نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > لوای تشیع > عاشورا 


  چاپ        ارسال به دوست

جایگاه و رسالت مداحی

1ـ تعریف مداحی
مداحی یعنی ستایش و ثنای اهل بیت و وابستگان به آنان به سبب فضیلت هایی که دارا بوده اند و مداح، کسی است که این امر مهم را به عهده دارد و مکتب اهل بیت را منتشر می سازد. بنا بر این وظیفه ی سنگینی به عهده دارد. آیت الله خامنه ای می فرماید:« كسى كه مدّاحى‏ مى‏كند، بايد خودش را  در روى منبر ببيند و مستمعان را كسانى مشاهده كند كه مى‏خواهند از او چيزى بياموزند. با اين نيّت و انگيزه پشت تريبون يا منبر مدّاحى‏ قرار گيرد.»     

2ـ کارگاه انسان سازی
     امام خمینی می فرماید: اين روضه و اين گريه آدم‏ساز است؛ انسان درست مى‏كند. اين مجالس روضه، اين مجالس عزاى سيد الشهداء اين آن تبليغات بر ضد ظلم... تبليغ بر ضد طاغوت است. نیز همان بزرگوار گفت: عزادارى براى سيد مظلومان...از افضل قربات و آدم ساز است‏.

3ـ حافظ کیان شیعه و بقای آن
امام خمینی اظهار فرمود: ائمه اين قدر اصرار كردند، به اينكه مجمع داشته باشيد، گريه بكنيد، [ندبه‏] بكنيد. براى اينكه اين حفظ مى‏كند كيان مذهب ما را.
نیز ایشان فرمود:عمق ارزش مجلس هاى عزادارى، كم معلوم شده است و شايد پيش بعضى هيچ معلوم نشده است. اين كه در روايات ما براى يك قطره اشك براى مظلوم كربلا آن قدر ارزش قائلند، حتى براى تباكى- به صورت گريه درآمدن- ارزش قائلند، نه از باب اين است كه سيد مظلومان احتياج به اين كار دارد و نه آن است كه فقط براى ثواب بردن شما و مستمعين شما باشد، گرچه همه ثوابها هست، لكن چرا اين ثواب براى اين مجالس عزا آن قدر عظيم قرار داده شده است، و چرا خداوند تبارك و تعالى براى اشك و حتى يك قطره اشك و حتى تباكى، آن قدر ثواب داده است؟...اين كه براى عزادارى، براى مجالس عزا، براى نوحه‏خوانى... اين همه ثواب داده شده است، علاوه بر ...امور عباديش و روحانيش، يك مسأله ی مهم سياسى در كار بوده است. آن روزى كه اين روايات صادر شده است، روزى بوده است كه اين فرقه ی ناجيه مبتلا بودند به حكومت اموى و بيشتر عباسى و يك جمعيت بسيار كمى، يك اقليت كمى در مقابل قدرتهاى بزرگ در آن وقت، براى سازمان دادن به فعاليت سياسى اين اقليت، يك راهى درست كردند كه اين راه، خودش سازمانده است و آن، نقل از منابع وحى [است‏] به اينكه براى اين مجالس اين قدر عظمت است و براى اين اشكها آن قدر در دور و برِ اين اشكها و عزاداريها، شيعيان با اقليت آن وقت اجتماع مى‏كردند و شايد بسيارى از آنها هم نمى‏دانستند مطلب چه هست، ولى مطلب، سازماندهى به يك گروه اقليت در مقابل آن اكثريتها [بود]. و در طول تاريخ، اين مجالس عزا كه يك سازماندهى سرتاسرى [در] كشورها است، كشورهاى اسلامى است و در ايران كه مهد تشيع و اسلام و شيعه است، در مقابل حكومتهايى كه پيش مى‏آمدند و بناى بر اين داشتند كه اساس اسلام را از بين ببرند، اساس روحانيت را از بين ببرند، آن چيزى كه در مقابل آنها، آنها را مى‏ترساند، اين مجالس عزا و اين دستجات بود.

رهبر انقلاب می فرماید: اين كار، كار شريفى است؛ كار ارزشمندى است؛ در بقاى تشيع، در حفظ ايمان شيعى و معرفت شيعى و پيروى از اهل بيت (عليهم‏السّلام) نقش‏آفرين است؛ اين را قدر بدانيد.
هم چنین آن بزرگوار اظهار داشت: مدّاحى‏ و ستايشگرىِ ائمّه عليهم‏السّلام در حقيقت ستايشگرى نيكى و معنويت و جهاد است؛ ستايشگرى خورشيد امامت و ولايت است؛ خورشيد حقيقتى كه سعى شد آن را بپوشانند؛ اما همين زبانهاى گويا نگذاشتند. نه فقط مدّاحان و شعرا نگذاشتند، بلكه همه‏ى كسانى كه در راه معرفت دينى كار كرده‏اند و همه‏ى دلهاى فروزنده‏ى از محبّت اهل بيت عليهم‏السّلام در اين سيزده، چهارده قرن، نگذاشتند اين خورشيد پوشيده بماند. روز به روز ابرها را از مقابل آن خورشيد، بيشتر كنار زدند تا امروز به اينجا رسيده‏ايم. اين كار بايد ادامه پيدا كند و حقايق اهل بيت عليهم‏السّلام روشن شود. 

4 ـ عامل وحدت
امام خمینی بیان داشتند: مجلس عزا نه براى اين است كه گريه كنند براى سيد الشهدا و اجر ببرند- البته اين هم هست ...- بلكه مهم، آن جنبه ی سياسى است كه ائمه ی ما در صدر اسلام نقشه‏اش را كشيده‏اند كه تا آخر باشد و آن، اين [كه‏] اجتماع، تحت يك بيرق، اجتماع، تحت يك ايده [باشد] و هيچ چيز نمى‏تواند اين كار را به مقدارى كه عزاى حضرت سيد الشهدا...تأثير دارد،...بكند.
     نیز ایشان فرمود: مجالس روضه را خيال نكنيد كه فقط اين است كه ما گريه كنيم براى سيد الشهدا. نه سيد الشهدا احتياج به اين گريه‏ها دارد و نه اين گريه‏ها خودش فى نفسه كارى از آن [بر] مى‏آيد، لكن اين مجلس ها مردم را.. مجتمع مى‏كنند و يك وجهه مى‏دهند...جنبه ی سياسى اين مجالس بالاتر از همه جنبه‏هاى ديگر...هست. بيخود بعضى از ائمه ی ما نمى‏فرمايند كه براى من در منابر روضه بخوانند؛ بيخود نمى‏گويند ائمه ی ما به اين كه هر كس كه بگريد، بگرياند يا صورت گريه، گريه كردن به خودش [بگيرد] اجرش فلان فلان است. مسأله، مسئله ی گريه نيست؛ مسأله، مسئله ی تباكى نيست؛ مسأله، مسئله سياسى است...ائمه ی ما با همان ديد الهى كه داشتند، مى‏خواستند كه اين ملتها را با هم بسيج كنند و يكپارچه كنند از راههاى مختلف. اينها را يكپارچه كنند تا آسيب‏پذير نباشند.     

5ـ عامل حیات ملت
امام خمینی گفته اند: حیات این ملت به همین روضه خوانی ها، به همین اجتماعات، به همین دسته جات است.    

6ـ استمرار مبارزه با ستمگران
امام خمینی می گویند: من اكنون به ملتهاى شريف ستمديده و به ملت عزيز ايران توصيه مى‏كنم‏... از...مراسم عزادارى ائمه ی اطهار و بويژه سيد مظلومان و سرور شهيدان، حضرت ابى عبد اللَّه الحسين... هيچ گاه غفلت نكنند. و بدانند آنچه دستور ائمه- عليهم السلام- براى بزرگداشت اين حماسه ی تاريخى اسلام است و آنچه لعن و نفرين بر ستمگران آل بيت است، تمام فرياد قهرمانانه ی ملتها است بر سردمداران ستم پيشه در طول تاريخ الى الابد. و مى‏دانيد كه لعن و نفرين و فرياد از بيداد بنى اميه- لعنة اللَّه عليهم- با آنكه آنان منقرض و به جهنم رهسپار شده‏اند، فرياد بر سر ستمگران جهان و زنده نگهداشتن اين فرياد ستم‏شكن است.

7ـ حافظ منافع اسلامی
امام خمینی ابراز فرمود: عزادارى ...بايد يك قدرى تصفيه بشود، لكن... به همان قوّت خودش بايد باقى بماند و گويندگان پس از اينكه مسائل روز را گفتند، روضه را همان طور كه سابق مى‏خواندند و مرثيه را همان طور كه سابق مى‏خواندند، بخوانند و مردم را مهيا كنند براى فداكارى. اين خون سيد الشهداست كه خونهاى همه ملتهاى اسلامى را به جوش مى‏آورد و اين دسته‏جات عزيز عاشوراست كه مردم را به هيجان مى‏آورد و براى اسلام و براى حفظ مقاصد اسلامى مهيا مى‏كند. در اين امر، سستى نبايد كرد.

8ـ ادامه راه ستایشگران برجسته
رهبر انقلاب فرمود: مداحی، ...ادامه‏ى راه ستايشگران برجسته‏ى اهل بيت در دوران اختناق اموى و عباسى است.

9ـ مصداق برجسته ی مجاهدت فی سبیل الله
رهبر انقلاب می فرماید: كار مداحى‏ كار بزرگى است، كار مهمى است، حرفه‏ى بسيار اثرگذارى است؛ مى‏تواند مصداق درشت و برجسته‏اى باشد از مجاهدت في سبيل الله.
10ـ وسیله ای برای رسیدن به اوج افکار اسلامی
     رهبر انقلاب می گویند: روضه‏خوانى هم شرايط دارد. مداحى‏ هم شرايط دارد. نوحه‏ى سينه‏زنى خواندن هم شرايط دارد. بايد كسانى كه اين‏ها را تهيه مى‏كنند، مى‏سرايند و مى‏خوانند، مواظب باشند كه درست برطبق معارف اسلامى حرف بزنند، تا اين سينه‏زنى، اين روضه‏خوانى و اين نوحه‏خوانى، قدمى در راه عروج مردم به اوج قلّه‏ى افكار اسلامى باشد. اين، امروز براى ما لازم است.

11ـ شغلی بسیار مهم و تاًثیر گذار
     رهبر انقلاب ابراز داشت:  مدّاحى‏ و ستايشگرى خاندان پيغمبر كه طبعاً ذكر مصائب را هم به همراه دارد شغل خيلى مهم و بزرگى است‏.
     نیز ایشان فرمود: مداحى‏ اهل بيت، خيلى بالاست. هم مقام بالا[ است] و هم تأثير زيادى در جامعه و ذهن مردم دارد.
     هم چنین اظهار نمودند: گاهى قصيده‏اى كه شما مى‏خوانيد، به اندازه‏ى چند منبرِ يك منبرىِ خوش‏بيان تأثير مى‏گذارد. گاهى يك بيت شعرِ بجا به قدر يك كتاب قيمت دارد. 

12ـ یکی از با شرافت ترین رتبه ها و منبرها
رهبر انقلاب میکویند: من بارها اين مطلب را به شما عرض كرده‏ام كه رتبت مداحى‏ و منبر مداحى‏ يكى از باشرافت‏ترين رتبه‏ها و منبرهاست‏.
13ـ بهترین وسیله ی تبیین معارف دینی
رهبر انقلاب فرموده است:مدّاحىِ‏ رايج در بين ما، يك حرفه‏ى دوجانبه است؛ فقط آوازه‏خوانى و شعرخوانى نيست؛ تركيب هنرمندانه‏اى از اين دو مقوله است. البته من نمى‏دانم اين شيوه از چه زمانى باب شده؛ از زمان صفويّه است، از قبل از اوست، از بعد از اوست. به‏هرحال امروز در جامعه‏ى ما رواج دارد. صداى خوش، آهنگ مناسب و شعر، سه ركن كار است. خودِ اين شعر هم دو بخش دارد: يك بخش لفظ، يك بخش مضمون. اگر چهار پايه‏ى اصلىِ مدّاحى‏- يعنى صداى خوش، آهنگ درست، لفظ خوب و مضمون حقيقىِ متناسب با نياز- كامل باشد، بهترين وسيله‏ى تبيين است و تأثيرش از منبر و درس فقهى‏اى كه ما مى‏گوييم، بيشتر است‏.

رهبر انقلاب در موضعی دیگر گفته اند: اعتقاد من اين است كه اگر شعراى عزيز ما...لفظ و معنا را براى بيان معرفتى كه امروز جامعه‏ى ما نياز دارد تا از مكتب فاطمه‏ى زهرا  سلام‏الله‏عليها تعليم بگيرد، به كار گيرند و آن را مدّاح با صداى خوش و آهنگ مناسبِ با اين كار عرضه كند، يكى از بهترين انواع تبليغ و ترويج صورت گرفته است؛ يعنى همان " دعبل " و " فرزدق " و " كُميْتِ" تاريخ در اينجا ظهور و تجلّى پيدا كرده است. ارزش، همان ارزش خواهد بود و مى‏تواند اجرهاى بزرگ الهى را به دنبال خود داشته باشد.

14ـ روشن کننده ی سیره ی اهل بیت
رهبر انقلاب گویند: گاهى مدّاحى‏ كه شعر مى‏خواند، درس فاطمه‏ى زهرا سلام‏الله‏عليها، درس امير المؤمنين و درس امام حسين عليهماالسّلام را به ما منتقل مى‏كند؛ در نتيجه راه ما روشن مى‏شود. اين بسيار ارزش دارد.
15ـ عامل استحکام پیوند بین شیعه و اهل بیت
شما جاى مداح و ذاكر اهل بيت را اينجا ببينيد؛ نقش ايمان‏آفرين، نقش فرهنگ‏ساز، نقش مستحكم‏كننده‏ى پيوند قلبى بين پيروان و بين آن محبوبان؛ يك چنين نقشى است. اين نقش، بسيار نقش‏ مهمى‏ است‏.
حال که مشخص شد فرآیند مداحی تا بدین حد عظیم است، نباید با آن سطحی برخورد کرد؛ زیرا مداحان ما در واقع زیر مجموعه ای از مبلغان و ترویج دهندگان اسلام ناب هستند و با استقبال روز افزونی که از آنها می شود، وظیفه ی بسیار سنگینی به عهده دارند. لذا مداح باید آشنایی کاملی به مسلک و مرام اهل بیت ـ که همان اسلام ناب و اصیل است ـ داشته باشد. رهبر معظم انقلاب در باره ی چگونگی ایفای نقشی که مداحان دارند، گوید:« جامعه‏ى مداح، آن وقتى‏كه از زبان خوب، شعر عالى، محكم، قوى، گويا و محتواى خوب شعر اخلاقى، تاريخى، اعتقادى( توحيد، نبوت، ولايت) برخوردار باشد، نقش خود را ايفا كرده است.» بنا بر این  ـ هم چنان که آیت الله خامنه ای بارها تاًکید کرده اند ـ بایستی همت اصلی مداحان به عمق و محتوا باشد نه صوت و صدا.

ابزار و اهداف مداحی
الف) شعر خوب و با محتوا
هر مداحی باید از اشعاری  خوب و پرمحتوا که بیانگر معارف دینی و تاریخ ائمه و فرزندان و وابستگان به آنان است، استفاده کرده، آن را با آهنگ و صدایی مناسب به دوستان اهل بیت عرضه می کند.
رهبر انقلاب تأکید دارند: اگر مداحی بتواند یک شعر خوب را که دارای مضمون و محتوای خوبی باشد، با صدای خوبی بخواند... خدمت بزرگی است...منتها شرط اولش این است که شعر، خوب باشد. 

ب) صدای خوش و آهنگ مناسب
رهبر انقلاب بر این باوراست: اعتقاد من اين است كه اگر شعراى عزيز ما... لفظ و معنا را براى بيان معرفتى كه امروز جامعه‏ى ما نياز دارد تا از مكتب فاطمه‏ى زهرا سلام‏الله‏عليها تعليم بگيرد، به كار گيرند و آن را مدّاح با صداى خوش و آهنگ مناسبِ با اين كار عرضه كند، يكى از بهترين انواع تبليغ و ترويج صورت گرفته است؛ يعنى همان «دعبل» و «فرزدق» و «كُميْتِ» تاريخ در اينجا ظهور و تجلّى پيدا كرده است. ارزش، همان ارزش خواهد بود و مى‏تواند اجرهاى بزرگ الهى را به دنبال خود داشته باشد.

ج) تبیین معارف و اخلاق و و مصائب و مدایح اهل بیت
رهبر انقلاب اعتقاد دارند: من بارها توصيه كرده‏ام، بازهم توصيه مى‏كنم؛ منبرتان را، مجلستان‏ را تقسيم كنيد به دو قسم: قسم اول، معارف و اخلاقيات. .. يك قسم منبر، شعرى باشد كه اين معانى را تزريق كند... در قالب شعر خوب..معارف اهل بيت را ترويج كنيد. يك قسم منبر هم مربوط به مدايح و مراثى اهل بيت (عليهم‏السّلام) است‏.
رهبر انقلاب در موضعی دیگرمی فرماید: نبايد بگذاريد منبرِ ده دقيقه‏اى يا بيست دقيقه‏اى شما از معارف خالى بماند... در منبر مداحى‏ حتماً در اول، فصلى اختصاص بدهيد به نصيحت يا بيان معارف به زبان زيباى شعر. اصلًا رسم مداحى‏ از قديم اين‏طورى بوده است؛ الآن يك مقدار آن رسم‏ها كم شده. مداح در اول منبر يك قصيده، يك ده بيت شعر- كمتر، بيشتر- فقط در نصيحت و اخلاق، با الفاظ زيبا خطاب به مردم بيان مى‏كرد؛ مردم هم مى‏فهميدند و اثر هم مى‏گذارد.

د) افزودن ایمان شنوندگان
مقام معظم رهبری می فرماید: وقتى شعر را مى‏خوانيم، به فكر باشيم كه از اين‏ شعر ما ايمان مخاطبان ما زياد شود. پس، هر شعرى را نمى‏خوانيم؛ هر جور خواندنى را انتخاب نمى‏كنيم؛ جورى مى‏خوانيم كه لفظ و معنا و آهنگ، مجموعاً اثرگذار باشد، در چه؟ در افزايش ايمان مخاطب‏.


منابع:
استفتائات از امام خمینی.
نرم افزار حدیث ولایت ( مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری حضرت آیت الله عظمی سید علی خامنه ای).
نرم افزار مجموعه آثار امام خمینی.

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١٤:٤٣ - 1392/08/19    /    شماره : ٢٢٢٥٥    /    تعداد نمایش : ٦٨١



خروج





   مطالب مرتبط
 نشست علمی «هنر انقلاب، رسالت و چالش‌ها» در قم (خبر)
 حساسیت مردم نسبت به جایگاه علمای دین قابل تقدیراست (خبر)
 بررسی رسالت و چالش‌های هنر انقلاب در قم (خبر)
 ارتقای جایگاه نظام نیازمندهمگرایی نهادهای فرهنگی است (خبر)
 جايگاه اديان و مذاهب در عرفان اوشو (خبر)
 پارلمان اروپاجایگاهی برای دخالت درامورداخلی کشورماندارد (خبر)
 جايگاه محبت در نظام خانواده (خبر)
 ارزش وجایگاه کارواشتغال درمکتب اسلام (خبر)
 جایگاه فرزند و مسئولیت پدر و مادر (خبر)
 جايگاه اديان و مذاهب در عرفان اوشو (خبر)
 جايگاه بهشتيان و دوزخيان‏ (خبر)
بازدیدها
امروز :8609
کل بازديدها :16148688
بازديدکنندگان آنلاين :5
بازديدازاین صفحه :205643