نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دانش و فناوری > علوم کاربردی 


  چاپ        ارسال به دوست

هدف ­های جهانی، نبوغ محلی

طی ده سال گذشته شرایط زندگی فقرا بهبود یافته، اما این بهبود ضرورتا به خاطر اهداف سازمان ملل نبوده است.

جیم، زن سالخورده اندونزیایی هنوز در سن هفتاد سالگی، پاسی از شب گذشته از خواب بیدار می شود تا برای خانواده فقیر خود هیزم جمع کرده و آشپزی کند. نوه سه ساله اش از سوء تغذیه رنج می برد. هیچ کدام از اعضای خانواده او، حتی تحصیل در دوره ابتدایی را تمام نکرده اند. خانه ویران و کلنگی او برق ندارد و توالت آن چیزی نیست جز سوراخی در زمین. اعضای خانواده او، آب کثیف می نوشند. جیم در پاسخ به سوال محققان دانشگاه آکسفورد درباره تصوری که از رفاه دارد، می گوید: «نمی توانم تصور کنم که رفاه چه معنایی دارد.»

این نوع محرومیتی که جیم شرح می دهد، در سطح گسترده ای از دنیا وجود دارد. برآورد سازمان ملل این است که در سال ۲۰۰۸، بیش از یک چهارم از کودکان کشور های در حال توسعه کم وزن تر از حد معمول بوده اند، یک ششم از مردم این کشور ها به آب آشامیدنی مناسب دسترسی نداشته اند و اندکی کمتر از نصف آنها از توالت های ناسالم و آلوده استفاده کرده اند یا اصلا توالت نداشته اند. اما هر چند این ارقام نگران کننده هستند، تعداد افراد متاثر از این شرایط نسبت به دو دهه قبل کمتر شده است؛ بنابراین این داده ها پیشرفت دنیا در دستیابی به «اهداف توسعه هزاره» که ده سال قبل از سوی رهبران کشور های جهان در سازمان ملل اتخاذ شده اند را نیز نشان می دهند.

رهبران دنیا برای دستیابی به این اهداف تعیین شده در سال ۲۰۰۰، ۱۵ سال به خود وقت دادند و حالا دوسوم از این زمان سپری شده است. آنها هفته گذشته برای برگزاری اجلاسی دیگر در سازمان ملل گردهم آمدند. تعداد انگشت شماری از این افراد اگر نگوییم هیچ کدام از آنها فقر را از نزدیک تجربه کرده اند، بنابراین برنامه اهداف هزاره دست کم آنها را وادار کرده که سه روز از وقت خود را به بحث درباره موضوعاتی بگذرانند که احتمالا ترجیح می دهند به آنها اعتنا نکنند. این برنامه همچنین باعث شده است که موضوع بحث ها از این مساله که چه مقدار برای توسعه هزینه می شود، به این که چه مقدار به کشورهای دریافت کننده آنها می رسد، تغییر یابد.

اما افراد اندکی به اندازه بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل، این برنامه را در دستیابی به اهداف خود موفق می دانند. او اخیرا برنامه اهداف توسعه هزاره را «نقطه عطفی در همکاری های بین المللی» نامیده که به «صدها میلیون نفر از مردم دنیا» کمک کرده است. البته تعریف و تمجید از این برنامه، بخشی از شغل آقای بان است و حقیقتا پیشرفت هایی نیز از بسیاری جهات رخ داده است (رجوع کنید به جدول ۲). اما به سختی می توان اعتبار زیادی را برای خود این برنامه در دستیابی به این موفقیت قائل شد.

هدف کاهش نرخ فقر در سال ۲۰۱۵ به نصف مقدار آن در سال ۱۹۹۰ را در نظر بگیرید. بانک جهانی برآورد کرده که در سال ۱۹۹۰، ۴۶ درصد از مردم کشور های در حال توسعه زندگی خود را با درآمدی کمتر از ۲۵/۱ دلار در روز (بر اساس معیار برابری قدرت خرید) که در سطح بین المللی به عنوان خط فقر پذیرفته شده، می گذراندند. این رقم در سال ۲۰۰۵ به ۲۷ درصد تنزل یافت و با وجود کاهش سرعت پیشرفت ظرف چند سال اخیر، احتمالا اکنون باز هم کمتر شده است. به نظر می رسد که هدف کاهش ۵۰ درصدی این نرخ در سال ۲۰۱۵ در سطح دنیا تحقق پیدا خواهد کرد. با این حال، این «پیروزی» عمدتا به کاهش نرخ فقر در چین از ۶۰ درصد در سال ۱۹۹۰ به ۱۶ درصد در ۲۰۰۵ بازمی گردد. از آن جا که در سال ۱۹۹۰، بیش از ۶۲ درصد از مردم فقیر دنیا چینی یا هندی بودند، تغییرات نرخ جهانی فقر به شدت به عملکرد آنها وابسته است. از این رو اتخاذ یک هدف جهانی، شیوه ای مناسب برای تحریک دولت در کشور های کوچک جهت مقابله با فقر نیست.

آلیسون اوانس از موسسه توسعه برون مرزی (ODI) بریتانیا معتقد است به شکلی به این قضیه نگریسته می شود که گویی می توان اهداف هزاره را در تمام کشور های در حال توسعه عملی کرد، اما دنبال کردن عملکرد یکایک کشور ها در دستیابی به این اهداف کار ساده ای نیست. طبق محاسبات محققان مرکز توسعه جهانی که گروهی مشاوره ای در واشنگتن است، نرخ فقر در ۲۸ کشور از فقیر ترین کشور های دنیا، تنها برای یک سال از دوره ۱۹ ساله ۲۰۰۸ ۱۹۹۰ ثبت شده است. این امر باعث می شود که هر گونه قضاوت راجع به پیشرفت آنها در دستیابی به این اهداف، حدس و گمانی بیش نباشد. (این هشدار با همین شدت درباره ارقام منتشره راجع به هدف های جهانی صادق نیست، زیرا در چین و هند، داده های کافی برای ارزیابی میزان پیشرفت آنها در دستیابی به اهداف مزبور وجود دارد.)

موسسه توسعه برون مرزی اشاره می کند که تا کنون ۱۵ کشور فقیر توانسته اند هدف کاهش ۵۰ درصدی نرخ فقر را برآورده کنند و احتمالا افراد همیشه بد بین درباره دورنمای اقتصاد آفریقا از این که بدانند در میان ده رتبه برتر در فهرست کشور هایی که بر حسب کاهش متوسط سالانه نرخ فقر خود رده بندی شده اند، شش رتبه به این قاره تعلق دارد، شگفت زده خواهند شد. شش کشور مورد اشاره عبارتند از: گامبیا، مالی، سنگال، اتیوپی، جمهوری آفریقای مرکزی و گینه.

اما اگر از مساله عدم وجود داده های کافی گذر کنیم، تعیین هدف های یکسان و یکنواختی مانند «کاهش مرگ و میر کودکان به میزان دو سوم» تا حدی عجیب است. اتخاذ این قبیل اهداف بدان معناست که برخی کشور ها باید برای دستیابی به آنها به مراتب بیشتر از دیگران تلاش کنند. نیجر شاهدی بر این مدعا است. این کشور تعداد کودکانی که قبل از ۵ سالگی از دنیا می رفتند را از ۳۰۴ نفر به ازای هزار کودک در سال ۱۹۹۰ به ۱۷۶ نفر به ازای همین تعداد کودک کاهش داد. این بزرگ ترین مقدار مطلق کاهش در میان تمام کشور های دنیا بود. اما نیجر کماکان به عنوان کشوری «خارج از مسیر» دستیابی به اهداف خود تلقی می شود، زیرا ادامه این روند با نرخ کنونی به کاهش میزان مرگ و میر در این کودکان به مقداری که اندکی کمتر از دو سوم است، منجر خواهد شد. دولت این کشور، اعمال برنامه اهداف توسعه هزاره را کمی ناامید کننده خواهد یافت.

 

 

● محدودیت های پول

مساله هدف گذاری، اشکالات دیگری نیز دارد. این امر در غالب موارد به تعیین اینکه چه میزان پول برای دستیابی به یک هدف خاص لازم است و سپس ملامت دولت به خاطر عدم خرج پول کافی فرو کاسته می شود. با این همه، کشور هایی که بیشترین پیشرفت را در کاهش فقر داشته اند، عمدتا این کار را نه از طریق صرف بودجه های عمومی، بلکه به واسطه فراهم آوردن زمینه های لازم برای رشد سریع تر اقتصادی به انجام رسانده اند. چین از این بابت، آشکارترین نمونه است. همچنین بهترین کشور ها از این لحاظ در آفریقا آنهایی هستند که توانسته اند بر سرعت رشد خود بیفزایند. همان گونه که شانتا دواراجان، اقتصاددان ارشد بانک جهانی در حوزه آفریقا اشاره می کند، رشد، صرفا پول بیشتری را برای انجام مخارج عمومی فراهم نمی کند، بلکه تقاضا برای چیز هایی از قبیل تحصیلات را افزایش داده و از این طریق به دستیابی به دیگر اهداف توسعه ای نیز کمک می کند. با این وجود در تدوین اهداف برنامه هزاره، هیچ اشاره ای به رشد اقتصادی نشده است.

البته همان طور که عملکرد نا امید کننده هند در قبال سوء تغذیه کودکان نشان می دهد، رشد به خودی خود تمام مشکلات و مصائب فقرا را حل نمی کند. همچنین آشکار است که اگر چه پول به کشور ها کمک می کند، اما چگونگی هزینه کرد و موارد مصرف آن اهمیت بسیار زیادی دارد. به عنوان مثال، فعالان غالبا خواهان آنند که بودجه های بیشتری به آموزش دبستانی تخصیص یابد. اما در تمام کشور های در حال توسعه، معلمانی که حقوق خود را از دولت دریافت می کنند، غالبا در محل کار خود در مدرسه حضور ندارند. نرخ غیبت معلمان در مناطق روستایی کنیا، نزدیک به ۲۰ درصد، در اوگاندا ۲۷ درصد و در اکوادر ۱۴ درصد است. همچنین مشخص شد که در راجستان در شمال هند، پرستارانی که قرار بود در کلینیک های مراقبت های اولیه کار کنند، تنها در ۱۲ درصد از مدت زمان یک دوره ۱۸ ماهه در محل کار خود حضور داشتند.

به هر تقدیر، پول تخصیص یافته به این قبیل خدمات به ندرت به افرادی که از قبل مد نظر بوده، می رسد. در یک تحقیق مشخص شده است که ۷۰ درصد از پول تخصیص داده شده به دارو و لوازم ضروری از جانب دولت اوگاندا در سال ۲۰۰۰ در اثر «نشت» از بین رفته و این رقم در غنا ۸۰ درصد بوده است. مونتک آلووالیا از «کمیسیون برنامه ریزی» هند، در سال گذشته اشاره کرده بود که طبق برآورد او تنها ۱۶ درصد از منابعی که در برنامه توزیع غذای یارانه ای این کشور برای فقرا در نظر گرفته شده، به آنها می رسد. از این رو نه تنها باید برای ساخت مدارس جدید یا استخدام معلمان بیشتر پول خرج کرد، بلکه همچنین باید برای واداشتن آنها به انجام کاری که برای آن پول می گیرند و نیز برای ممانعت از اینکه منابع در جایی میان دولت مرکزی و مقصد ظاهری خود غیب شوند، هزینه کرد.

نکته دلگرم کننده آن است که تجربیات سیاستی دولت ها، ان جی او ها، دانشگاه ها و نهاد های بین المللی به تدریج شواهدی را درباره روش های اثر گذار و کارآمد استفاده از این قبیل بودجه ها به دست می دهند. به عنوان مثال، سنجشی در مقیاس بزرگ در ایالت آندرا پرادش در جنوب هند نشان داده است که کارآیی دستمزد های پرداختی به معلمان بر پایه عملکرد آنها در بهبود نمرات امتحانی دانش آموزان، سه برابر بیشتر از همین مقدار پولی است که برای تهیه لوازم ضروری مدارس هزینه می شود. در راجستان، پرداخت دستمزد به معلمان تنها با نشان دادن عکسی صورت می گرفت که مهر تاریخ بر آن خورده و ثابت می کند که در یک روز مشخص در کلاس حضور داشته اند. این امر نه تنها به کاهش شدید غیبت معلمان منجر شد، بلکه کارآیی دانش آموزان را نیز بهبود بخشید.

همچنین دولت در اوگاندا که مشاهده می کرد پول تخصیص یافته به مدارس به آنها نمی رسد و از این امر نگران بود، به انتشار مقدار مبلغ تخصیص یافته از طریق رادیو و روزنامه ها پناه آورد. به این شیوه، نشت بودجه به میزان چشمگیری کاهش یافت. بانک جهانی امیدوار است که اگر بتواند، توجه دیگر دولت ها را نیز در خلال مجمع خود به این قبیل نوآوری ها و ابتکارات جلب کند، چرا که اگر قرار است نهضت ضد فقر به موفقیت برسد، این قبیل ایده ها و استفاده گسترده تر از آنها مهم تر از اهداف تعیین شده در مجامع سازمان ملل خواهند بود.

آفتاب


١٣:٣٤ - 1391/01/04    /    شماره : ٢٠٤٦    /    تعداد نمایش : ٦٩٩



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :11954
کل بازديدها :17250411
بازديدکنندگان آنلاين :7
بازديدازاین صفحه :180005