیث را شامل نفس قول هم می‌داند. نزد شیعه امامیه، اطلاق حدیث بر سخن و حكایت غیر معصوم صحیح نبوده و مَجاز می‌باشد، گر چه كه نزد اهل سنّت، كلام صحابه هم حدیث تلقّی می‌شود.[15]


[1] . صحاح اللّغه، جوهری: 1 / 278.
[2] . الوجیزه فی علم الدرایه، ص 3.
[3] . نهایه الدرایه، ص 85.
[4] . مقباس الهدایه فی علم الدرایه: 1 / 70.
[5] . علم الدرایه، نگارنده، ص 25؛ كشّاف اصطلاحات الفنون، تهانوی: 2 / 15.
[6] . علم الحدیث، نگارنده، ص 19.
[7] . بحار الانوار: 93 / 255.
[8] . الجواهر السنیّه، ص 247.
[9] . همان، ص 250.
[10] . الرعایه فی علم الدرایه، ص 50.
[11] . الجویزه فی علم الدرایه، ص 2.
[12] . مقیاس الهدایه: 1 / 57.
[13] . نهایه الدرایه، ص 80.
[14] . مقباس الهدایه: 1 / 57.
[15] . علم الحدیث، نگارنده، ص 14.

سيد رضا مؤدب- درس نامه درايه الحديث، ص 27


١٩:٣٩ - 1392/06/01    /    شماره : ١٥١٣٠    /    تعداد نمایش : ٦٥٠



خروج





   مطالب مرتبط
 انديشه هاي اجتماعي فارابي (خبر)
 تاکیدآیت الله مکارم برکاهش تعطیلات غیرضروری حوزه‌علمیه (خبر)
 تاکیدآیت الله مکارم برکاهش تعطیلات غیرضروری حوزه‌علمیه (خبر)
 مراقبت از عمر (خبر)
 حساسیت دشمنان به خاطر پدافند غیرعامل است (خبر)
 القاء محدودیت حجاب،یک تصور غیرعالمانه (خبر)
 دولت آمریکا دروغگو و غیر قابل اعتماد است (خبر)
 غیرانسانی خواندن لایحه"قصاص"به قصد تخریب اسلام (خبر)
 ادراك اجتماعي (خبر)
 ارتباط غيركلامي (خبر)
 تفاوت هاي فردي در استفاده از علايم غيركلامي (خبر)
بازدیدها
امروز :13108
کل بازديدها :17168921
بازديدکنندگان آنلاين :2
بازديدازاین صفحه :207147