نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم کاربردی 


  چاپ        ارسال به دوست

برنامه چهارم توسعه و درآمدهای مالیاتی

مالیات مقدار پول یا مالی است که شهروندان یک کشور طبق قانون به دولت خود می پردازند تا در جهت اداره امور کشور، تامین کالاها و خدمات عمومی و ضروری، تضمین امنیت و دفاع همگانی و عمران و آبادانی توسط دولت مورد بهره برداری قرار بگیرد. مالیات به دو نوع تقسیم می شود:

مالیات های مستقیم که به طور مستقیم از درآمد، دارایی و سود اشخاص حقیقی یا حقوقی وصول می شود و مالیات های غیرمستقیم که بر قیمت کالاها و خدمات وضع می شود. مالیات بر واردات کالا و خدمات و مالیات بر مصرف و فروش در این دسته جای می گیرد.

در سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران در قسمت امور اقتصادی در بند ۴۲ بر حرکت برای تبدیل درآمد نفت و گاز به دارایی های مولد به منظور پایدار سازی فرآیند توسعه و تخصیص و بهره برداری بهینه از منابع تاکید خاص شده است که این امر توجه برنامه ریزان سیاسی و اقتصادی را به سایر منابع درآمدی غیرنفتی دولت که در راس آن مالیات به عنوان منبع درآمدی قابل اطمینان قرار دارد، نمایان می سازد.

ماده ۲ قانون برنامه چهارم توسعه، لزوم افزایش سهم درآمدهای غیرنفتی (مالیات ها و سایر درآمدها) از کل منابع بودجه را بیان داشته و برنامه های مربوط به مالیات را به شرح زیر تبیین می کند:

ممنوعیت برقراری هرگونه تخفیف، ترجیح یا معافیت مالیاتی (ماده۴)

اعمال سیاست های مالیاتی با هدف بازتوزیع عادلانه درآمدها (بند ب ماده ۹۵)

با فرض متوسط نرخ تورم ۹/۹ درصد در سال های برنامه، متوسط رشد ۲/۲۴ درصدی درآمدهای مالیاتی. (جدول شماره ۴ برنامه چهارم)

در ذیل، ابتدا اصطلاحات موضوع با توجه به تعاریف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران که داده ها از سایت آن بانک اخذ شده، تعریف می گردد و سپس وضعیت درآمدهای مالیاتی و رشد واقعی آن طی سال های برنامه (۱۳۸۸ ۱۳۸۴) بررسی و با هدف برنامه مقایسه می شود تا میزان تحقق هدف مشخص گردد. لازم به ذکر است که با توجه به موجود نبودن اطلاعات عملکرد مالیاتی سال ۱۳۸۸، از ارقام مصوب این سال استفاده شده و نتیجه گیری ها با این فرض همراه بوده که عملکرد ۱۳۸۸ در حد برنامه مصوب باشد.

مالیات اشخاص حقوقی: تا سال ۱۳۸۳ به این مالیات، مالیات بر شرکت ها اطلاق می شد و شامل مالیات بر اشخاص حقوقی دولتی و مالیات بر اشخاص حقوقی غیر دولتی است و از سال ۱۳۸۴ به بعد در برگیرنده مالیات عملکرد نفت می باشد.

مالیات بر درآمد: این مالیات شامل مالیات حقوق، مالیات مشاغل، مالیات مستغلات و مالیات متفرقه است.

مالیات بر ثروت: شامل مالیات های اتفاقی، ارث، سایر مالیات برثروت، اراضی بایر، تعاون، املاک، مستغلات، حق تمبر(سهام شرکت ها)، بارنامه و سایر موارد دیگر است.

مالیات بر واردات: تا سال ۱۳۸۱شامل حقوق گمرکی و سود بازرگانی کالاهای وارده به کشور است. از سال ۱۳۸۲ معادل حقوق ورودی است.

مالیات بر مصرف و فروش: شامل مالیات بر فروش فرآورده های نفتی، مالیات بر فروش فرآورده های الکلی، صنعتی، مالیات بر فروش نوشابه های غیرالکلی، مالیات اتومبیل، مالیات بر نوار ضبط صوت و تصویر، مالیات بر فروش سیگار و... است. از سال ۱۳۸۱ با تغییر شیوه بودجه نویسی عبارت مالیات بر مصرف و فروش به عبارت مالیات بر کالاها و خدمات تغییر کرد.

 

 

● بررسی درآمدهای مالیاتی طی سال های برنامه

منظور از درآمدهای دولت منابع مالی دولت جهت اجرای عملیات برنامه عمرانی و برنامه های سالانه است که از محل درآمد نفت و مشتقات آن، مالیات های مستقیم و غیر مستقیم و سایر درآمدهای دولت و نیز وام ها و اعتبارات داخلی و خارجی به دست می آید.

نسبت درآمدهای مالیاتی به درآمدهای دولتی از ۷/۳۴ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۱/۴۸ درصد در سال ۱۳۸۸ رسیده است. میانگین این نسبت طی سال های برنامه چهارم توسعه ۴۰درصد است.

شاخص دیگر در این موضوع نسبت درآمدهای مالیاتی به پرداخت های جاری و عمرانی است. طی سال های برنامه این نسبت در دامنه ۳۸ ۲۷ درصد قرار دارد و متوسط این نسبت ۸/۳۱درصد بوده است.

در آمدهای مالیاتی در ایران حدودا تامین کننده یک سوم بودجه دولت است؛ در حالی که در برخی کشورهای صنعتی جهان ۹۰ تا ۹۸ درصد بودجه عمومی دولت از طریق درآمد مالیاتی تامین می شود.

شاخص مهم دیگر نسبت درآمد مالیاتی به تفکیک منابعی است که در ابتدا تعریف شد. (جدول شماره یک)

در طول سال های برنامه بیش از ۶۵ درصد درآمد مالیاتی مربوط به مالیات های مستقیم بوده و تنها مالیات اشخاص حقوقی ۲/۴۹ درصد از درآمد مالیاتی را تشکیل می دهد، لذا بیشترین فشار مالیاتی در ایران به اشخاص حقوقی و شرکت ها است.

مالیات بر واردات با ۳/۲۴درصد در رتبه دوم قرار دارد. مالیات بر درآمد، مالیات بر کالاها و خدمات و مالیات بر ثروت به ترتیب با ۲/۱۳، ۹/۹ و ۴/۳ درصد در رتبه های بعدی درآمد مالیاتی قرار می گیرند.

 

 

● بررسی رشد درآمد واقعی طی سال های برنامه و مقایسه با هدف کمی

کمترین مقدار نرخ تورم در سال های برنامه، ۴/۱۰ درصد در سال ۱۳۸۴و بیشترین مقدار ۴/۲۵ درصد در سال ۱۳۸۷ است. نرخ تورم در سال ۱۳۸۸ به ۸/۱۰ درصد کاهش یافته است. متوسط نرخ تورم طی سال های برنامه ۲/۱۵ درصد می باشد.

نکته قابل توجه آن است که به متوسط نرخ تورم ۹/۹ درصدی دست نیافته ایم و در هیچ یک از سال های برنامه نرخ تورم تک رقمی را تجربه نکرده ایم.

حداکثر رشد اسمی درآمد مالیاتی مربوط به سال ۱۳۸۴، ۴/۵۹ در صد و کمترین مقدار مربوط به سال ۱۳۸۵ با ۷/۱۲ درصد است. متوسط رشد اسمی طی سال های برنامه ۳/۲۶ درصد خواهد بود. (جدول شماره ۲)

از آنجا که در اقتصاد متغیرهای واقعی پس از کسر نرخ تورم از متغیر اسمی حاصل می شود، لذا با توجه به نتایج به دست آمده رشد واقعی درآمد مالیاتی طی سال های برنامه، ۱/۱۱ درصد خواهد بود.

مطلب دیگری که جای بررسی دارد تاثیر مالیات عملکرد نفت است که از سال ۱۳۸۴ در درآمدهای مالیاتی اعمال شده است. بدین صورت که در سال ۱۳۸۴ مالیات عملکرد نفت به مبلغ ۳۱۸۶۹ میلیارد ریال (معادل ۵/۳ میلیارد دلار) به درآمدهای مالیاتی ردیف مالیات اشخاص حقوقی اضافه شد.

این رقم معادل ۵ درصد ارزش نفت خام تولیدی کشور بوده که پس از تبدیل مبلغ ارزی آن به ریال به حساب خزانه واریز گردید. بنابراین رشد فوق العاده درآمد مالیات ها در سال ۱۳۸۴ نسبت به سال قبل (۴/۵۹ درصدی) ناشی از این موضوع است. در این سال رشد مالیات ها بدون احتساب رقم ارزی فوق الذکر ۷/۲۱ درصد خواهد شد. نتیجه محاسبات رشد درآمد مالیاتی بدون احتساب مالیات عملکرد نفت به صورت (جدول شماره ۳) است که متوسط آن ۳/۲۶ درصد خواهد بود.

نتیجه آنکه اگرچه رشد درآمد مالیاتی محاسبه شده در هر سال بدون احتساب مالیات عملکرد نفت متفاوت از وضعیت پیشین احتساب مالیات عملکرد نفت در محاسبه درآمد مالیاتی است، ولی متوسط رشد اسمی در هر دو روش تقریبا یکسان است.

در برنامه پنجساله چهارم با فرض نرخ تورم ۹/۹ درصدی، رشد درآمد مالیاتی واقعی، ۳/۱۴ درصدی در نظر بوده است؛ ولی با توجه به نتایج به دست آمده رشد واقعی درآمد مالیاتی ۱/۱۱ درصد خواهد بود.

لذا با فرض آنکه عملکرد مالیاتی سال ۱۳۸۸ در حد مصوب آن باشد، ۶/۷۷ درصد از هدف برنامه چهارم توسعه در این زمینه تحقق یافته است.

آفتاب


١٣:٤٩ - 1391/01/04    /    شماره : ٢٠٥٨    /    تعداد نمایش : ٦٩٩



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :23
کل بازديدها :15846702
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :167463