صفحه اصلی > دفاع مقدس و شهداء 


  چاپ        ارسال به دوست

بررسی دستاوردهای فرهنگی دفاع مقدس

موضوع:  بررسی دستاوردهای فرهنگی دفاع مقدس
نویسنده: هومن نیکو
مقدمه
تجاوز سراسری ارتش رژیم عراق به خاک مقدس جمهوری اسلامی ایران، در 31 شهریور 1359، حادثه مهمی است که بررسی ابعاد آن برای نسل حاضر و آینده ی تاریخی و فرهنگی مردم این سرزمین بسیار حایز اهمیت می باشد. دستاوردهای داخلی دفاع مقدس فراوان است که این نوشتار صرفاً به برخی از مهمترین دستاوردهای فرهنگی آن اشاره میکند.
ارزشهای فرهنگی دفاع مقدس
1ـ اعتماد به نفس و خود باوری
از برکات مهم دفاع مقدس، تقویت اعتماد به نفس و خود باوری بوده است. ما درکوران دفاع مقدس به این نتیجه رسیدیم که باید خود را باور کنیم و با تکیه بر توانمندی های خود ـ به ویژه جوانان خداجو ـ کشور را اداره نماییم. تأثیر این خودباوری، بعد از جنگ در عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی و فناوریهای نوین دفاعی،نمود فزاینده ای داشت. این وصیت رهبر خودباور انقلاب اسلامی امام خمینی (ره) است که: "انتظار نداشته باشید که از خارج، کسی به شما در رسیدن به هدف، که [همان] اسلام و پیاده کردن اسلام است، کمک کند. خود باید به این امر حیاتی که استقلال و آزادی را تحقق می بخشد، قیام کنید"
2ـ رشد باورهای دینی
رشد باورهای دینی در دفاع مقدس بسیار چشمگیر بود. همه چیز ما در جبهه و پشت جبهه، رنگ و بوی الهی به خود گرفته بود. میادین نبرد و سنگرهای رزمندگان، آکنده از حضور خدا و اهل بیت (علیهم السلام) بود. نیایش ها و شب زنده داری ها و توسل خالصانه رزمندگان و امت شهید پرور به ائمه معصومین (علیهم السلام)، فضای کشور را به عطر ایمان و معنویت معطر کرده بود؛ حتی بی تفاوتهای جامعه در این فضای معنوی به خود آمده، تحول عمیق درونی در آنها ایجاد شد. بسیار دیده ایم یادگاران عزیز جنگ را، که بر سوگ از دست دادن جبهه و جنگ سخت می گریند. گریه آنها در حسرت خشونت و خونریزی و جنگ نیست، بلکه برای از دست رفتن آن فضای روحانی و مذهبی است. این بعد جنگ یکی از زیباترین ابعاد جنگ است. از این روآشنایی با آن و زمینه ایجاد شناخت آن، نیاز مبرم جامعه خصوصاً جوانان است و این مستلزم عبور از سطح ملموس جنگ و نقب به بطن و حقیقت جنگ است
3ـ مهار رفاه طلبی
از مهمترین تجارب فرهنگی در دوران دفاع مقدس، مهار فرهنگ سرمایه داری و رفاه طلبی و ترویج فرهنگ زهد و ساده زیستی بود؛ چرا که بستر فرهنگی مبارزه با دشمن بر اساس تعالیم اسلام، زهد و قناعت و ساده زیستی است. امام راحل (ره) نیز به شدت مراقب  نفوذ تفکر سرمایه داری در بدنه نظام و دفاع مقدس بودند، که در تعبیری زیبا فرمودند: "آنان که رفاه طلبی را با مبارزه قابل جمع می دانند، آب در هاون میکوبند و با الفبای مبارزه بیگانه اند" . افسوس که بعد از دفاع مقدس این فرهنگ زیبا که می توانست بستر سازندگی کشور هم باشد، مورد آماج دنیا خواهی برخی مدیران و سرمایه داران رفاه طلب قرار گرفت و اکنون اثر چندانی از آن باقی نمانده است.
4ـ مشارکت زنان
 از افتخارات دوران دفاع مقدس، حضور پر شور زنان در صحنه ها به ویژه در امر پشتیبانی و امداد رسانی به جبهه است. زنان متعهد ما نه تنها با تربیت فرزندان مبارز، نیروی انسانی مورد نیاز جبهه را تأمین می کردند، بلکه با مشارکت فعال در امور پشتیبانی، وظیفه مضاعفی را عهده دار می شدند. از همه مهمتر همسرانی که جای پدر را در خانواده پر نمودند، سرپرستی فرزندان شهید را عهده دار می گردیدند، در واقع زینب وار پرچم شهادت و ایثار را به دوش می کشیدند و امروز هم به عنوان آیه های مجسم ایثار و پیام آوران فرهنگ حماسه و شهادت بر پیشانی فرهنگ ما می درخشنند.
5ـ تأثیر در تحکیم روابط اجتماعی و روح برادری
 از برکات دفاع مقدس، تقویت معنوی معاشرت ها و تحکیم روابط اجتماعی بود؛ به طوری که صمیمیت و برادری و صله ی رحم در بین مردم تقویت شده بود. چه بسا با حضور در مراسم بدرقه رزمندگان جهت اعزام به جبهه ها یا شرکت در مراسم تشییع شهدا، بسیاری از کینه ها و ناراحتی ها بین مردم برطرف می شد و قطع رابطه ی چندیدن ساله خانواده ها را به دوستی مبدل می کرد یا حضور در مزار شهیدان، پستی و زشتی دنیا طلبی را در مقابل دیدگان مجسم می نمود و از همانجا انسان تصمیم می گرفت که برای هر کس که به سبب دنیا ناراحتی ایجاد کرده است، طلب حلالیت کند.
6ـ احیای نقش مساجد در دفاع مقدس
هسته اولیه حکومت اسلامی در مسجد پی ریزی شده بود. زمانی که رسول اکرم (ص) از مکه به مدینه هجرت کردند، با همکاری مهاجرین و انصار، مسجد قبا را بنا نهادند و عملاً با احداث این مسجد، بنیان حکومت اسلامی شکل گرفت. حضور رسول خدا (ص) در رسیدگی به امور مردم در کنار برگزاری نماز و عبادت، جلوه خاصی به مسجد بخشیده بود. مسجد همچنین مرکز تعلیم و تربیت دینی مسلمانان و فراگیری اصول حکومت داری به ویژه عدالت بوده است. از این رو قرآن کریم میفرماید: قل امر ربی بالقسط واقیموا وجوهکم عند کل مسجد وادعوه مخلصین له الدین : "بگو پروردگارم امر به عدالت کرده است و توجه خویش را در هر مسجد و به هنگام عبادت به سوی او کنید و او را بخوانید؛ در حالی که دین خود را برای او خالص گردانیده اید". در زمان دفاع مقدس خبرهای مهم انقلاب اسلامی ـ به ویژه اعلامیه ها و پیامهای امام خمینی (ره) ـ از طریق مساجد به نیروهای انقلابی می رسید. همچنین نیازهای جبهه از طریق مساجد به اطلاع امت شهید پرور می رسید و مردم عاشقانه در حد توان، اقلام مورد نیاز را تأمین می کردند و زیبا ترین مشارکت مدنی و دینی را با این عمل به نمایش می گذاشتند. همینطور خبر اعزام نیروهای بسیجی از مساجد به اطلاع نمازگزاران می رسید و همه خود را برای بدرقه با شکوه آماده می کردند. امروزه عنصر مهم در اطلاع رسانی، صدق راوی و حقیقت خبر است، که حتی بنگاههای عظیم خبری جهان را با چالشهای جدی مخاطبان مواجه کرده، اما قداست مسجد و پیشینه تاریخی آن، اعتماد همگان به ویژه نمازگزاران را به صداقت خبررسانی مساجد افزوده است و به صراحت می توان گفت که مساجد سالم ترین مراکز خبررسانی به مردم هستند. اگر چه باید در مقاله ای مستقل به نقش مهم روحانیت در دفاع مقدس پرداخت، اما در اینجا به مناسبت مساجد باید اشاره ای به نقش ارزنده آنان نمود؛ بطوریکه رابطه ی مسجد با روحانیت مثل رابطه جسم با روح است. بالندگی و فعالیت چشم گیر مساجد در دوران انقلاب و هشت سال دفاع مقدس، مرهون زحمات و هدایتگری های خالصانه روحانیت است. اگر مساجد مراکز اطلاع رسانی بودند، در واقع اساس این اطلاع رسانی، روحانی مسجد بود. زبان صادقانه و جذاب روحانیت و تأثیر گذاری عمیق آن در افکار عمومی مردم، از نکات مهم تبلیغ و اطلاع رسانی در نظام جمهوری اسلامی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. غیر از این، مسجد مدرسه تعلیم و تربیت نیروهای مبارز و انقلابی بوده است. حضور مستمر و چشمگیر جوانان و نوجوانان فداکار و مؤمن در جبهه های نبرد و پایداری هشت ساله آنان مرهون تربیت معنوی و اخلاقی مساجد کشور بود. امروز مسئولان کشور برای حفظ هویت دینی و معنویت انقلاب، باید به مساجد توجهی ویژه داشته باشند و نقش کارساز و مؤثر دوران انقلاب و دفاع مقدس را به آن بازگردانند. غفلت از مساجد و نقش آن در تداوم ارزشهای انقلاب اسلامی، در واقع کمک به نقشه های شوم دشمن در تخریب نقش مساجد و روحانیت است؛ چنانکه امام خمینی (ره) فرمودند: "این مساجد باید مراکز تربیت صحیح باشد، و مساجد بحمدالله اکثراً اینطوری است. اشخاصی که در مسجد می روند، باید تربیت بشوند به تربیت های اسلامی. مساجد را خالی نگذارید. آنهایی که می خواهند نقشه بکشند و شما را دور کنند از مساجد، دور کنند از مراکز تعلیم و تربیت، آنها دشمن شما هستند"
7ـ تکرار عاشورا و تجلی شهادت
کسانی که عاشق کربلا و حماسه عاشورا بودند به وضوح تکرار عاشورا و کربلای حسینی را در دوران دفاع مقدس مشاهده نمودند. به تعبیر امام راحل (ره)، جنگ ما تکرار عاشورا بود. همه مفاهیم حماسی عاشورا در رزم و حماسه سلحشوران تعبیر شده بود و رمز و راز شهادت بر قلوب جوانان عاشق عاشورا گشوده گشت؛ بطوریکه برای ملاقات با خدا و شهیدان کربلا سر از پا نمی شناختند. "شهادت" در کنار تأثیر عظیم فرهنگی، معنوی، سیاسی و...، دارای اثرات ارزشمند اجتماعی نیز می باشد. جامعه بشری برای مبارزه با شیاطین قرار گرفتن در "صراط مستقیم" باید با ضد ارزشها، ناهنجاریها، ظالمان و ستم گران به جهاد(مبارزه آگاهانه ومقدس) برخیزد و این میسر نیست، مگر با داشتن روحیه ی شهادت طلبی. شهید مطهری می نویسد: "شهید منطق ویژه ای دارد. منطق شهید را با منطق افراد معمولی نمی شود سنجید... منطقی است آمیخته با منطق عشق از یک طرف، و منطق اصلاح و مصلح از طرف دیگر؛ یعنی دو منطق را اگر با یکدیگر ترکیب کنید، منطق مصلحی دلسوخته برای اجتماع خودش، و منطق عارفی عاشق لقای پروردگار خودش...آری، منطق شهید، منطق دیگری است"
8ـ سفیران آزاده
یکی از نتایج دفاع مقدس، اثبات ایمان و پایمردی جان برکفان ایران اسلامی است، که این موضوع رادر سیاهچالهای دوران اسارت به نمایش درآوردند. همه ما باید اعتقاد و پایبندی به اسلام و ولایت را از این عزیزان سرمشق گرفته، به دیگران هم منتقل کنیم.دلاور مردان ما در زیر شکنجه های سخت ودر میان مرگ و زندگی، حاضر نبودند حتی به صورت زبانی به مقدسات خود توهین کنند. این اعتقاد و ایمان زلال که در واقع مرحله ی حق الیقین ایمان است، باعث حیرت شکنجه گران بعثی می شده است. به راستی اگر دفاع مقدس نبود، جوهر ایمان و روح پر صلابت آنان شناخته نمی شد.
9ـ تحکیم بنیان خانواده ها
یکی از برکات جنگ، تحکیم بنیان خانواده ها و تقویت روابط عاطفی آن بود و حتی اگر پدر یا فرزند خانواده ای شهید می شد، حضور معنوی او باعث تحکیم بنیان و تضمین امنیت خانواده می گردید. در آغوش کشیدن رزمنده به هنگام خداحافظی توسط اعضای خانواده، فضای سرشار از عاطفه و محبت را به جامعه تزریق می کرد. چه بسا افرادی که با دیدن این منظره ها متأثر شده، کانون سرد خانواده خود را با الهام از عواطف رزمندگان، به گرمی و احساس مهربانی مبدل می کردند.
10ـ تأثیر در فرهنگ عمومی کشور
از برکات دیگر دفاع مقدس، تسخیر فرهنگ عمومی کشور بود؛ به طوری که که آنچه مورد توجه همگان بود، دفاع از کشور و تعقیب و تنبیه دشمن متجاوز بعثی بود. وقتی امام راحل (ره) فرمودند: "جنگ در رأس امور است". به واقع همگان جنگ را در الویت کارها و تصمیم گیریها قرار داده بودند، و منافع شخصی و فردی، همه فدای مصالح جنگ شده بود. فرهنگ جهاد و مبارزه، آنچنان بر افکار عمومی غالب شده بود که هر کس ارزش و تأثیر اجتماعی و سیاسی خود را با توانایی های دفاعی اش تعریف می کرد و پیوند همه توفیقات و موفقیت ها با حوادث دفاع مقدس، اساس مناسبات اجتماعی و سیاسی را تشکیل می داد.
تدوین:هومن نیکو


١٠:٣١ - 1393/08/22    /    شماره : ٣٧٣٢٧    /    تعداد نمایش : ١١٢٢



خروج





   مطالب مرتبط
 برگردیم به دفاع مقدس (خبر)
 زندگي نامه شهيد مهدي زين الدين (خبر)
 تاکید بايدن بر حمايت آمريکا از عراق در جنگ با القاعده (خبر)
 چرا جنگ هشت سال طول کشید؟ (خبر)
 افزایش صادرات برق ایران به عراق (خبر)
 15 اسفند:امضاي موافقت نامه الجزاير بين ايران و عراق (خبر)
 تحقق حکومت شیعیان عراق به برکت انقلاب اسلامی (خبر)
 عمار حکیم: عراق انقلاب ایران را الگو قرار دهد (خبر)
 اعلام جنگ داعش به ترکیه (خبر)
 تولید نسل جدید از جنگنده‌ تماماً بومی ایران (خبر)
 رايانه‌های وزارت جنگ رژيم صهيونيستی هک شد (خبر)