نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > لوای تشیع > عاشورا 


  چاپ        ارسال به دوست

عزاداری امام حسین ع درمحضرامامان

مقدمه
بی‌تردید، یکی از سنت‌های مهم شیعی، عزاداری برای شهادت امام حسین   علیه السلام ، امام سوم شیعیان است که در عاشواری  با وضعیتی دلخراش و بی‌سابقه همراه با عده‌ای از خویشان و اصحابش در کربلا به شهادت رسید.

قیام امام حسین علیه السلام چنان تأثیری در استمرار حرکت شیعه داشت که در این‌باره گفته شده است: «ان الاسلام علوی، و التشیع حسینی»؛ (1) اسلام، علوی است و تشیع حسینی

امام سجاد علیه السلام در سوگ پدر
سوگواری وبزرگداشت شهادت امام حسین علیه السلام و یارانش از همان آغاز و توسط فرزندش علی بن حسین علیه السلام ملقب به «امام سجّاد» علیه السلام و خواهر گرامی‌اش حضرت زینب علیها السلام و دیگر همراهان آن حضرت، که شاهد ماجرا بودند، برپا شده است.
امام سجاد علیه السلام  با توجه به حاکمیت مطلق و قساوت امویان، که اوج بی‌رحمی خود را در حادثه کربلا نشان داده بودند، دوران امامت خود را در انزوای سیاسی به سر برد و از مناقشات سیاسی کناره‌گیری کرد.

ایشان در جریان رویارویی عبدالله بن زبیر با حکومت اموی دخالت نکرد و حتی در قیام مردم مدینه در واقعه «حره» بر ضد حکومت یزید، بی‌طرفی اختیار کرد و به تقاضانی مروان بن حکم، عامل مدینه، پناهندگی همسر و خانواده‌اش را پذیرفت و آنها را به همراه خانواده خود به «ینبع» (چشمه‌سرای نزدیک مدینه، سمت راست کوه رضوی) برد. این در حالی بود که مروان ابتدا این خواهش را از عبدالله بن عمر کرد، ولی او نپذیرفت.(2)

علاوه بر فراهم نبودن شرایط برای قیام امام سجاد علیه السلام  علت مهم دیگر، عظمت واقعه کربلا و رسالت بزرگی بود که این امام برای رساندن پیام عاشورا و جلوگیری از به فراموشی سپردن آن بر دوش خود احساس می‌کرد. وی بهترین راه مبارزه با حکومت اموی را زنده نگه‌ داشتن حادثه عاشورا و افشای جنایات امویان در این واقعه می‌دانست.

امام سجاد علیه السلام از هر فرصتی برای زنده نگه‌ داشتن خاطره عاشورا و یاد امام حسین علیه السلام و یارانش استفاده می‌کرد. نقل شده است که ایشان هنگام نوشیدن آب به شدت می‌گریست و وقتی با پرسش اطرافیان در این‌باره روبرو می‌شد، پاسخ می‌داد: «چگونه گریه نکنم، در حالی که آبی را که پرندگان و جانوران وحشی از آن آزادانه استفاده می‌کردند، بر پدرم منع نمودند؟» (3)

از امام صادق علیه السلام  نقل شده است که علی بن حسین علیه السلام  پس از شهادت امام حسین علیه السلام تا آخرین لحظات زندگی بر مصیبت پدرش گریه می‌کرد و هر گاه می‌خواست دست به سوی طعام ببرد و یا آب بنوشد گریه می‌کرد، تا جایی که یکی از غلامانش به او گفت:
یابن رسول الله ص، چقدر گریه می‌کنید؟! می‌ترسم خود را هلاک کنید! حضرت در جواب فرمود: «همانا اندوه و غصه‌ام را به خدا شکوه می‌کنم و می‌دانم از خدا آنچه را که شما نمی‌دانید» (4)

در پاسخ یکی دیگر از کسانی که به گریه‌های شدید ایشان معترض بود، فرمود: «وای برتو! یعقوب پیامبر دوازده فرزند داشت که خدا یکی را از چشم پدر دور کرد. یعقوب در فراق یوسف به قدری گریه کرد که دو چشمش نابینا و سفید شد و کمرش از غصه یوسف خمیده گشت، در حالی که فرزندش زنده و سالم بود. ولی من با دو چشمم دیدم که پدر و برادر و عموهایم و هفده تن از اهل بیت در کنارم کشته شدند، چگونه می‌توانم گریه نکنم؟» (5)

در برخی از روایات نقل شده است که پس از خواب عجیب و عبرت‌انگیزی که همسر یزید دید و برای شوهرش نقل کرد، یزید اسرای اهل بیت علیهم السلام  را خواست و برای دلجویی و جلب رضایت آنان، آمادگی خود را برای برآوردن خواسته‌ای از آنان اعلام کرد. اهل بیت امام حسین علیه السلام  گفتند: ما بیش از هر چیز دوست داریم بر حسین علیه السلام  گریه و زاری کنیم. سپس یزید مقدمات عزاداری را برای آنها فراهم کرد و اسرای اهل بیت هفتت روز بر آن حضرت ندبه و زاری کردند. (6)

نویسنده کتاب سیاهپوشی در سوگ ائمه نور  علیهم السلام در این‌باره چنین آورده است: 0هند، همسر زید می‌گوید: در عالم خواب دیدم دری از آسمان باز شده است و فرشتگان گروه گروه به سوی سر حسین علیه السلام  فرود می‌آیند و می‌گویند: السلام علیک یا ابا عبدالله،  السلام علیک یا بن رسول الله. در ادامه، او در عالم رؤیا شاهد بوسیدن سر امام حسین علیه السلام توسط پیامبر (ص) و مناظر دیگری بود. هند می‌گوید: ناراحت و نگران از خواب بیدار شدم و ناگهان چشمم به نوری افتاد که از سر بریده امام حسین علیه السلام متصاعد بود. با مشاهده این صحنه، به جست‌وجوی یزید برخاستم و او را در اتاقی تاریک یافتم که محزون و غمگین می‌گفت: مرا چه به کار حسین؟ خواب خویش را برای او نقل کردم و او سرش را به زیر افکنده بود.

نویسنده با ذکر این رؤیا، یزید را پشیمان و نادم از جنایت خویش در کربلا دانسته است و این موضوع را عامل برخورد ملایم وی با اهل بیت علیه السلام می‌داند (7) در حالی که باید توجه داشت ترس یزید از خشم عمومی مردم و قیام بر ضد حکومت را باید عامل اصلی مدارا با اسرای اهل بیت علیه السلام  و سعی در جلب رضایت آنان دانست. کافی است مروری بر واقعه «حره» و جنایات لشکریان یزید در مدینه، که دو سال پس از واقعه کربلا روی داد، داشته باشیم تا نادم و پشیمان بودن یزید از جنایاتش در کربلا را داستانی نادرست بدانیم.

دکتر شهیدی در این‌باره می‌نویسد: «مسلم بن عقبه، فرمانده سپاه اعزامی یزید به مدینه، سه روز شهر را به اختیار سپاهیان خونخوار شام نهاد تا هر چه خواهند بکنند و چه مردان دیندار و پارسا و شب‌زنده‌دار که کشته شد و چه حرمت‌ها که در هم شکست و چه زنان و دختران که از تجاوز این مردم وحشی نرستند! خدا می‌داند از این فاجعه تنها یک حقیقت را می‌توان دریافت و آن اینکه در این لشکرکشی، امیر و مأمور هیچ یک از فقه اسلامی آگاهی نداشتند، و اگر داشتند بدان بی‌اعتنا بودند» (8)

یکی از شیوه‌های امامان شیعه  علیهم السلام در برگزاری عزاداری بر امام حسین علیه السلام  و زنده نگه داشتن یاد و خاطره قیام عاشورا استفاده از خطیبان و شاعران و افراد خوش‌صدا بود. به این افراد «مُنشِد» می‌گفتند که معادل «مداح» امروزی بود. البته مسلم است این افراد، که در محضر امامان معصوم  علیهم السلام به شعرخوانی و مرثیه‌سرایی می‌پرداختند، از هرگونه گزافه‌گویی و غلو و سخن نادرست به دور بودند و اساساً حادثه کربلا آن‌قدر دلخراش و حزن‌انگیز است که برای تحریک احساسات، نیازی به قصه‌پردازی و بیان مطالب نادرست، که متأسفانه کار برخی از مداحان شده، نیست.

هنگام بازگشت اهل بیت علیهم السلام  به مدینه، کاروان آنها در نزدیکی شهر اقامت کوتاهی کرد. چند تن از اهالی مدینه با کاروان اسرا برخورد کردند. یکی از آنان بشیر بن جذلم بود. امام سجاد علیه السلام  او را شناخت و به او فرمود: ای بشیر، پدرت شاعر بود، تو هم از شاعری بهره‌ای داری؟ بشیر گفت: بلی، من خود نیز شاعرم. حضرت فرمود: ابیاتی بگو و جلوتر از ما به مدینه برو و خبر ورود ما و مصیبت قتل سید الشهداء علیه السلام  را به مردم اعلام کن. بشیر این ابیات را ساخت و با گریه و صدای رسا بر مردم مدینه فرا خوان یا اهل یثرب لا مقام لکم بها قتل الحسین و ادمعی مدرار الجسم منه بکربلا مفرج و الرأس منه علی القناه یدار.

یعنی: ای اهل مدینه، دیگر در مدینه اقامت نکنید که حسین علیه السلام  شهید شد و به این سبب، سیلاب اشک از چشم من روان است. بدن شریفش در کربلا و در میان خاک و خون افتاده و سر مقدسش را بر سر نیزه‌ها در شهرها می‌گردانند.
بنا به قول ابی مخنف، زنی در مدینه باقی نماند، جز آنکه از خانه بیرون رفت و مردمان سیاه پوشیدند و فریاد گریه و ناله سر دادند. (9)

امام جعفر صادق علیه السلام و عزاداری امام حسین علیه السلام 
شیعه امامیه بسیاری از احادیث و روایات خود، بویژه در مسائل فقهی، را از امام ششم جعفر بن محمد صادق علیه السلام گرفته و بسیاری از سنت‌ها و آداب و رسوم شیعه منسوب به ایشان است، تا آنجا که مذهب شیعه امامیه را «مذهب جعفری» می‌نامند. این مسئله مرهون شرایطی بود: سلسله بنی‌امیه در سراشیبی سقوط قرار داشتند و خاندن عباسی هم هنوز قدرت تثبیت شده‌ای نداشتند.

امامت امام صادق علیه السلام از سال 114 تا 148 ق طول کشید که دوران نسبتاً طولانی 34 ساله را شامل می‌شد. از این مدت، 18 سال در اواخر دوران اموی سپری شد و 16 سال در اوایل دوران خلافت عباسی گذشت. امام صادق علیه السلام با استفاده از این شرایط، نسبت به بسط  و گسترش فرهنگ اسلامی و شیعی تلاش وافری نمود و به تدوین و تعمیق فقه و مبانی و سنن شیعی همت گمارد و شاگردان زیادی در این جهت پرورش داد. روایات زیادی از بزرگداشت واقعه کربلا و شهادت حسین بن علی علیه السلام و یارانش توسط این امام نقل شده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

از عبدالله بن سنان روایت شده است که در روز عاشورا بر امام جعفر صادق علیه السلام وارد شدم، در حالیکه جمع زیادی اطراف ایشان را فرا گرفته بودند و ایشان چهره‌ای اندوهناک و غمگین و اشکبار داشت. عرض کردم: یا بن رسول الله، از چه می‌گریید؟ خداوند دیده شما را نگریاند. فرمود: آیا تو در بی‌خبری به سر می‌بری؟ مگر نمی‌دانی در چنین روزی حسین علیه السلام به شهادت رسید؟ گریه به او امان نداد تا سخن بیشتری بگوید و همه مردم به گریه افتادند. (10)

چنان‌چه این روایت را درست بدانیم، به اوج خفقان عصر اموی و شدت برخورد آنان با سنت‌های شیعی وبه ویژه عزاداری امام حسین علیه السلام    پی می‌بریم که حتی یاران نزدیک امامان شیعه  علیهم السلام را نیز در بی‌خبری نگه می‌داشت که البته جای تأمل دارد.
زید الشحام نقل می‌کند که روزی نزد امام صادق علیه السلام بودیم، جعفر بن عثمان وارد شد و نزدیک امام نشست. امام به او فرمود: شنیده‌ام که تو درباره حسین علیه السلام  شعر می‌گویی، جعفر گفت: آری. با درخواست  امام، جعفر اشعاری در رثای امام حسین علیه السلام  خواند و امام  و جمع حاضر گریه کردند. اشک بر چهره امام جاری گشت و فرمود: ای جعفر، فرشتگان مقرب الهی سخن تو را شنیدند و گریه کردند، همچنان‌که ما گریه کردیم. سپس فرمود: «کسی که برای حسین علیه السلام  شعر بگوید خود گریه کند و دیگران را بگریاند، خدا بهشت را بر او واجب می‌کند و گناهانش را می‌آمرزد» (11)

محمد بن سهل می‌گوید: در ایام تشریق (12) به همراه کمیت شاعر، خدمت امام جعفر صادق علیه السلام  رسیدیم. کمیت به اما عرض کرد: اجازه می‌فرمایید: شعر بخوانم؟ حضرت فرمود: بخوان که این ایام روزهای بزرگی هستند. پس حضرت خانواده خود را گفت که نزدیک آیند و به اشعار کمیت گوش دهند. کمیت اشعاری در رثای امام حسین علیه السلام  خواند. امام در حق کمیت دعا کرد و برای او آمرزش طلبید (13)
شیخ فخرالدین طریحی در کتاب منتخب روایت کرده است: چون هلال عاشورا پدیدار می‌شد، حضرت صادق علیه السلام  اندوهناک می‌گردید و بر جد بزرگوارش سید الشهداءعلیه السلام می‌گریست و مردم از هر جانب به خدمت ایشان می‌آمدند و با او نوحه و ناله می‌نمودند و بر آن حضرت تعزیت می‌دادند و چون از گریه فارغ می‌گشتند.

حضرت می‌فرمود: «ای مردم، بدانید که حسین علیه السلام  نزد پروردگار خود زنده و مرزوق است و پیوسته به عزاداران خود نگاه می‌کند و بر نام‌های ایشان و پدرانشان و جایگاهی که در بهشت برای آنها مهیاست از همه داناتر است» (14)
همچنین امام صادق علیه السلام از امام حسین علیه السلام  نقل می‌کند: «اگر زائر و عزادار من بداند که خداوند چه اجری به وی عطا خواهد فرمود، هر آینه شادی او از اندوهش بیشتر خواهد بود و زائر امام حسین علیه السلام با اهل خود برنمی‌گردد مگر مسرور، و عزادار من از جای برنخیزد، مگر آنکه جمیع گناهانش آمرزیده می‌گردد و مانند روزی می‌شود که از مادر متولد شده است»(15)

تأکید امام صادق علیه السلام  به زنده و گواه بودن امام حسین ع، اشاره به آیاتی از قرآن کریم است که ویژگی‌های شهید را بیان می‌کند. (16) این مسئله بیانگر آن است که امام صادق علیه السلام  تلاش می‌کردند فضای مسمومی را که بنی امیه برای امامان شیعه  علیهم السلام از جمله امام حسین علیه السلام  در جامعه ایجاد کرده بودند و آنها را افرادی طاغی و یاغی نسبت به حاکم اسلامی و امیر المؤمنین می‌دانستند، با برپایی مجالس عزاداری و بیان حقایق پیرامون شخصیت وقیام امام حسین علیه السلام پاک کنند و مسلمانان را به حقایق آگاه سازند ودر این‌باره، به قرآن، که مورد وثوق و اجماع مسلمانان است، متوسل می‌شدند.

عزاداری امام حسین علیه السلام  در محضر امام رضا علیه السلام 
در منابع، اشاراتی به چگونگی برپایی مراسم عزاداری امام حسین علیه السلام توسط امامان دیگر شیعه از جمله امام موسی کاظم و امام رضا علیه السلام  نیز شده است. در مورد امام موسی بن جعفر علیه السلام از قول فرزند بزرگوارش نقل شده است: «همین که محرم فرا می‌رسد دیگر کسی خنده‌ای بر لب آن حضرت نمی‌دیدو همواره اندوهگین بود تا دهه عاشورا بگذرد و چون روز دهم فرا می‌رسید، این روز، روز نهایت غم و مصیبت بود و می‌فرمود: این است آن روزی که جدم حسین علیه السلام در چنین روزی کشته شد» (17)
ریان بن شبیب نقل می‌کند که روز اول محرم بر ابی الحسن الرضا علیه السلام وارد شدم.

حضرت به من فرمود: «ای پسر شبیب، اگر بر حسین علیه السلام  بگریی چندان‌که اشک بر گونه‌هایت جاری شود، خدای تعالی هر گناهی که کرده‌ای بیامرزد» سپس فرمود: «اگر می‌خواهی در درجات بهشت با ما باشی، برای اندوه ما اندوهناک باش و در خوشحالی ما شادمان» (18)

دعبل خزاعی، شاعر معروف اهل بیت ع، روایت کرده است: در ایام عاشورا خدمت علی بن موسی علیه السلام رسیدیم. دیدیم آن حضرت با اصحاب خود ملول و محزون نشسته‌اند. چون مرا دید، فرمود: «مرحبا به تو ای دعبل! مرحبا به یاری‌کننده ما به دست و زبان خود!» پس مرا طلبید و نزد خود نشاند و فرمود: «ای دعبل، دوست دارم که شعری برای من بخوانی که این ایام حزن ما اهل بیت و ایام سرور اعدای ما، بخصوص بین‌امیه، بوده است. ای دعبل، کسی که بگرید و بگریاند بر مصیبت ما و آنچه که دشمنان بر ما وارد کرده‌اند، حق‌تعالی او را در زمره ما محشور گرداند. ای دعبل، کسی که در مصیبت جدم امام حسین علیه السلام بگرید، البته خداوند گناهان او را بیامرزد» و بعد برخاست و پرده در میان ماه و اهل حرم زد و ایشان را بین پرده نشاند تا در مصیبت جد خود بگریند. سپس به من فرمود: «ای دعبل، مرثیه بخوان برای حسین علیه السلام  که تو تا زنده‌ای ناصر و مادح ما هستی. با این کار، به ما یاری کن و در این‌باره کوتاهی مکن»

دعبل می‌گوید: اشک از چسمان من جاری شد و شروع به شعرخوانی در رثای امام حسین علیه السلام کردم. (19)
شیخ صدوق روایت کرده است که امام رضاعلیه السلام  می‌فرمود: «محرم ماهی بود که مردم در زمان جاهلیت قتال و جدال را در آن حرام می‌دانستند. اما این امت جفاکار حرمت این ماه را نگه نداشتند وخون ما را حلال و احترام مارا ضایع و اهل بیت ما را اسیر کردند. خیمه‌های اهل بیت علیهم السلام را سوزاندند و اموال آنان را به غارت بردند و هیچ حرمتی از برای رسول الله ص در حق ما لحاظ نکردند. روز قتل امام حسین علیه السلام  چشم‌های ما را مجروح و اشک ما را جاری و عزیز ما را ذلیل گردانیدند. پس بر مثل حسین علیه السلام  باید گریه‌کنندگان بگریند؛ زیرا که گریستن بر او گناه بزرگ را محو می‌کند» (20)

ابن قولویه از ابن هارون مکفوف(27) روایت کرده است: خدمت امام جعفر صادق علیه السلام  رسیدم، به من فرمود: در مصیبت حسین علیه السلام شعری بخوان. ابوهارون به شیوه رسمی و ـ به قول معروف ـ «کتابی» اشعار خود را خواند. حضرت به او فرمود: به همان نحوی که نزد قبر آن حضرت می‌خوانی، مرثیه‌سرایی کن؛ یعنی همراه با حزن و اندوه وسوزه و گداز. او می‌گوید: پس من این بیت را خواندم:
امر علی حدث الحسین فقل لاعظمه الزکیه.

یعنی بر مزار حسین علیه السلام گذر کن و به استخوان‌های پاکش بگو.
و چون حضرت گریست، من ساکت شدم. فرمود: بخوان. من چند بیت دیگر خواندم، بعد فرمود: باز هم بخوان. من این بیت را خواندم:
یا مریم قومی فانه بی مولاک و علی الحسین فاسعدی ببکاک.

پس حضرت گریست و اهل حرم به ناله و شیون آمدند و چون ساکت شد، فرمود: «ای اباهارون، هر که شعری در مصیبت حسین علیه السلام  بسراید، پس بگریاند ده نفر را، بر او بهشت واجب است» و سپس نفرات را کم کرد تا به یک نفر رسید و فرمود: «هر که بخواند شعری در مصیبت حسین علیه السلام و یک نفر را بگریاند، بهشت بر او واجب است» (28)

از این روایت برمی‌آید که امامان شیعه علیهم السلام  عزاداری با سوز و گداز و همراه با گریه و زاری را تشویق و تبلیغ می‌کردند و برای آن ثواب زادی قایل بودند. همچنین سعی می‌کردند اقوام و بستگان خود را نیز در این‌گونه مراسم شرکت دهند.
امام صادق علیه السلام  با لحنی تشویق‌گونه خطاب به فضیل بن یسار می‌فرماید: « آیا مجلس تشکیل می‌دهید و با هم درباره ما سخن می‌گویید؟» فضیل می‌گوید: آری. امام صادق علیه السلام می‌فرماید:«من این مجالس را دوست دارم. پس هدف ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند کسی را که هدف و امر مارا احیا کند. ای فضیل، کسی که ما را به یاد آورد و یا نزدش از ما یاد شود و از دیدگانش به اندازه بال مگسی اشک بیرون آید، خداوند گناهانش را بیامرزد» (29)

نکته قابل توجه در مورد روایت اخیر، این است که برخی بخشیدن گناه در اثر عزاداری و گریستن بر امام حسین علیه السلام  را بهانه‌ای برای مرتکب شدن گناهان و محرمات الهی و ترک واجباتی هم‌چون نماز قرار داده‌اند، و حال آنکه حضرت امام حسین علیه السلام برای ترک حرام الهی (بیعت با حاکم ظالم و فاسد) و انجام واجبات شرعی (امر به معروف و نهی از منکر) قیام کرد و در این راه به شهادت رسید. خواندن نماز ظهر عاشورا در شرایط بسیار دشوار و فرصت گرفتن از دشمن در شب آخر برای خواندن قرآن و نماز، حکایت از عشق امام حسین علیه السلام به نماز و قرآن دارد.

بنابراین، شاید بتوان سیره امامان شیعه علیهم السلام و نقل برخی از این‌گونه روایات را این‌گونه تفسیر کرد که عزاداری امام حسین علیه السلام باید عامل دمیدن روح امید در آحاد جامعه اسلامی، حتی گناهکاران باشد. گریه بر امام حسین علیه السلام  می‌تواند به گناهکاران این امید را ببخشد که در آنها تحول ایجاد شود و بین آنها و گناه فاصله ایجاد کند و آنها را آماده انجام واجبات الهی تا حد شهادت در راه خدا گرداند. بنابراین، عزاداری بر امام حسین علیه السلام گناهان گذشته را می‌آمرزد، نه گناهان آینده را.
در کتاب وسائل الشیعه از قول امام صادق علیه السلام  آمده است: «در ماجرای کربلا، زنان فاطمی در عزای حسین بن علی علیه السلام  گریبان چاک نمودند و صورت‌ها خراشیدند و باید در مثل چنین مصیبتی، گریبان‌ها چاک زد» (30)

کتاب عزاداری از دیدگاه مرجعیت شیعه، این روایت را منطبق بر فرموده حضرت صاحب الامر (عج) در زیارت «ناحیه مقدسه» می‌داند. در این زیارت، از قول امام زمان (عج) آمده است: «چون زنان اهل بیت در روز عاشورا، اسب تو را بدان حالت دیدند، از پس پرده‌ها بیرون آمدند، گیسوان خود را پریشان کردند و سیلی بر صورت می‌نواختند»(31)

اما چه بسا نشر این‌گونه روایات عامل رفتارهایی خارج از ضوابط اسلامی در دوران حکومت آل بویه گردید. بنا به نوشته مورخانی همچون ابن کثیر و ابن خلدون، در زمان معزالدوله دیلمی، روز عاشورا زنان  با موی پریشان و چهره سیاه کرده از خانه‌هایشان خارج می‌شدند و بر سر و صورت می‌کوفتند و جامعه بر تن می‌دریدند و در عزای امام حسین علیه السلام می‌گریستند. (32)

روشن است که عزاداری امام حسین علیه السلام از امور مستحب است، و غیر منطقی و غیر عقلانی و طبیعتاً غیر شرعی است که پیشوایان شیعه علیه السلام عمل مستحبی را انجام دهند که مقدمات آن حرام شرعی باشد. از ساخت مقدس امامان شیعه علیهم السلام و علمای راستین تشیع، تأیید چنین اعمالی به دور است. بنابراین، باید در صحت این‌گونه روایات و ادعیه، که با اصول اسلامی و سیره معصومان علیه السلام مغایرت دارد، تردید جدی نمود.

در پایان لازم است به چند نکته در مورد اهداف و چگونگی عزاداری امام حسین علیه السلام از سوی امامان شیعه  علیهم السلام اشاره شود: اول اینکه امامان شیعه  علیهم السلام با برپایی عزاداری امام حسین علیه السلام  تلاش می‌کردند حقانیت امام حسین علیه السلام و باطل بودن ادعاهای یزید و امویان را ثابت کنند، و این نشان دهنده آن است که جو عمومی جامعه اسلامی چنان مسموم بود که حتی برخی از اصحاب و یاران امامان شیعه  علیهم السلام از این موضوع غافل بودند؛ (21) چنان‌که در بسیاری از روایات و دعاهایی که از امامان شیعه علیهم السلام بر جای مانده‌اند به طور مرتب تکرار می‌شود که امام حسین علیه السلام برای خدا و برپا کردن احکام اسلامی هم‌چون نماز و امر به معروف و نهی از منکر قیام کرد. (22)

دوم اینکه امامان شیعه علیهم السلام با برپایی عزای امام حسین علیه السلام و منسوب کردن خویش به ایشان، سعی در اثبات حقانیت خود و ستمگری و بطلان دشمنان و حکومت زمان خود داشتند و برپاداری عزای امام حسین علیه السلام  را بهترین و مؤثرترین شیوه مبارزه در زمان خویش می‌دانستند. امام رضا علیه السلام  وقتی مصیبت‌های امام حسین علیه السلام  و یارانش را بیان می‌کرد، به جای ایشان، کلمه ما را به کار می‌برد: «این امت جفاکار، خون ما را حلال و احترام ما را ضایع و اهل بیت ما را اسیر کردند و خیمه‌های حرم ما را سوختند و اموال ما را به غارت بردند و هیچ حرمتی از برای رسول الله ص در حق ما لحاظ نکردند» (23) در روایت معروف «سلسله الذهب» نیز امام رضا علیه السلام  شرط وارد شدن به قلعه توحید و ایمن ماندن از عذاب را پذیرفتن امامت خویش بیان می‌کنند(24)

در این زمینه، امامان شیعه  علیهم السلام به آیات قرآن، که مورد وثوق همه فرقه‌های اسلامی است، متمسک می‌شدند؛ چنان‌که آیاتی از قرآن که در رابطه با حقوق اهل بیت پیامبر ص بر امت اسلامی هستند، (25) در روایت اخیر مورد توجه قرار گرفته‌اند و یا در روایتی دیگر به آیاتی از قرآن که خصوصیات شهید راه خدا را ببیان می‌کند، اشاره شده است. (26)

در مورد کیفیت و مدت برگزاری مراسم عزاداری در حضور امامان شیعه  علیهم السلام نیز از روایات و شواهد تاریخی چنین برمی‌آید که بر خلاف ادعای پنهانی بودن این مراسم در زمان ایشان، امامان شیعه  علیهم السلام برای رسیدن به اهداف مقدس خویش، سعی می‌کردند این مراسم را به صورت دسته‌جمعی، حتی اگر شده با حضور خانواده خویش، علنی و در ملأ عام و در هر فرصت ممکن برپا دارند.


پی‌نوشت‌ها
1.    محمد حسین مظفر، تاریخ شیعه، ترجمه محمد باقر حجتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1368، ص 69.
2.    محمد بن جریر طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، ترجمه الوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1362، ج 7، ص 3103، در واقعه حره، که در سال 62 ق روی داد (برخی سال 63 و بعضی سال 64 نوشته‌اند)، عبدالله بن خنظله با پشتیبانی مردم مدینه علیه حکومت یزید قیام کرد و پس از پیروزی بر امویان به سرکردگی مروان بن حکم، عامل یزید در مدینه، حکومت را به دست گرفت.
3.    ابی الفداء (اسماعیل) ابن کثیر الدمشق، البدایه و النهایه، بیروت، مکتبه المعارف، 1977 م، ج 9، ص 107.
4.    این عبارت ترجمه آیه‌ای از قرآن است: «قال انما اشکو بثی و حزنی الی الله و اعلم من الله ما لا تعلمون» (یوسف: 86) ر. ک : محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، امالی، ترجمه محمد باقر کمره‌ای، تهران، کتابخانه اسلامی، 1632 ش، مجلس 29، ص 141.
5.    جعفر بن محمد بن قولویه، کامل الزیارات، نجف، مطبعه المرتضویه، 1356 ق، باب 32، ص 115.
6.    لوط بن یحیی بن سعید العامدی ازدی کوفی، نصوص من تاریخ ابی محنف، بیروت دارالحجه البیضاء، 1419 م، ج 1، ص 500 / همچنین ر.ک: محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، 1403 ق (1983 م)، ج 45، ص 196 / فخرالدین طریحی، المنتخب، قم، منشورات الرضی، 1362 ش، ج 2، ص 482.
7.    علی ابوالحسنی (منذر)، سیاهپوشی در سوگ ائمه نور  علیهم السلام ، قم، الهادی، 1357، ص 126.
8.    جعفر شهیدی، تاریخ تحلیلی اسلام تا پایان امویان، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1380، ص 190، برای اطلاع بیشتر درباره واقعه حره ر.ک: طبری، پیشین، ج 7، ص 3116 به بعد / عزالدین ابی الحسن ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، 1402 ق / 1982 م، ج 5، ص 2301 به بعد.
9.    ازدی کوفی، نصوص من تاریخ ابی مخنف، ج 1، ص 503 به بعد.
10.    شیخ صدوق، امالی، مجلس 27.
11.    سید شرف الدین، فلسفه شهادت و عزاداری حسین بن علی ع، ترجمه علی صحت، تهران، مرتضوی، 351، ص 68.
12.    روزهای دهم، یازدهم و دوازدهم ذی‌حجه را که حجاج در سرزمین «منی» بیتوته می‌کنند و حالت اعتکاف دارند، «ایام تشریق» می‌گویند.
13.    ابن قولویه، پیشین، باب 32، ص 112.
14.    فخرالدین طریحی، پیشین، ج 2، ص 483.
15.    همان.
16.    برای مثال، آیه «ولا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتاً بل احیا عند ربهم یرزقون» (بقره: 155)
17.    شیخ صدوق، پیشین، مجلس 27.
18.    همان.
19.    ابن قولویه، پیشین، باب 32، ص 112.
20.    شیخ صدوق، پیشین، مجلس 27، ص 129، و 130.
21.    امام صادق علیه السلام در پاسخ عبدالله بن سنان، یکی از اصحابش، که علت اندوهگین و عزادار بودن حضرت و اطرافیانش در عاشورا را پرسیده بود، فرمود: «آیا تو در بی‌خبری به سر می‌بری؟ مگر نمی‌دانی در چنین روزی حسین علیه السلام به شهادت رسد» (ر.ک: علی ربانی خلخالی، عزاداری از دیدگاه مرجعیت شیعه، قم، مکتب الحسینی، 1400 ق، ص 30)
22.    برای مثال، دعای زیارت «امین الله» که منسوب به امام سجاد ع، و زیارت عاشورا، که به امام باقر علیه السلام منسوب است.
23.    شیخ صدوق، پیشین، مجلس 27، ص 128.
24.    «کلمه لا اله الا الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی بشرطها و شروطها و انا من شروطها» (ابی جعفر محمد بن علی بن الحسن بن موسی بن بابویه (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا ع، ترجمه محمد تقی اصفهانی، بی‌جا، علمیه اسلامی، بی‌تا، ج ا، ص 374)
25.    «قل ما اسألکم علیه اجرا الا الموده فی القربی» (شوی: 23)
26.    همان.
27.    «مکفوف» به معنای نابینا و به دلیل نابینا بودن ابوهارون، به او «مکفوف» می‌گفتند.
28.    شیخ عباس قمی، منتهی الآمال، تهران، مقدس، 1379، ص 707 به بعد، شیعه شناسی، شماهر 8 (ص 128)
29.    سید شرف‌الدین، پیشین، ص 7.
30.    شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، باب 31، ص 66.
31.    علی ربانی خلخالی، پیشین، ص 66.
32.    ابن کثیر، پیشین، ج 11، ص 259 / عبدالرحمن بن محمد ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، المسمی بکتاب العبر و دیوان المبتدا و الخبر فی ایام العرب و العجم البربر و من عاصرهم من ذوی السلطان الاکبر، بیروت، مؤسسه جمال للطباعه و النشر، بی‌تا، ج 3، ص 425.

 

ولی فتحی قرخلو


١١:٤٠ - 1391/09/03    /    شماره : ٧٣٥٠    /    تعداد نمایش : ٧٥٣



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :1115
کل بازديدها :17648813
بازديدکنندگان آنلاين :4
بازديدازاین صفحه :223014