نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم کاربردی 


  چاپ        ارسال به دوست

مدیریت خلاقیت در سازمان

شتاب روزافزون تحولات و دگرگونی ها در دنیای مقارن با عصر اطلاعات و ارتباطات و بی ثباتی، تغییر پذیری و غیرقابل پیش بینی بودن این تغییرات، استفاده از فرصت ها و رقابت با دیگر کشورها را به عاملی برای افزایش بهره وری و پیشرفت و ترقی کشورهای جهان به ویژه کشورهای در حال توسعه تبدیل کرده است. این امر میسر نمی شود مگر با درایت و خلاقیت مدیران و نیز تأثیر مدیران در پرورش خلاقیت کارکنان که با کمک یکدیگر در جهت رشد و بالندگی سازمان خود و در نتیجه، جامعه بکوشند. نقش مدیر در پرورش خلاقیت، تحریک و تشویق کارکنان، تفویض اختیار به کارکنان، یافتن ذهن های خلاق و استفاده از خلاقیت دیگران است. نظام مدیریت مشارکتی با تکیه بر خودکنترلی کارکنان، مشورت، تشویق به ابتکار و احترام به افراد، نقش مهمی در پرورش خلاقیت کارکنان ایفا می کند. تکنیک های خلاقیت گروهی، شامل تحرک مغزی، گردش تخیلی، تفکر موازی، ارتباط اجباری و شش کلاه تفکر، از تکنیک های مؤثر در تقویت تفکر خلاق هستند. خلاقیت دارای سه مؤلفه است: تخصص، تفکر خلاق و انگیزش که می تواند درونی و بیرونی باشد. مدیران می توانند بر این خصوصیات تأثیر بگذارند. آنها در مورد انگیزش کارکنان، بیشتر از دو مؤلفه دیگر، تأثیرگذار هستند.

امروزه، جامعه ما با پیشرفت روزافزون دانش و فناوری و جریان گسترده اطلاعات، نیازمند آموزش مهارت هایی است که به کمک آنها بتواند همگام با توسعه علم و فناوری، گام بردارد. هدف باید پرورش انسان هایی باشد که بتوانند با مغزی خلاق با مشکلات روبه رو شده و به حل آنها بپردازند. به گونه ای که انسان ها بتوانند بخوبی با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و با بهره گیری از دانش جمعی و تولید افکار نو، مشکلات را از میان بردارند. امروزه مردم ما نیازمند آموزش خلاقیت هستند تا با خلق افکار نو، به سوی جامعه ای سعادتمند حرکت کنند. رشد فزاینده اطلاعات، باعث شده است که هر انسانی از تجربه و علم و دانشی برخوردار باشد که دیگری فرصت کسب آنها را نداشته باشد، لذا به جریان انداختن اطلاعات حاوی علم، دانش و تجربه بین انسان ها، یکی از رموز موفقیت در دنیای کنونی است. هیچ کس قادر نیست به میزان اطلاعات واقعی نهفته در ذهن دیگران پی ببرد. این اطلاعات، زمانی به حرکت در می آیند که انگیزه ای قوی باعث رها شدن آنها به بیرون ذهن می شود. در این مرحله، انسان ها به سرنوشت یکدیگر حساس بوده و برای رشد یکدیگر می کوشند. لذا جریانی از علم، دانش و تجربیات، میان آنها جاری می شود که خود زمینه ساز نوآوری و خلاقیت خواهد بود.

یکی از عوامل مؤثر بروز خلاقیت در جامعه، زمینه سازی و بسترسازی بین انسان ها در خصوص ایجاد فرهنگی است که در آن، همگان در تلاش برای رشد دادن دیگری هستند و با تأثیرگذاری بر یکدیگر، به پیشرفت جامعه کمک می کنند، یکی از شرایط لازم برای پدیدار شدن افکار نو، وجود آرامش برای مغز است. به همین دلیل، لازم است که انسان ها بکوشند شرایطی در جامعه پدید آید که در بستر آن، مغز بیندیشد، تکامل یابد و زمینه ساز افکار نو باشد تا شرایط برای سازندگی در جامعه مهیا شود. با افزایش سپرده گذاری های اخلاقی، می توان شرایط را برای شکل گیری محیطی آرام بخش در جامعه فراهم کرد. کاهش سرمایه گذاری های اخلاقی در جامعه، باعث می شود تا زمینه برای گسسته شدن روابط اجتماعی گسترش یابد. با سست شدن پیوندهای اجتماعی، شرایط لازم برای بروز خلاقیت در جامعه سخت تر می شود زیرا فرصتی برای تفکر کردن وجود نخواهد داشت.

 

 

● تعریف خلاقیت

از خلاقیت۱ تعاریف متعددی وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:

▪ خلاقیت، یعنی تلاش برای ایجاد تغییری هدفدار در توان اجتماعی یا اقتصادی سازمان

▪ خلاقیت، به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد فکر یا مفهومی جدید است

▪ خلاقیت، یعنی توانایی پرورش یا به وجود آوردن نگاره یا اندیشه ای جدید در بحث مدیریت نظیر به وجود آوردن محصول جدید

▪ خلاقیت، یعنی طی کردن راهی تازه یا پیمودن راه طی شده قبلی به طرزی نوین

 

 

● تعریف خلاقیت از دیدگاه روانشناسی

خلاقیت، یکی از جنبه های اصلی تفکر یا اندیشیدن است. تفکر فرایند بازآرایی یا تغییر اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت است و دو نوع دارد: همگرا و واگرا.

▪ تفکر همگرا، فرایند بازآرایی یا دوباره سازی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت است.

▪ تفکر واگرا، فرایند ترکیب و نوآرایی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت است.

در واقع، خلاقیت یعنی تفکر واگرا. بر اساس این تعریف، خلاقیت ارتباطی مستقیم با قوه تخیل یا توانایی تصویرسازی ذهنی دارد. این توانایی، عبارت است از فرایند تشکیل تصویرهایی از پدیده های ادراک شده در ذهن و خلاقیت عبارت است از فرایند یافتن راه های جدید برای انجام دادن بهتر کارها. خلاقیت، یعنی توانایی ارائه راه حل جدید برای حل مسائل. خلاقیت یعنی ارائه فکرها و طرح های نوین برای تولیدات و خدمات جدید و استمرار آن پس از غیبت آن پدیده ها.

 

 

● تعریف خلاقیت از دیدگاه سازمانی

خلاقیت یعنی ارائه فکر و طرح نوین برای بهبود و ارتقای کمیت یا کمیت فعالیت های سازمان. مثلاً، افزایش بهره وری، افزایش تولیدات یا خدمات، کاهش هزینه ها، تولیدات یا خدمات با روش بهتر، تولیدات یا خدمات جدید.

«روبرت جی استرنبرگ و لیندا ای اوهارا» در بررسی های خود، شش عامل مؤثر در خلاقیت افراد را این گونه معرفی کرده اند:

▪ دانش: داشتن دانش پایه ای در زمینه ای محدود و کسب تجربه و تخصص در سال های متمادی

توانایی عقلانی: توانایی ارائه ایده خلاق از طریق تعریف مجدد و برقراری ارتباطات جدید در مسائل

▪ سبک فکری: افراد خلاق، عموماً در برابر روش ارائه شده از سوی سازمان و مدیریت ارشد، سبک فکری ابداعی را برمی گزینند

▪ انگیزش: افراد خلاق عموماً برای به فعل درآوردن ایده های خود، برانگیخته می شوند

شخصیت: افراد خلاق عموماً دارای ویژگی های شخصیتی نظیر مصر بودن، مقاوم بودن در برابر فشار های بیرونی و داخلی و مقاومت در برابر وسوسه همرنگی با جماعت هستند

محیط: افراد خلاق، عموماً در محیط های حمایتی، بیشتر امکان ظهور می یابند.

این محققان، مشخص کردند که عمده ترین دلیل عدم کارایی برنامه های آموزش خلاقیت، تأکید صرف آنها بر تفکر خلاق به عنوان یکی از شش منبع مؤثر در خلاقیت است. جایی که دیگر عوامل نیز تأثیری بسزا در موفقیت و شکست برنامه های آموزشی خلاقیت ایفا می کنند (استنبرگ و اوهارا ۱۹۹۷). جورج اف نلر در کتاب «هنر و علم خلاقیت» مراحل چهارگانه خلاقیت را معرفی کرده اند که عبارتند از: آمادگی۲، نهفتگی، اشراق و اثبات۳. از این دید، افراد خلاق ابتدا با مسئله یا فرصت آشنا شده و سپس، از طریق جمع آوری اطلاعات، با مسئله یا فرصت مورد نظر درگیر می شوند. در مرحله بعد، افراد خلاق در خصوص مسئله تمرکز می کنند.

در این مرحله، فعالیتی ملموس مشاهده نمی شود و فرد با هدف نیل به یک ایده، سعی در نظم دهی به تفکرات، اندیشه ها، تجارب و زمینه های قبلی خود دارد. درگیری ذهنی عمیق فرد (خودآگاه و ناخودآگاه) و فراهم سازی فرصت (برای تفکر در مورد مسئله) منجر به خلق و ظهور ایده ای جدید و بدیع می شود. در نهایت، فرد خلاق در صدد برمی آید تا صلاحیت و پتانسیل ایده خویش را به اثبات برساند.

 

 

● نوآوری

منظور از نوآوری، خلاقیت متجلی شده و به مرحله عمل رسیده است، به بیانی دیگر، نوآوری یعنی اندیشه خلاق تحقق یافته. نوآوری همانا ارائه محصول، فرایند و خدمات جدید به بازار و به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد فکر یا مفهومی جدید است. سوال این است که خلاقیت و نوآوری چگونه با هم مرتبط شده اند؟ خلاقیت، به طور عام یعنی توانایی ترکیب اندیشه ها به شیوه ای منحصر به فرد یا ایجاد ارتباطی غیرمعمول بین اندیشه ها.

سازمان مشوق نوآوری، سازمانی است که دیدگاه های ناشناخته به مسائل یا راه حل های منحصر برای حل مسائل را ارتقاء می دهد. نوآوری، فرایند کسب اندیشه ای خلاق و تبدیل آن به محصول و خدمت و یا نوعی روش عملیاتی مفید است. سه مجموعه از متغیرها وجود دارند که می توانند نوآوری را ایجاد کنند. آنها به ساختار سازمانی، فرهنگ و توانایی منابع انسانی مربوط می شوند.

 

 

● متغیرهای ساختاری چگونه بر نوآوری تأثیر می گذارند؟

بر اساس پژوهش های گسترده، با توجه به متغیرهای ساختاری می توان سه گزاره را بیان کرد:

۱ ) ساختارهای مکانیکی اثری مثبت بر نوآوری دارند زیرا تخصص کاری آنها پایین تر است، قوانین کمتری دارند و عدم تمرکز در آنها بیشتر از ساختارهای مکانیکی است. همچنین زمینه افزایش انعطاف پذیری، قدرت انطباق و بارور کردن را فراهم می سازند که به نوبه خود پذیرش نوآوری ها را آسان تر می سازند.

۲ ) دسترسی آسان به منابع فراوان، عامل کلیدی نوآوری است. فراوانی منابع، این توانایی را به مدیران می دهد که بتوانند برای نوآوری هزینه کنند و شکست ها را بپذیرند.

۳ ) ارتباط بین واحدها با تسریع در کنش متقابل خطوط سازمانی، به شکستن سدهای احتمالی در برابر نوآوری مدد می رساند.

البته هیچ یک از این سه متغیر نمی تواند وجود داشته باشد مگر اینکه مدیران ارشد به این سه عامل متعهد باشند.

 

 

● فرهنگ سازمانی چگونه بر نوآوری اثر می گذارد؟

سازمان های نوآور، فرهنگی مشابه دارند. آنها تجربه کردن را تشویق می کنند، به موفقیت ها و شکست ها پاداش می دهند و از اشتباهات تجربه کسب می کنند. یک فرهنگ نوآور، دارای هفت ویژگی ذیل است:

۱ ) پذیرش ابهام

۲ ) شکیبایی در امور غیرعملی

۳ ) کنترل های بیرونی کم

۴ ) بردباری در مخاطر

۵ ) شکیبایی در برخوردها

۶ ) تأکید بر نتایج نه وسایل

۷) تأکید بر نظام باز

سازمان، محیط را از نزدیک کنترل کرده و سریعاً به تغییرات، آن طور که اتفاق می افتد، پاسخ می دهد.

 

 

● کدام متغیرهای منابع انسانی بر نوآوری اثر می گذارند؟

در مقوله منابع انسانی، درمی یابیم که سازمان های نوآور فعالانه آ موزش و توسعه دانش اعضای خود را آن طور که روزآمد باشد تشویق می کنند. امنیت شغلی را در سطح عالی برای کارکنان خود فراهم می آورند تا ترس از اخراج به خاطر اشتباه را کاهش می دهند و افراد جرئت می دهند که تغییر پذیر باشند. زمانی که اندیشه ای جدید تکامل می یابد، پیشتازان تغییر فعالانه و با شور و شوق، اندیشه را تعالی می بخشند و از آن حمایت می کنند، بر مشکلات چیره می شوند و اطمینان می دهند که نوآوری به مرحله اجرا درخواهد آمد.

 

 

● ویژگی های افراد خلاق

روانشناسان سعی کرده اند مشخصات افراد دارای سطح بالایی از خلاقیت را مشخص کنند. «استیز» عوامل زیر را برای افراد خلاق بیان داشته است:

۱) سلامت روانی و ادراکی: توانایی ایجاد تعداد زیادی ایده به طور سریع.

۲) انعطاف پذیری ادراک: توانایی دست کشیدن از یک قاعده و چارچوب ذهنی.

۳) ابتکار: توانایی در ایجاد و ارائه پیشنهادهای جدید.

۴) ترجیح دادن پیچیدگی نسبت به سادگی: توجه کردن و در نظر گرفتن چالش های جدید مسائل پیچیده.

۵) استقلال رأی و داوری: متفاوت بودن از همکاران در ارائه نظرات و اندیشه های نو.

عده ای دیگر، ویژگی های افراد خلاق را به صورت زیر دسته بندی کرده اند:

۱) خصوصیات ذهنی: کنجکاوی، دادن ایده های زیاد درباره یک مسئله، ارائه ایده های غیرعادی، توجه جدی به جزئیات، دقت و حساسیت نسبت به محیط بویژه نکاتی که در نظر دیگران عادی به شمار می روند، روحیه انتقادی، علاقه وافر به آزمایش و تجربه و نگرش مثبت نسبت به نوآفرینی.

۲) خصوصیات عاطفی: آرامش و آسودگی خیال، شوخ طبعی، علاقه به سادگی و بی تکلفی در نوع لباس و جنبه های گوناگون زندگی، دلگرمی و امید به آینده، توانایی برقراری ارتباط عمیق و صمیمانه با دیگران، اعتماد به نفس، احترام به خود و شهامت.

۳) خصوصیات اجتماعی: پیشگامی در پذیرش و رویارویی با مسائل، مسئولیت پذیری و توانایی سازماندهی به فعالیت های گوناگون، قدرت جلب حس اعتماد و اطمینان دیگران.

 

 

● فرصت های خلاقیت

فرصت های خلاقیت در ۴ گروه فرصت داخلی و ۳ گروه فرصت های خارجی تقسیم بندی شده است. فرصت های داخلی عبارتند از: وقایع غیرمنتظره نظیر شکست ها یا موفقیت های غیرمنتظره، ناسازگاری ها و نیازهای فرایندی و تغییرات در صنایع و بازارها.

سه فرصت خارجی در محیط علمی و اجتماعی سازمان، عبارتند از: تغییرات جمعیتی و تغییر نگرش و دانش جدید.

 

 

● اهمیت خلاقیت و نوآوری

خلاقیت و نوآروی، زمینه ساز موارد ذیل خواهد شد:

▪ رشد و شکوفایی استعدادها و سوق آنها به سوی خودشکوفایی

▪ موفقیت های فردی، شغلی و اجتماعی

▪ پیدایش سازمان

▪ تولیدات و خدمات

▪ افزایش کمیت، تنوع تولیدات و خدمات

▪ افزایش کیفیت تولیدات و خدمات و موفقیت در رقابت

▪ کاهش هزینه ها، ضایعات و اتلاف منابع

▪ افزایش انگیزش کاری کارکنان سازمان

▪ ارتقای سطح بهداشت روانی و رضایت شغلی کارکنان سازمان

▪ ارتقای بهره وری سازمان

▪ موفقیت مجموعه مدیریت و کارکنان سازمان

▪ رشد و بالندگی سازمان

▪ تحریک و تشویق حس رقابت

▪ کاهش بروکراسی اداری «کاهش پشت میز نشینی و تشویق عمل گرایی»

▪ تحریک و مهیاسازی عوامل تولید

 

 

● ویژگی های سازمان خلاق

برخی ویژگی های سازمان خلاق عبارتند از:

رقابت کامل و فشرده: در سازمان، هنگامی خلاقیت صورت می پذیرد که رقابت کامل در آن حاکم باشد.

▪ فرهنگ: یکی از عوامل عمده کمک به بالندگی مدیریت، فرهنگ افراد است. بر پایه فرهنگی خوب، اتلاف وقت گناه محسوب می شود. بدیهی است که در چنین بستر مناسبی برای رقابت، خلاقیت یا سازمان های پویا بهتر شکل می گیرد.

▪ دسترسی به مدیران: سازمان های خلاق بر این باورند که دانش در سطح سازمان به وفور پراکنده شده و مدیران براحتی می توانند افکار و نظرات دیگران را مستقیم و بدون واسطه دریافت کنند.

▪ احترام به افراد: دیگر ویژگی سازمان خلاق، احترام به افراد است. افراد نیز باور دارند که می توانند همگام با نیازهای سازمان، رشد کنند.

▪ ارائه خدمات مردمی: هدف نهایی در این سازمان ها توجه به نیازمندی های جامعه و جلب رضایت آحاد مردم است.

▪ سازمان خلاق: در سازمان خلاق، افراد دارای تخصصی ویژه نیستند و این امکان را دارند که برای قرار گرفتن در جایگاهی مناسب، گردش شغلی داشته باشند.

▪ روابط دائمی و بلندمدت: روابط دائمی و بلندمدت کارکنان با این نوع سازمان ها و در نتیجه برخورداری آنها از امنیت شغلی، از دیگر ویژگی های این نوع سازمان هاست.

▪ استقبال مدیران از تغییر: در این سازمان ها، تمامی مدیران، مسئله تغییر را عاملی ثابت و گریزناپذیر دانسته و با خشنودی آن را می پذیرند و در برابر آن مقاومت نمی کنند. طبیعی است که در چنین سازمانی، ضرورتی ندارد که مدیر، بخش قابل توجهی از وقت خود را صرف جلوگیری از برخورد با تغییرات کند زیرا همه به این باور رسیده اند که تغییر، ارزشی مثبت است.

 

 

● نقش مدیر در پرورش خلاقیت

نقش مدیریت در مجموعه هایی که خلاقیت و نوآوری در آنها یکی از ضروریات و عاملی اصلی تلقی می شود، بسیار مهم و حساس است زیرا مدیریت می تواند توانایی و استعداد خلاقیت و نوآوری را در افراد ایجاد، ترویج و تشویق کند و یا رفتار و عملکرد نامناسب وی می تواند مانع از تحقق این امر حیاتی شود. هنر مدیر خلاق عبارت است از استفاده از خلاقیت دیگران و یافتن ذهن های خلاق. مدیر خلاق باید فضایی بیافریند که خود بتواند خلاق باشد و افراد سازمان را برای خلاقیت تحریک کند. این فضا، فضایی دور از کار روزمره بوده و در آن به نحوی تفویض اختیار می شود که هر کسی خود مشکل خودیش را حل کند.

برای اینکه افراد در سازمان به تفکر بپردازند، باید محیطی ایجاد شود که در آن، به نظریات و اندیشه ها، امکان بروز داده شود. یکی از شیوه های بسیار مهم و پرجاذبه پرورش شخصیت انسان ها و همین طور خلاقیت و نوآوری و حتی رشد اجتماعی، مشورت است. بی تردید، افرادی که اهل مشورت هستند، از عقل و فکر بیشتری برخوردارند و آنان که اهل مشورت نیستند، از این امتیاز بهره ای ندارند. سازمان خلاق، تا حد زیادی به خودکنترلی کارکنان خویش وابسته است. خودکنترلی، در خواستن و تمایل برای ارائه ابتکار و خلاقیت به نمایش درمی آید. مدیران می توانند هر سه مولفه خلاقیت، یعنی تخصص، مهارت های تفکر خلاق و انگیزش را تحت تأثیر قرار دهند. واقعیت این است که تأثیرگذاری بر دو مؤلفه اول، کاری بسیار دشوارتر و زمانبر تر از انگیزش است. انگیزش درونی را می توان حتی با تغییرات جزئی در محیط سازمان، به طوری قابل ملاحظه افزایش داد. این مفهوم، به معنای فراموش کردن بهبود تخصص و مهارت های تفکر خلاق توسط مدیران نیست. زمانی که اولویت بندی در اقدام، اهمیت می یابد، مدیران باید بدانند که اقدامات مؤثر بر انگیزش درونی، نتایج فوری تری را به بار خواهند آورد.

 

 

● تکنیک های خلاقیت در سازمان

سازمان ها می توانند از انواع تکنیک های توسعه خلاقیت گروهی به شکل جدی و مستمر استفاده کنند این تکنیک ها از این قرارند:

 

 

● تکنیک تحریک مغزی (طوفان فکری)

یکی از تکنیک های متداول در ایجاد خلاقیت و فعال سازی گروهی اندیشه ها، تکنیک تحرک مغزی است. در این تکنیک، مسئله ای به یک گروه کوچک ارائه شده و از آنان خواسته می شود فی البداهه و با سرعت واکنش نشان داده و پاسخی برای آن بیابند. پاسخ ها به گونه ای بر روی تابلو ثبت می شوند که تمامی اعضای جلسه می توانند آنها را ببینند. این امر، باعث می شود تا ذهن اعضای گروه به فعالیت بیشتری پرداخته و جرقه ای از یک ذهن، باعث روشنی ذهنی دیگر شود. اولین دلیل اثربخشی تحرک مغزی، افزایش قدرت خلاقیت در گروه است. افراد در حالت گروهی بیش از حالت انفرادی قدرت تصور خلاق بروز می دهند. رقابت نیز عاملی دیگر در جلسات تحرک مغزی است که زمینه ساز افزایش اثربخشی می شود. مجاز نبودن انتقاد و یا ارزیابی های سریع در این تکنیک، باعث می شود تا اعضای جلسه با فراغت خاطر به اظهارنظر بپردازند و محیطی مساعد برای خلاقیت ایجاد شود. نکته دیگر در مؤثر بودن تحرک مغزی، فی البداهه بودن ارائه نظرات است.

 

 

● تکنیک خلاقیت شش کلاه تفکر «ادوارد دوبونو»

پدر تفکر خلاق در کتاب «شش کلاه تفکر» روشی خلاقانه ارائه کرده و از طریق آن کوشیده است تا نشست افراد به دور یکدیگر را به اقدامی ثمربخش و کارا تبدیل کند. «دوبونو»، سعی می کند به کسانی که به دور هم جمع می شوند، بیاموزد که به تفکر خود نظم دهند و آنگاه در این میان، به راه های خلاقانه بیندیشند و با هماهنگی مدبرانه، نتایج را طبقه بندی و اولویت بندی کرده و در تصمیم گیری ها از آن استفاده کنند.

 

 

● گردش تخیلی

در ۱۶۹۱، روان شناسی به نام گوردون۴ نتایج پژوهش های ۱۰ ساله خود را در مورد افراد خلاق منتشر کرد و اعلام داشت که ذهن آدمی، به هنگام ابراز خلاقیت و ابتکار، در حالت خاص روانی قرار می گیرد که اگر بتوانیم آن حالت را ایجاد کنیم، خلاقیت امکان وجود می یابد. او در گروه های ایجاد خلاقیت، اعضای گروه را از طریق به کارگیری جریانی تمثیلی و استعاره ای، به گردشی تخیلی ترغیب و در این حالت، ایده ها و نظراتی بدیع را کشف می کرد. ذهن افراد در این گردش خیالی، با دستاویز استعاره ها به نکاتی نو که هدف جلسه خلاقیت بود، می رسید و روابطی تازه بین پدیده ها می دانست. اعضای گروه پدیده هایی را که چندان تجانسی با هم نداشتند، تلفیق و ترکیب می کردند و به ایده هایی جدید دست می یافتند. در این جلسات خلاقیت به کمک استعاره و تخیل، کار تلفیق و ترکیب در ذهن افراد انجام می گرفت و از این رو روش «گوردون» را شیوه تلفیق نامتجانس ها۵ نیز نامیده اند. تهییج ذهنی یا تکنیک گوردون، روشی است بسیار مناسب با هدف یافتن راه حل های جدید برای مسئله و نیز اکتشاف علمی و فنی. این روش، فرایندی خاص و منحصر به فرد و در عین حال مؤثر دارد. فرایند به کارگیری این رویکرد عبارت است از:

الف) شناسایی و تجزیه و تحلیل مشکل به منظور رسیدن به ماهیت و جوهره آن

ب) کشف راه حل هایی برای جوهره مورد نظر از طریق دیدگاه غیرمرتبط با موضوع

پ) تلاش برای تبدیل راه حل های به دست آمده به راه حل نهایی

در جلساتی که از این روش استفاده می شود، تنها رهبر گروه از اصل موضوع اطلاع دارد و موضوعی که مطرح می شود، دقیقاً اصل موضوع نیست بلکه موضوعی نزدیک به آن است.

 

 

● ارتباط موازی

واضع این شیوه «ادوارد دوبونو»، روش معمول تفکر را همانند حفر گودالی توصیف کرده است که با افزایش اطلاعات فرد، گودال عمیق تر شده و از دیدن مکان های دیگر برای حفر کردن، باز می ماند. این در حالی است که تفکر موازی، نگاه فرد را به نقاط جدید معطوف می سازد. در این حالت، اطلاعات و تجربه های جدید، صرفاً به اندیشه های قبلی افزوده نمی شوند. بلکه آنها را تغییر داده و الگو و ساختار جدیدی را ایجاد می کنند. یکی از راه های تحقق تفکر موازی، ایجاد «اندیشه واسطه غیرممکن»۶ است. این اندیشه، موجب پرواز فکر و تحرک ذهن شده و با تعدیل آن می توان به اندیشه ای نو و عملی دست یافت. راه دیگر در تفکر موازی، «پیوند تصادفی» است. فرض کنید کتاب فرهنگ لغت را می گشایید و لغاتی را می خوانید و می کوشید تا آن را با موضوع مورد نظر پیوند داده و به نتیجه ای برسید. در این کار، شما از روش پیوند تصادفی استفاده کرده اید.

 

 

● ارتباط اجباری

یکی از دیگر شیوه های آشکارسازی خلاقیت ها و تجلی توانایی آفرینندگی موجود در افراد، شیوه برقراری ارتباط اجباری است. در این شیوه، همان طور که از نام آن استفاده می شود، باید بین دو گروه از پدیده ها، ارتباطی اجباری ایجاد کرد.

 

 

● نتیجه گیری

گسترش و سرعت تغییرات در جهان، باعث اهمیت بیش از پیش خلاقیت شده است. کشورها، فقط با ابتکار و نوآوری می توانند خود را با شرایط جدید وفق داده و همگام با دگرگونی ها به پیش روند. بدیهی است که در دنیای پیچیده کنونی، سازمان هایی در رقابت با دیگران موفق ترند که بتوانند از فرصت های پیش رو به بهترین نحو استفاه کنند و این امر، جز با افزایش خلاقیت و نوآوری امکان پذیر نیست. از مهم ترین راهکارهای ایجاد و افزایش خلاقیت در کارکنان که باید توسط مدیران به کار بسته شود، افزایش انگیزش در میان کارکنان است. انتصاب متناسب افراد با تخصص آنها و عدم اجبار شغل نامناسب به افراد، ایجاد هماهنگی مناسب با کارکنان، دادن آزادی عمل و تفویض اختیار نیز از عوامل افزایش انگیزش درونی به شمار می روند. همچنین در اختیار قرار دادن منابعی مهم همچون زمان و تخصیص منابع مالی نیز، انگیزش را در افراد افزایش می دهد. ایجاد گروه های کاری، حمایت متقابل اعضای گروه و ترکیب اندیشه های متفاوت، می تواند اشتیاق افراد را به کار و دستیابی به هدف افزایش داده و تجربیات و مهارت های تفکر خلاق را ارتقا می بخشد. پاداش و تشویق، ارتقای شغلی، اعتنا و اعتماد، عدم ارزیابی های بی مورد و وقت گیر و ایجاد فضای کاری آرام و بدون ترس و بیم، حمایت سازمانی، تقویت همکاری های متقابل و احساس هدف مشترک بین کارکنان و مدیران و ایجاد جذابیت کاری برای کارکنان، از جمله عوامل مهمی هستند که مدیران از طریق تأثیر بر آنها و نیز اثرگذاری بر دو مؤلفه دیگر یعنی تخصص و تفکر خلاق، می توانند به ارتقا و پیشرفت سازمان خود و در نتیجه ترقی جامعه کمک کنند.

علیرضا مرادی خجسته (کارشناس مهندسی صنایع شرکت سایپا)
پانوشت
۱ . Creativity
۲ . preparation
۳ . Verification
۴ . W.J.Gordon
۵ . Synectics
۶ . Intermediat impossible
منابع
۱ . مجله مدیریت (انجمن مدیریت ایران) شماره ۲۰ و ص ۲۰ و ۱۰ هربرت سایمن، «درک خلاقیت و مدیریت خلاق»
۲ . خلاقیت و نوآوری در افراد و سازمان ها، تدبیر، شماره ۱۵۲، سال پانزدهم، دی ماه ۱۳۸۳.
۳ . علی، رضائیان، اصول مدیریت، تهران: انتشارات سمت، ۱۳۷۴، ص ۳۱
۴ . سلطانی، ایرج، راهکارهای تقویت خلاقیت در سازمان، تدبیر، سال چهاردهم، شماره ۱۴۱، بهمن ۱۳۸۲

آفتاب


١٥:٢١ - 1391/01/04    /    شماره : ٢٠٨٤    /    تعداد نمایش : ٧٨٨



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :1695
کل بازديدها :16130601
بازديدکنندگان آنلاين :6
بازديدازاین صفحه :169566