نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم انسانی 


  چاپ        ارسال به دوست

آثار و عوارض تنبیه کردن

روانشناسان تعلیم و تربیت برای تنبیه کردن آثار مخرب و ناگواری را ذکر کرده اند که هر یک از آنها به تنهایی می تواند تأثیر بسزایی در روحیه و شخصیت آینده کودک ما داشته باشد و آثار و پیامدی در رشد کودک دارد که گاهی این پیامدهای نابهنجار به حدی می رسد که کودک از خود ناامید می شود و یا در برابر دوستان خود چنان خجل و ناراحت می شود که دوستی خود را رها می کندو

و از عوارض آن از جمله:
1- اضطراب: تنبیه بدنی باعث می شود کودک دائم مضطرب باشد زیرا همواره احساس می کند بر اثر عمل مشابهی دوباره و به ویژه در حضور دیگران تنبیه خواهد شد، این اضطراب مانع از پیشرفت شده و زمینه ایجاد اختلاف روانی را ایجاد می کند.

2- عدم اعتماد به نفس در کودکان: «هر چند که اعتماد به خود و عزت نفس از طریق توارث منتقل می شود ولی با تربیت درست و مناسب والدین این اعتماد به نفس به کودکان از طریق آنان منتقل می شود»1 ولی اگر خود والدین عاری از اعتماد به نفس باشند خیلی زود کودکان را با این احساس درگیر می کنند این ناراحتی ها نه تنها روح و روان کودکان را آزرده می کند، بلکه عوارض جسمی گوناگون (بی اشتهایی، یبوست، جوشهای صورت، ناراحتی های تنفسی و پوستی و سردردهای گوناگون) را سبب می-شود. بچه ای که تنبیه می شود نمی تواند به خود اطمینان داشته باشد بچه ها در واقع نمی دانند که وجه تمایز بین خوب و بد چیست.

حتی ما بزرگترها هم در خیلی از موارد گاهی در امر خوب و بد با هم اختلاف نظر بنیادی و ریشه ای داریم. چیزی را که می پسندیم و آن را خوب می دانیم و از کجا معلوم که برای دیگری ناپسند و زشت نباشد بچه ها نیز به مدد آموخته هایشان در می یابند که کدام چیز مناسب و پسندیده است و لا غیر و گاهی هم البته به خطا می روند.

«تنبیه، رابطه پدر و مادر را با بچه یا رابطه معلم و شاگرد را به صورت زننده ای در می آورد اعتبار پدر و مادر و معلم در نظر بچه متزلزل می شود و پدر و مادر را دشمن خود فرض می کند»2

بچه هایی که به خود اعتماد به نفس ندارند، کمتر شلوغ می-کنند. محزون و خمود می شوند و همیشه در مقابل دیگران سر بزیر و متأثر هستند عدم اعتماد به خود، بچه ها را زودرنج، نازک نارنجی، کم رو و خجالتی، گوشه گیر و منزوی، پر توقع، ایرادگیر، متمرد- مردد – دو دل می کند. چنین بچه هایی حسود می شود و احساس بی کفایتی دارند و گاهی پرخوری و پرحرفی می-کند و اولیا و مربیان هوشیار کارهای کودکان را کنترل می-کنند و با ندانم کاریهای اطفال از کوره در نمی روند و دست به عمل خشونت آمیز نمی زنند و در نتیجه از مرحله تعلیم و تربیت در مورد اطفالشان دور نمی افتند.

3- افسردگی: تنبیه بدنی در بچه ها افسردگی و بیماریهای عصبی ایجاد می کند.
افسردگی چیست؟ فرهنگ معین افسردگی را این گونه تعریف می-کند: 1-پژمردگی، 2- اندوه گینی، 3- انجماد، 4- دلسردی و در بعضی از آثار ادبی مترادف با غصه خوردن آمده است.

برخی افسردگی را یک بیماری مزمن و برخی دیگر یک واکنش طبیعی در قبال مسائل زندگی به حساب می آورند و در روانپزشکی و روان درمانی از واژه ی «آنومی» نیز استفاده می شود.

افسردگی هم می تواند به تنهایی با تشویق و اضطراب همراه باشد و هم با نگرانی در افراد مستعد ایجاد شود. کودکی که فکر می کند دیگران او را دوست ندارند احساس بی ارزش بودن می کند. این احساس کمبود اگر ادامه یابد کودک را گرفتار حالت افسردگی مزمن می کند. کودکی که از مربیان خود به جای دریافت پاداش مرتباًٌ تحقیر می شود و از انتظارات خود به طور کلی دست می شوید، در نهایت خونسردی اش را از دست می دهد و بدبین و کژاندیش می شود بعضی از کودکان با از دست دادن افراد مورد علاقه شان در دوران کودکی خود، در بزرگسالی مبتلا به افسردگی می شوند.
هنجارهای ویژه افسردگی را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:
خلق ناشاد (افسردگی، غم و اندوه، نومیدی، عدم رضایت کلی و نگرانی و بی علاقگی در همه کارها)
افسردگی لذت زندگی را از کودک سلب می کند.

چه عوامل دیگری سبب بروز این بیماری در اطفال می گردد؟
«رویدادهای مختلفی از قبیل: مرگ یکی از بستگان نزدیک مخصوصا پدر و مادر، مهاجرت یکی از بستگان و یا دوستان بسیار صمیمی، محروم بودن از نمرات خوب در کلاس درس به طور مستمر و مورد انتقاد مربیان و والدین قرار گرفتن بطور مکرر»3

یکی از بیماری های روحی که به مبتلایان صدمات زیادی وارد می کند، همین افسردگی است بیماری خطرناکی است طبق بررسی تعدادی از محققان از مجموع بیمارانی که برای درمان عارضه-های جسمانی به پزشک مراجعه می کنند، حداقل20 درصدشان افراد افسرده هستند می دانیم که تنبیه بدنی هر چند جهت اصلاح کودکان می باشد، نتیجه ای مغایر خواسته مربی و اولیا به دست می دهد که یکی از مشکلاتی را که کودکان ما از طریق تنبیه به آن دچار می شوند همین افسردگی است. این ناراحتی به طور طبیعی و بالمرّه در بچه ها بروز می کند، درباره تنبیه دختران ضرورتاً باید دقت بیشتری به خرج دهیم، زیرا دختران حساسیت بیشتری از خود در این باره نشان می دهند.

بعضی از محققان افسردگی و اندوه را دو مقوله کاملا متفاوت می دانند و معتقدند که افسردگی بر خلاف اندوه، از طریق اطمینان و نصایح مفید دوستان و خانواده و مربیان، تسکین پیدا نمی کند و یکی از شایع ترین مشکلات روحی روانی جوامع بشریت را این بیماری تشکیل می دهد.

تنبیه به افسرده شدن کودکان کمک کرده و آنها را مستعد بیماری افسردگی می کند و به طور کلی پیشگیری از بیماریها قبل از آلوده شدن جسم و روح بسیار منطقی تر به نظر می رسد تا علاج بعد از شیوع بیماری. اگر مربیان و اولیاء قدری بیشتر توجه نشان دهند قطعا کودکان امروز که بزرگسال فردا را تشکیل خواهند داد جامعه فعال تر و مناسب تری را خواهند داشت.

4- پرخاشگری:
«پرخاشگری یکی از عوارض تنبیه است. در کلاس هایی که معلم تنبیه بدنی می کند و یا در خانواده هایی که پدر و مادر تنبیه کننده هستند. پرخاشگری و جنگ و دعوا در میان دانش-آموزان و فرزندان خانواده یک الگوی رفتاری رایج و شایع است. کودک یا نوجوان که سیلی می خورد به هنگامی که در موضع نفوذ و اعمال قدرت باشد، به دیگران سیلی خواهد زد گاهی تنبیه سبب تقویت رفتار نامطلوب در دانش آموزان می-شود. برای مثال معلمی که شاگرد مزاحمی را جلوی کلاس می-آورد و یا از کلاس بیرون می فرستد، ای بسا این امر سبب جلب توجه یا حصول نتیجه ای می شود که مطلوب دانش آموز باشد.

پس قبل از اعمال هر گونه تنبیهی باید توجه کنیم که عامل یک موفقیت تنبیهی در نقش پاداش یا تقویت کننده رفتاری نامطلوب عمل نکند. تنبیه بیشتر به دانش آموز می فهماند که کارش اشتباه بوده است ولی در آموزش رفتار مطلوب به وی کارآیی چندانی ندارد. به عبارت دیگر، تنبیه بدنی سبب نابودی رفتار تنبیه شده و جانشین رفتار مطلوب به جای آن نمی شود و بلکه در غالب اوقات تنها اثر آن این است که رفتار نامطلوب را به طور موقت واپس می زند» تنبیه نامطلوب.

5- حیله گری و ریاکاری:
طبق آیه «الَّذِينَ هُمْ يُرَاؤُونَ... آنانکه ریا می کنند»4
خصوصیات افراد ریاکار را از فرمایش حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله):
1- پیش دیگران به عبادت خدا حریص است؛
2- در تنهایی تنبل است؛
3- در هر کاری ستایش جو است؛
4- در ظاهرسازی می کوشد.5

هر کسی مایل است به نوعی از نظر دیگران مقبول باشد و دیگران محترم بشمارندش و در مجموع او را تأیید کنند از این رو بعضی ها بنا به موقعیت و اقتضای زمان، بدون داشتن عقیده ای خاص فقط به جهت خوشایند اطرافیان دست به اعمالی می زنند که خود به آن کار اعتقادی ندارند این افراد که به علت ضعف شخصیتی و احساسات درونی چنین رفتاری را پیش می-گیرند نهایتاً آدمهای ریاکاری و حیله گری هستند که به هر حال دیر یا زود افشا می شوند. ریشه ریاکاری و حیله گری را بطور کلی باید در دوران طفولیت و نهایتاً در شرایط محیطی جستجو کرد. طفلی که تنبیه شده باشد به قصد دفاع از خود متوسل به انواع بازدارنده ها می شود.

لا جرم به حیله متوسل می شود و طریقی را پیش می گیرد که ظاهرا هیچ منافاتی با خواسته بزرگترها ندارد. او اطرافیانش را به این طریق فریب می دهد. و از این رهگذر تا آنجا که هوش و فراستش او را یاری می کند بهره مند می شود تزویر و ریاکاری نیز او را لحظه ای رها نمی کند بنا به تحقیقات بسیاری از روانپزشکان و روانکاوان کسانی که سعی در کتمان ریاکاری دارند ناخواسته آن را در اعمال و رفتار روزمره شان به نحوی عیان می کنند. و با وارونه جلوه دادن واقعیت به دروغگویی پناه ببرند و ریاکاری در موارد مثل لباس پوشیدن، سخن گفتن، عیادت کردن – شرکت در مجالس –  قرائت قرآن، در کمکهای مادی و نحوه مناسبات و روابط با دیگران و ظاهرسازی و ریا در کارهای پسندیده دارند پس تا می توان در صورت امکان از تنبیه کردن اطفال جلوگیری شود که دیگر در آینده شاهد این چنین رفتار نباشیم.

6- ترس:
«از جمله مواردی که تنبیه موجب آن است ترس است که خود آن ترس به 5 دسته تقسیم می شود:»6
1-ترس از تفرد 2- ترس از حیوانات 3- ترس از قطع عضو 4- ترس از موقعیت های اجتماعی 5- ترس از طبیعت.
در ترس از تفرد کودک گریز از ازدحام دارد ترس از تنها سفر کردن و یا تنها در خانه ماندن را دارد و ترس از حیوانات موش و حشرات و غیره است و ترس از قطع شدن به بدن و خون جاری شدن و ترس اجتماعی اینکه غذا خوردن با غریبه-ها و یا زیر نظر بودن هنگام نوشتن تکالیف و همچنین هنگام کار کردن و در آخر ترس از طبیعت کوه و دریا و اقیانوس و بلندی و ترس از صداهای بلند- رعد و برق و آژیر- پس تا می-توان از تنبیه کردن جلوگیری شود که این عوارض را به دنبال نداشته باشد.

7- لجبازی:
تنبیه بدنی کودک را به لجبازی وا می دارد. مطالبی که در مذمت تنبیه کردن ارائه شد، در واقع به این قصد است تا نشان داده شود که ذهن و شخصیت بچه ها را عوامل متعددی شکل می دهد. در شرایط مختلف خانوادگی و اجتماعی، افکار متغیر والدین و مربیان و افراد اجتماع بعضی از کودکان را به عکس العمل لجبازی می شناسند. بیشتر مربیان با لجبازی بچه ها آشنا هستند. در این مورد تجربه های عدیده ای را می-آزمایند بچه های لجباز با بزرگترها از در عناد در می آیند خیره سر و یک دنده و ستیزه جو می شوند. اغلب این مشکلات را اولیاء و مربیان ناخواسته بر بچه ها تحمیل می کنند.
رعایت حال و روحیه اطفال از ضروری ترین مسائل به شمار می-آید زیرا تنبیه مخصوصا تنبیه بدنی بچه ما را لجباز بار می آورد.

8- احساس حقارت:
کودک یا نوجوان که کتک می خورد، شخصیتش تحقیر شده و به مرور زمان، عزت نفس خود را از دست می دهد و به این باور می رسد که ارزشی ندارد و در این صورت است که هر کار خلافی را به راحتی انجام می دهد و در روایات اسلامی کسانی که به دلیل خشن بودن مورد احترام دیگران قرار می گیرند، از بدترین افراد معرفی شده اند و پدران و مادران خشن که با کودکان خود رفتار بدی دارند از این اصل جدا نیستند. رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرمایند:«شَرُّ النّاسِ یَومَ القِیامَه الَّذین یُکرَمونَ اتّقاءَ شَرَّهم.»7
«بدترین مردم در روز قیامت کسانی هستند که از ترس شر آنها مورد احترام هستند.»

پس خوشا به حال فرزندانی که تحت تربیت پدران و مادران فهمیده و آشنا به مبانی تربیتی اسلام قرار دارند. «زیرا اگر در خانه ای حکمت و عقل حاکم بود خیر کثیر در آن خانه می باشد و اگر نبود خراب و ویران است.»8
در سیره تربیتی انبیای الهی در قرآن نه تنها ارائه کرامت انسانی در عمل و نظر با فرزندانشان بود، بلکه دعای پنهان و آشکار برای عاقبت به خیری آنان در همه حال بود.

پس تنبیه بدنی را هرگز توصیه نمی کنیم هر چند از برخی از روایات و نصوص دینی در موارد خاصی اشاره به تنبیه بدنی شده، ولی در روزگار امروز و شرایط اجتماعی و روانی که بر فرزندان ما حاکم است هرگونه تنبیه بدنی فاصله آنان را از خانواده و مربیان تربیتی بیشتر می کند «خاطره یک برخورد فیزیکی و تنبیه بدنی همیشه در ذهن کودکان به صورت نقطه سیاه باقی می ماند.»9

پس سعی کنیم که با تنبیه نکردن و تشویق کردن عزت نفس در کودکان ایجاد کرد و از احساس حقارت کردن آنان جلوگیری کنیم و تنبیه بدنی عوارض آثار و زیادی دارد که به طور خلاصه چند مورد از آنان اشاره شده است ولی آثار دیگری نیز دارد که فقط نامی از آنان ذکر می شود از جمله: حس کنجکاوی و ابتکار را در آنان می کشد، شادی در کودکان سرکوب می گردد و نسبت به تنبیه کننده حس بدبینی پیدا می کند، تنبیه بدنی بچه را بی اراده و نسبت به اطرافیان بی تفاوت می کند.

 


منابع
1- چرا تنبیه؟ عبدالله مجوزی، ص 75-76.
2- روانشناسی تربیتی ص 473، دکتر علی شریعتمداری.
3- چرا تنبیه؟ عبدالله مجوزی، ص 58.
4- سوره ماعون، آیه 6.
5- چرا تنبیه، دکتر عبدالله مجوزی.
6- همان کتاب.
7- کافی، ج 2، ص 327.
8- مجمع البیان، ج 1، ص 382
9- کرامت نفس در تربیت، محمد نقی فیاض بخش، ص 217،.

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١٥:٣٦ - 1392/12/17    /    شماره : ٢٨٢٢٢    /    تعداد نمایش : ١٣٦٦



خروج





   مطالب مرتبط
 نمایش آثارتصویرسازی هجرت تارحلت حضرت معصومه(س) (خبر)
 روش های جایگزین تنبیه بدنی (خبر)
 موسسه نشرآثارامام راه رابرای"جریانات لیبرال"باز کرده است (خبر)
 ذکر(مفهوم، مراتب و آثار آن) (خبر)
 تنبیه از نظر روایات (خبر)
 تنبیه کردن و انواع آن (خبر)
 تربیت، تشویق و تنبیه فرزند (خبر)
 آثار تربیتی و اخلاقی نماز (خبر)
 عوارض عمومی ناشی از افسردگی (خبر)
 بنیاد شهید و بنیاد حفظ آثار در خط ولایت فقیه هستند (خبر)
 بنیاد شهید و بنیاد حفظ آثار در خط ولایت فقیه هستند (خبر)
بازدیدها
امروز :969
کل بازديدها :16847112
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :151058