نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

عید غدیر خم

 غدیر خم نام محلی اطراف « جحفه[1] » بین مکه و مدینه است .  در غدیر خم ، رسول خدا (ص) علی بن ابی طالب (ع) را خلیفه ی  مسلمانان بعد از خود نمود. این واقعه که در سال دهم هجری ـ سالی که پیامبر اعظم آخرین حج خود را برگزار کردند ـ رخ داد ، به اندازه ای ارجمند بود که از آن به عنوان فرآیندی که دین اسلام در پرتو آن به کمال و رشد نهایی خود رسید ، یاد شد. خداوند سبحان در آیه ی سوم ، سوره ی مائده فرمود : « ... الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا ... » ؛ امروز دین شما را کامل و نعمت خود را نسبت به شما به اتمام رساندم و خشنود گشتم که اسلام ، دین شما باشد.
رخداد غدیر خم به حدی نقش آفرین و استراتژیک بود که اگر پیامبر (ص) مأموریت خویش را در این زمینه انجام نمی داد ، بزرگترین تکلیف رسول خدا (ص) در امر امامت انجام نمی شد و رسالت خداوند به مردم ابلاغ نمی گردید . در آیه ی 67 سوره ی مائده آمده است : « یا ایها الرسول ، بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته ... » ؛ ای پیامبر ، آن چه به تو از جانب پروردگارت نازل شده ، ابلاغ کن ، و الا رسالت او را نرسانده ای .
 نقطه عطفی که غدیر خم در تاریخ جهان رقم زد ، در صدر رویدادهای بسیار عظیم شیعیان و بلکه تمامی مسلمانان قرار داشته و روایات و گزارشات متواتر و گوناگونی پیرامون شرافت و فضیلت و جایگاه آن از سوی شیعه و سنی نقل و حکایت شده است . در اینجا فقط به چند روایت بسنده می کنیم :
رسول خدا (ص) درباره ی عید غدیر می فرمایند : برترین روزهای امت من ، روز غدیر خم است . غدیر خم روزی است که خداوند متعال به من دستور داد علی بن ابی طالب را به عنوان پرچم و نشانه برای امت خود منصوب سازم تا به وسیل ه ی او پس از من هدایت شوند . غدیر خم روزی است که خداوند ، دین اسلام را کامل کرد و نعمت را در آن برا متم تمام نمود و خشنود شد که اسلام دین آنها باشد .

سپس آن حضرت فرمودند : ای مردم ، علی بن ابیطالب از من است و من از او هستم . علی از سرشت من آفریده شده و بعد از من امام مردم است و اختلاف امتم را در مورد سنّتم مشخص می سازد . او امیرالمؤمنین و ... بهترین جانشین در میان جانشینان و همسر سرور زنان عالمیان و پدر ائمه ی  هدی است ... دروغ می گوید کسی که می پندارد مرا دوست می دارد و نسبت به علی بغض می ورزد ...[2]

امام رضا (ع) پیرامون عید غدیر می فرمایند[3] : روز غدیر، روز عید محمد و آل محمد، روز عید اکبر، روز ریزش گناهان، روز نشر علم و دانش، روز بشارت، روز سبقت به اعمال خیر و زیاد صلوات فرستادن، روز قبولی اعمال، روز در خواست فراوان از خدا ، روز راحتی مؤمنین ، روز دوستی و محبت ، روز رسیدن به رحمت خدا ، روز تزکیه ، روز ترک گناهان بزرگ، روز عبادت است. در روز عید غدیر، سعی شیعیان، مشکور و گناهانشان مغفور است و عملشان قبول می شود. روز غدیر ، روز لبخند زدن به اهل ایمان است . هر کس در این روز به چهره ی برادر خود لبخند بزند ، خداوند در قیامت با رحمت با او برخورد خواهد کرد و هزار حاجتش را بر آورده می سازد و برای او قصری در بهشت از مروارید سپید بنا می کند و صورتش را زیبا و درخشان  می نماید . [4]
شخصی به نام سالم از امام صادق (ع) پرسید : آیا مسلمانان عیدی غیر از روز جمعه و قربان و فطر دارند؟ امام فرمود : آری و از اعیاد دیگر حرمت بیشتری دارد .

سالم پرسید : فدایت شوم، کدام عید است ؟
امام فرمودند : روزی که رسول خدا (ص) امیر المؤمنین (ع) را منصوب کرده ، فرمودند : هر کس که من مولای او هستم ، علی مولای اوست ...

سالم پرسید : در آن روز شایسته است چه کار کنیم ؟
امام فرمودند : متذکر خداوند با روزه و عبادت ، و متذکر  محمد و آل محمد (ص) شوید . رسول خدا (ص) به امیر المؤمنین وصیت کرد آن روز را عید قرار دهد. پیامبران هم این گونه عمل کرده ، به جانشینان خود چنین  سفارشی می کردند و آنان آن روز را عید قرار می دادند[5].
امام رضا (ع) ضمن روایتی فرمودند : اگر مردم فضیلت این روز را آن گونه که حقیقت آن ایجاب می کند، می دانستند ، مسلماً فرشتگان در هر روز ده مرتبه با آنها مصافحه می کردند[6].
در گزارشی آمده است : امام صادق (ع) در حضور جمعی از دوستان و پیروان خود فرمود : آیا از روزی که خداوند در پرتو آن اسلام را استوار و والامرتبه و نشانه ی دین را آشکار ساخت و آن را عید ما و دوستان و شیعیانمان قرار داد ، اطلاع دارید ؟
گفتند : خدا و رسول او و فرزند رسول او آگاه تر هستند. آیا روز فطر است  مولای  ما ؟
فرمودند : نه .
گفتند: آیا روز قربان است ؟
فرمود : نه ، این دو روز ، گرامی و شریف اند اما روز نشانه ی دین ، شریف تر از آن دو، و آن روز، هجدهم ذی حجه است[7] .
در ضمن روایتی امام صادق (ع) به علی بن حسن عبدی فرمود : شاید تو گمان می کنی خداوند روزی با حرمت تر از غدیر خم آفریده است ؛ نه به خدا ، نه به خدا ،نه به خدا[8] .
آری عید غدیر در نگاه اهل بیت بسیار ارزش مند بود . آن بزرگ واران در روز غدیر جشن می گرفته ، آن را گرامی می داشتند:
شخصی به نام فیاض بن محمد بن عمر طوسی[9] گزارشی از رویکرد امام رضا (ع) در این روز شریف نقل کرده است . او شاهد بود که آن بزرگ وار در روز غدیر ، جمعی از یاران خاص را برای افطار در منزل خود نگاه داشته بود . و برای خانواده های آنها خوردنی و هدیه و لباس حتی انگشتر و کفش فرستاده بود. امام وضعیت ظاهری آنان و نزدیکان خود را تغییر داده بود . ظرف ها و وسیله های امام هم جدید شده بود [10].
سید بن طاووس گوید : فضیلت روز غدیر که نظیر آن  برای احدی از جانشینان پیامبران[11] و شخصیت ها ـ چه قبل از این روز و چه بعد از آن ـ شناخته نشده است ، چند نکته می باشد :

  1. خداوند علی (ع) را نفس پیامبر (ص) در آیه ی مباهله قرار داده است . بر این اساس هر بزرگ داشتی که برای پیامبر (ص) لازم و شایسته است ، برای فرزند ابی طالب هم لازم و شایسته است [12].
  2. طبق پاره ای از روایات نور علی از نور پیامبر (ص) در اصل خلقت آن بزرگوار می باشد . و این نکته به بزرگی منزلت علی (ع) اشاره دارد[13].

 آداب و مراسم عید غدیر
در نگاه اسلام شبانه روز از مغرب شروع می شود و تا پایان روز بعد ادامه دارد. در اعیاد اسلامی و مذهبی ، گاهی شب های عید مهم تر از روزهای عید است و گاهی روزهای عید این گونه است. و در برخی از موارد شب و روز عید بسیار مهم می باشد . شب عید غدیر هر چند شب مهم و با فضیلتی است اما هم سان با روز آن نمی باشد . برای این شب خجسته نماز و دعایی عنوان شده است که علاقمندان می توانند آن را با مراجعه به کتاب بی نظیر اقبال الاعمال بیابند. [14]
اعمال روز عید فراوان است . در ذیل به بسیاری از آنها اشاره می شود:
1ـ روزه که بر پایه ی برخی از احادیث به اندازه ی روزه ی شصت ماه محاسبه می شود[15]. و طبق روایتی کفاره ی گناهان شصت سال است[16]. در حدیث آمده است که مفضل بن عمر از حضرت صادق (ع) پرسش کرد : آقای من ، آیا دستور می دهید روزه ی روز غدیر خم بگیرم ؟
امام (ع) فرمودند : آری به خدا ، آری به خدا ، آری به خدا ، روز غدیر ، روزی است که خداوند توبه ی آدم (ع) را پذیرفت و او برای سپاس گزاری از خداوند روزه گرفت. روز غدیر ، روزی است که خداوند ابراهیم (ع) را از آتش باز داشت . و او برای سپاس گزاری روزه گرفت . روز غدیر روزی است که عیسی (ع) جانشین خود شمعون صفا را معرفی کرد و او به خاطر تشکر از خداوند روزه گرفت . روز غدیر روزی است که پیامبر خدا (ص) علی را نشانه ی هدایت مردم قرار داد و فضیلت و جانشینی او را درآن روز آشکار ساخت . روز غدیر ، روز صیام و قیام برای عبادت و اطعام و نیکی به برادران مؤمن است ... [17]
و در روایتی از امام صادق (ع) آمده است : روزه ی روز غدیر معادل روزه ی عمر دنیاست[18]...[19]
2ـ از جمله اعمال پسندیده ی روز عید ، افطار دادن روزه گیران است . در فضیلت افطاری در این روز آمده است : هر کس مؤمن روزه داری را افطاری دهد ، مانند کسی است که یک میلیون نفر را افطاری داده است[20] . و اگر کسی به مؤمنی غذایی دهد ، مانند کسی است که تمامی پیامبران و صدیقیان را طعام داده است. [21]
3ـ شاد باش و تبریک گفتن . هرکس در این روز با برادر مؤمن خود برخورد نمود ، به او بگوید : « الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایۀ امیرالمؤمنین و الائمۀ علیهم السلام » [22].
4ـ زینت کردن[23] .
5 ـ دیدار خویشاوندان و برادران ایمانی . در روایت آمده است هر کس مؤمنی را دیدار کند ، خداوند هفتاد نور به قبر او می فرستد و آن را وسعت می بخشد و هر روز هفتاد هزار فرشته ملاقاتش کرده ، به او بشارت بهشت می دهند [24].
6 ـ بهتر است مراسم عید[25] تا دو روز بعد از روز غدیر هم ادامه داشته باشد[26] .
7 ـ زیارت امیر المؤمنین (ع) . در ضمن حدیثی از امام رضا (ع) آمده است : ابن ابی نصر ، هر کجا هستی ، روز غدیر ، کنار مرقد امیر المؤمنین باش . زیرا خداوند گناهان شصت سال هر مؤمن و مسلمانی را می بخشد و از آتش دوزخ چند برابر بیشتر از تعدادی که در ماه رمضان و شب قدر و شب فطر آزاد می کند ، آزاد می سازد[27] .
8 ـ احسان مالی به دیگران . در ضمن روایتی از حضرت رضا (ع) آمده است : اعطای یک درهم به برادران خود که به ولایت علی (ع) عارف و آگاه هستند ، معادل هزار درهم در روزهای دیگر است [28]. و در روایتی دیگر معادل صد هزار دهم دانسته شده است[29].
9ـ نیکی به شیعیان و مسرور کردن آنها[30] .
10ـ دعا در این روز در حق خود و دیگران از جایگاه والایی برخوردار است . پاره ای از این دعاها را سید بن طاووس مطرح کرده است [31]. از جملهی آنها دعای ندبه می باشد که در این روز جایگاه ویژه ای دارد .
11ـ خواندن دو رکعت نماز پیش از زوال ، به این صورت که بعد از قرائت حمد در هر رکعت ، آیۀ الکرسی و سوره ی قدر و توحید ده بار خوانده شود . این نماز معادل صد هزار حج و صد هزار عمره است ؛ البته خطبه و دعا هم دارد[32] .
12ـ فراوانی ذکر صلوات و اعلام بیزاری از دشمنان ائمه هدی . در روایتی از امام صادق (ع) خطاب به حسن بن راشد آمده است : در روز غدیر زیاد صلوات بر محمد و اهل بیت او بفرست و از کسانی که به آنان ظلم کرده ، حقشان را منکر شدند ، بیزاری بجو [33].
13ـ توسعه در معیشت خانواده [34].
14ـ بستن عقد اخوّت (برادری) با مؤمنان . برای این منظور ، دست راست را بر دست برادر مؤمن خود می گذاریم و می گوییم:

 

« واخَیتُک فی اللهِ وَ صافَیتُکَ فی اللهِ وَ صافَحتُکَ فی اللهِ و عاهَدتُ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ وَ کُتُبَهُ وَ رُسُلَهُ وَ اَنبیائَهُ وَ اَلاَئِمَّۀَ المَعصُومینَ عَلَیهِمُ السَّلامُ عَلَی اَنِّی اِن کُنتُ مِن اَهلِ الجَنَّۀِ و الشَّفاعَۀِ وَ اُذِنَ لِی بِاَن اَدخُلَ الجَنَّةَ لا اَدخُلُها اِلّا وَ اَنتَ مَعی . »

سپس فرد مقابل به او بگوید : « قَبِلتُ » در پی آن بگوید :

« اَسقَطتُ عَنکَ جَمیعَ حُقُوقِ الاُخُوَّهِ ما خَلَا الشَّفاعَهَ وَ الدَّعاءَ وَ الزِّیارَهَ . [35]»

یعنی به خاطر خدا با تو برادر و دوست صمیمی شدم و دست دادم . و با خدا و ملائک و کتاب های آسمانی و پیغمبران و فرستادگان و ائمه ی معصوم (ع) پیمان می بندم که اگر بهشتی شدم و شایستگی شفاعت پیدا کردم  و اجازه داده شد وارد بهشت گردم ، به آن وارد نمی شوم مگر آن که تو با من باشی ... از دوش تمامی حقوق برادری را جز شفاعت و دعا و زیارت [36]ساقط کردم .


[1]- برخی گویند : بین جحفه و غدیر خم دو میل راه است و برخی گویند یک میل ( ر.ک : معجم البلدان ؛ ج2 ، ص 111 و 389 ) .
[2]- ر.ک : التحصین ، ص 550 .
[3] . البته در اینجا بخشی از فرمایش امام(ع) نقل شده است.
[4]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 260 تا 262 .
[5]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 263 .
[6]- ر. ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 269 .
[7]- ر.ک : همان مأخذ ، ص 279 .
[8]- همان مأخذ ، ص 283.
[9]- این گزارش به سال 259 هجری ارائه شده است . راوی یعنی فیاض بن محمد در آن هنگام نود سال از عمرش می گذشت . او دوران حضرت علی بن موسی الرضا (ع) را درک کرد.
[10]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 254 ؛ مصباح المتهجد ، ص 752 ؛ وسائل الشیعه ، ج7 ، ص 326 .
[11]- البته غیر از علی (ع) .
[12]- مگر برخی از بزرگ داشت ها ؛ مثل تعظیم و بزرگ داشتی که به مقام رسالت آن حضرت ارتباط دارد .
[13]- ر.ک : الاقبال ، ج2 ، ص265 به بعد ، سید نکات ارزشمند دیگری هم درباره ی علت عظمت فوق العاده ی روز غدیر عنوان کرده است .[14]- ر.ک : ج2 ، ص 229 ـ 227 .
[15]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 263 ؛ ثواب الاعمال ، ص 74 .
[16]- اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 264 ؛ ثواب الاعمال ، ص75 .
[17]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2، ص 265 .
[18]- یعنی اگر کسی در روز غدیر روزه بگیرد ، پاداشش مانند کسی است که برابر با عمر دنیا زندگی کند و در این بین تمام روزها را روزه باشد .
[19]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 282 .
[20]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 261 .
[21]- ر.ک : همان مأخذ ، ص 262 .
[22]- ر.ک : همان ، ص 261 . یعنی شکر خدا که ما را از کسانی قرار داد که به ولایت امیرمؤمنان و اهل بیت چنگ می زنند .
[23]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 262 .
[24]- ر.ک : همان مأخذ .
[25]- و دستکم برخی از مراسم آن ؛ مثل : تبریک عید به یکدیگر و دید و بازدید .
[26]- این توصیه یعنی ـ عدم اکتفا به روز ـ علاوه بر آن که در عرف در مورد روزهای مهم شایع می باشد ، از فرمایش امام رضا (ع) ییرامون فضیلت روز غدیر هم شاید قابل استنباط باشد . امام (ع) می فرمایند : غدیر ، روزی است که خداوند به کرام الکاتبین دستور می دهد قلم تکلیف را از دوستان اهل بیت و شیعیان ائمه تا سه روز  برداشته ، چیزی از خطاهاشان را به خاطر کرامت محمد و علی و ائمه ننویسند (ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 261 ) .
[27]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ،ص 269.
[28]- ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 269 .
[29]- ر.ک : همان مأخذ ، ص 283 .
[30]- همان ، ص 269 .
[31] ر.ک : اقبال الاعمال ، ج2 ، ص 279 به بعد ، نیز بنگرید به مفاتیح الجنان ، اعمال روز عید غدیر .
[32]- ر.ک : توضیح المقاصد ، ص31 .
[33]- ثواب الاعمال ، ص 74 .
[34]- ر.ک : همان مأخذ ، ص 75 .
[35]- مستدرک الوسائل ، ج  ، ص  ؛ مفاتیح الجنان ، اعمال روز غدیر .
[36]- ظاهراً منظور دید و بازدید است .

محمد اصغر نژاد


١٠:٢٨ - 1391/12/06    /    شماره : ٩٣٥٨    /    تعداد نمایش : ٩٢١



خروج





   مطالب مرتبط
 10 روزبه عيد سعيد غديرخم باقي است (خبر)
 روزشمار عيد غدير (خبر)
 خطبه های جمعه و عیدین امام علی (ع) (خبر)
 نماز عيد غدير (خبر)
 عيد ولايت در قرآن (خبر)
 عيد غدير برترين عيد اسلامى (خبر)
 عید غدیر بزرگتر از عید قربان و عید فطر (خبر)
 12 روز تا عيد الله الأكبر (خبر)
 اجرای سنت حسنه عقد اخوت در دستجرد (خبر)
 اثبات غدیر در آیات قرآن (خبر)
  پيامبراعظم غدير و ولايت (خبر)
بازدیدها
امروز :4047
کل بازديدها :17421981
بازديدکنندگان آنلاين :7
بازديدازاین صفحه :202383