نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > خانه و خانواده > احکام حقوقی خانواده 


  چاپ        ارسال به دوست

معیارهای همسر گزینی از دیدگاه اسلام

از نظر اسلام خانواده، اصلی‌ترین و حیاتی‌ترین نهاد اجتماعی است در سایه‌سار این نظام اجتماعی است که افراد جامعه به اهداف بلند چون: آرامش‌روان و آسایش‌خاطر و کمالات‌انسانی و تقرب به ذات حق نایل می گردد. چنان که خداوند سبحان می‌فرماید:
«هُوَ الَّذي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها لِيَسْكُنَ إِلَيْها ... »
«او خدايى است كه شما را از يك شخص آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد تا در كنار او بياسايد.»

مرد و زن هر کدام به تنهایی موجودی ناقص هستند که در زندگی خویش، احساس کمبود می‌کنند، و تنها با ازدواج و پیوند زناشویی موفق است، که می‌تواند احساس آرامش و کمال و رضایت از زندگی را درک کند. خداوند متعال در آیات متعددی انسانها را به ازدواج و تشکیل خانواده تشویق می‌کنند و زن و مرد را لباس همدیگر می‌داند و می‌فرمایند: « ... هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ...»  همسرانتان لباس شما و شما لباس آن ها هستید.

همچنین رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: « زن بگیرید که من فردای قیامت به فزونی شما بر سایر امتها افتخار کنم؛ تا آن جا فرزند در قیامت به حال پدر و مادر سودمند است که جنین سقط شده می‌آید و بر در بهشت می‌ایستد؛ می‌گویند وارد شو. می‌گوید: تا پدر و مادرم پیش از من نرود، قدم در بهشت نگذازم.»

امیرالمؤمنین امام علی (علیه السلام) نیز جوانان را به انجام امر ازدواج تشویق می‌کنند و می‌فرمایند: « ازدواج کنید، همسر انتخاب کنید، زیرا رسول خدا، حضرت مصطفی (صلی الله علیه و آله) فرمودند: هر که دوست دارد از سنت من پیروی کند، یکی از سنتهای من ازدواج است. و هر جوانی که دوست دارد خدا را پاک و پاکیزه ملاقات کند، زن شایسته‌ای را به همسر برگزیند.»

به جز این، روایات بسیاری از ائمۀ اطهار(علیهم السلام) در منابع روایی ما آمده است که به امر ازدواج تأکید فراوان شده است. این مقاله اجازه نمی‌دهد که تمامی مباحث ازدواج در آن گنجانده شود، آنچه در پی می‌آید برخی از معیارهای همسرگزینی از دیدگاه اسلام است که با استفاده از قرآن و روایات و توصیه‌های عالمان دین به رشتۀ تحریر در آمده است.

معیارها و ملاکهای ازدواج
چه کسانی مجازند که با یکدیگر ازدواج کنند؟ در هیچ جامعه‌ای آزادی و یا محدویت  کامل برای انتخاب همسر وجود ندارد، بلکه در همۀ جوامع قواعد گوناگونی و متفاوتی برای انتخاب همسر وضع شده است که محدودۀ همسرگزینی را مشخص کرده است، دین مبین اسلام نیز به عنوان دین فرهنگ‌ساز، معیارهای خاصی را برای همسرگزینی ذیل عنوان «کفویت» بیان کرده است. براساس این معیار از یک سوی نگرش مثبت اسلام نسبت به کفویت به برخی از ویژگی‌های مهم دینی و اخلاقی و متقابلاً موضع منفی اسلام به برخی از معیارها و شاخصه‌های همسرگزینی همچون نژاد، قوم، طبقه حاکی از آن است که اسلام در پی گسترش فرهنگ متفاوت از فرهنگ جامعۀ عرب آن روز بوده است. 
1- ایمان و دین‌داری
ایمان و دین‌داری از مهمترین و اساسی‌ترین ویژگی‌ها و اوصافی است که در مقولۀ  انتخاب همسر در اسلام و منابع روایی و حدیثی به آن تاکید بسیاری شده است؛ « مرد مؤمن کفو زن مؤمن و مرد مسلمان کفو زن مسلمان است.» از این روایت این گونه برداشت می‌شود که ایمان و اسلام شرط کافی برای کفویت تلقی می‌گردد. و از سوی دیگر برخی از آیات قرآن مرد یا زن بی ایمان را غیر کفو دانسته و بدین جهت، ازدواج مسلمان با غیر مسلمان را ممنوع دانسته است. مانند:
« وَ لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَ لا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَ لَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ يُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ» 
و با زنان مشرك و بت پرست ازدواج نكنيد مگر آن كه ايمان بياورند، (اگر چه دسترسى جز به ازدواج با كنيزان نداشته باشيد، زيرا) كنيزان با ايمان از زن آزاد مشرك بهتر است، اگر چه (زيبايى، يا ثروت يا موقعيّت او) شما را به شگفتى درآورد، و زنان خود را به ازدواج مردان بت‏پرست، مادامى كه ايمان نياورده‏اند، در نياوريد (اگر چه ناچار شويد آنها را به همسرى غلامان با ايمان در آوريد، زيرا) يك غلام با ايمان از يك مرد بت‏پرست بهتر است، هر چند- زيبايى و يا مال او- شما را به شگفتى در آورد. آنها دعوت به سوى آتش می كنند و خدا دعوت به بهشت و آمرزش به فرمان خود می نمايد و آيات خويش را براى مردم روشن می سازد، شايد متذكر شويد.

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإيمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْيَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا ذلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ» 
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد زنانى كه به عنوان اسلام و ايمان (از ديار خود) هجرت كرده و به سوى شما آمدند خدا (به صدق و كذب) ايمانشان داناتر است شما از آنها تحقيق كرده و امتحانشان كنيد اگر با ايمانشان شناختيد آنها را (بپذيريد) و ديگر به شوهران كافرشان برمگردانيد كه هرگز اين زنان مؤمن بر آن كفار و آن شوهران كافر بر اين زنان حلال نيستند، ولى مهر و نفقه‏اى را كه شوهران مخارج آن زنان كرده‏اند به آنها بپردازيد و باكى نيست كه شما با آنان ازدواج كنيد در صورتى كه اجر و مهرشان را بدهيد و هرگز تمسك مكنيد به عصمتهاى زنان كافر و شما (اگر زنانتان از اسلام به كفر برگشتند) از كفار مهر و نفقه مطالبه كنيد آنها هم (اگر زنانشان ايمان آوردند) مهر و نفقه بطلبند، اين حكم خداست ميان شما بندگان و خدا به حقايق امور دانا و به مصالح خلق آگاه است.

همسر دین‌دار و مقید به ارزشهای دینی وظایف همسری را به طور شایسته انجام خواهد داد و حریم اخلاقی، انسانی و الهی خویش را در قبال خانوادۀ و فرزندان و اجتماع خویش رعایت خواهد کرد، براساس این ویژگی است که همسر دیندار، همسرش را هم به دیانت و تقوا و اخلاق نیک و ترک گناهان تشویق و ترغیب می‌کند، و باعث سعادت و خوشبختی خود و همسر و خانوادۀ خویش خواهد شد، همچنین بالعکس همسر بی ایمان و بی تقوا علاوه بر این که خودش فرد سالم و مثبتی نیست؛ همسرش را نیز به بدی و گناه خواهد کشید. از سوی دیگر همسر با ایمان و دیندار و مقید به احکام و دستورات اسلامی بهتر می‌تواند مورد اعتماد باشد که از آبرو و مال و جان همسرش دفاع کند.  به همین دلیل در احادیث، دین‌داری در رأس مزایای گزینش همسر قرار گرفته است.

پیامبر اعظم ( صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «مَا أَفَادَ رَجُلٌ‏ بَعْدَ الْإِيمَانِ‏ خَيْراً مِنِ امْرَأَةٍ ذَاتِ دِينٍ وَ جَمَالٍ تَسُرُّهُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا وَ تُطِيعُهُ إِذَا أَمَرَهَا وَ تَحْفَظُهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِهِ إِذَا غَابَ عَنْهَا وَ أُوحِيَ إِلَى مُوسَى ع إِنِّي أَعْطَيْتُ فُلَاناً خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ هِيَ امْرَأَةٌ صَالِحَة»
چه چیزی بعد از ایمان به خدا برای مرد مفیدتر از همسری است که دارای دین و زیبایی باشد، به طوری که وقتی به او نگاه می کند، شادمان شود، از امرش اطاعت بکند ودر نبود شوهر، حافظ مال و ناموس او باشد.

همچنین حضرت به جوانی که با او در بارۀ ازدواج مشورت کرده بود فرمودند: « علیک بذات الدین»  برتو باد که همسر دیندار انتخاب کنی.
نکتۀ قابل ذکر اینکه، دینداری افراد را تنها از طریق انجام اعمالی چون نماز و روزه و برخی از تکالیف دینی که به مرور زمان به صورت عادت برای انسان شکل می‌گیرد، نمی توان شناخت؛ بلکه دینداری را با انجام برخی از اعمال وکارها مانند: امانت داری و وفای به عهد و اجتناب از مال حرام و درست کاری و تقید به امر به معروف و نهی از منکر، و رعایت حقوق دیگران و دوری از ظلم و تعدی، شاید بتوان تشخیص داد. چنانکه رسول اکرم(صلی الله و علیه و آله) در این باره می‌فرمایند: «مبادا به ظاهر نماز و روزۀ افراد بنگرید و حتی مبادا به راز و نیاز شبانه‌شان فریب خورید، که اینها چیزهایی است که ممکن است از سر عادت و نه از روی حقیقت، انجام دهند، اگر می خواهید آنها را بشناسید و میزان خوبی و واقعیت آنها را دریابید به راستی گفتارشان و امانتداریشان نگاه کنید.»

2- عقل و هوش
عقل یکی دیگر از مهمترین معیار گزینش همسر می‌باشد. در ابتدا بهتر است که تعریفی از عقل  را بیان کنیم ؛ عقل در لغت به معنای حفظ و بازداشتن می‌باشد، در اصطلاح عبارت است از « یک از قوای انسانی که به واسطۀ آن حقایق کلی را درک می‌کند و مصالح و مفاسد امور و سود و زیان آنها را تشخیص می‌دهد. و چون شأن آن این است که انسان را از خطر نادانی و سفاهت باز دارد، عقل نامیده شده است.» 
پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) در بیان قدرت و عظمت این گوهر گرانبها می فرمایند: « با عقل و اندیشه به تمام خیرو سعادت زندگی دنیا و آخرت می توان رسید و هر که از عقل و اندیشیدن محروم باشد، از خیر دنیا و آخرت محروم است.»  

برخورداری زن ومرد از عقل سلیم، برای داشتن یک زندگی سالم و آرام  و تربیت فرزندان، از امورضروری و حتمی است؛ و برای اینکه زندگی آنان باعث سعادت و خوش بختی خودشان و فرزندانشان گردد باید همۀ اعمال و گفتارشان را و همۀ گزینش‌ها و گرایش‌هایشان را براساس عقل و خرد سامان دهند و مخصوصاً در بنیان نهادن اساس زندگی خانوادگی، در گزینش و انتخاب و خواستگاری همسر ، به عقل و فهم بیشترین توجه و دقت را مبذول داریم، و همسری را انتخاب کنیم که قبل از هر چیزی فهم و شعور و عقل داشته باشد. چرا که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند:اصل انسان خرد و اندیشۀ اوست.  همسران عاقل زندگی را براساس تعقل استوار می‌کنند و سعی می‌کنند با تفکر و برنامه ریزی دقیق، از امکانات، فرصت‌ها و زمینه‌های موجود در زندگی، بهترین و بیشترین بهره‌وری را داشته باشد؛ زیرا عقل چراغ راهنمایی است که راه را به انسان نمایان می کند.

در آموزه های دینی نیز تاکید بسیاری بر عاقل بودن همسر شده است. چنانکه امیر المؤمنین در این زمینه می فرمایند: « إِيَّاكُمْ وَ تَزْوِيجَ‏ الْحَمْقَاءِ فَإِنَّ صُحْبَتَهَا بَلَاءٌ وَ وُلْدَهَا ضِيَاعٌ.» 
با انسان احمق و نفهم ازدواج نکنید زیرا معاشرت با او بلایی عظیم است و فرزندانش نیز ضایع خواهد شد.
 پس عقل یکی از شرایط ازدواج برای دختر و پسر است. لذا زوجین برای بهتر زندگی کردن و صحیح تربیت کردن فرزندان، باید از هوش و درایت کافی برخوردار باشد.

3- اخلاق نیکو
اخلاق نیک، صفت و معیار مهمی است که در انتخاب همسر باید مورد توجه قرار داد. زیرا در سایۀ این صفت اخلاقی می‌توان در زندگی فردی و اجتماعی به پیشرفت مادی و معنوی بیشتری دست یافت. از این رو ائمۀ اطهار (علیهم السلام) در روایات بسیاری توصیه کرده اند که همسری خوش اخلاق انتخاب کنید؛ زیرا اگر زن و مرد خوش اخلاق باشند زندگی آنان شیرین و دلپذیر و جذاب خواهد بود، و خواهند توانست مشکلات زندگی با تفاهم و همدلی حل و فصل کنند؛ اما اگر زن و مرد هردو و یا حتی یکی از آنان بد اخلاق و یا دارای اخلاق ناپسند باشد، زندگی بر هر دو نفر سخت و طاقت فرسا خواهد بود.

رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرمایند: َ«إِنَ‏ مِنْ‏ شَرِّ نِسَائِكُمْ‏ الَّتِي لَا تَتَوَرَّعُ عَنْ قَبِيحٍ الْمُتَبَرِّجَةَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا الْحَصَانَ مَعَ بَعْلِهَا الَّتِي لَا تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ لَا تُطِيعُ أَمْرَهُ، وَ لَا تُعِينُ زَوْجَهَا عَلَى خَيْرٍ وَ امْرَأَةٌ صَخَّابَةٌ « (2)» وَ هِيَ الَّتِي تُخَاصِمُ زَوْجَهَا أَبَداً وَ امْرَأَةٌ وَلَّاجَةٌ وَ هِيَ الْمُتَبَرِّجَةُ الَّتِي لَا تَسَتَّرُ عَنِ الرَّجُلِ وَ لَا تَلْزَمُ بَيْتَهَا مَتَى مَا طَلَبَهَا زَوْجُهَا كَانَتْ خَارِجَةً وَ امْرَأَةٌ هَمَّازَةٌ وَ هِيَ الَّتِي تَذْكُرُ النَّاسَ بِالْقَبِيحِ
بدترین و شرورترین زنان، کسانی هستند که همیشه با همسرانشان خصومت و دشمنی دارند، ازنامحرمان پرهز نمی کنند، مواظب منزل نیستند، و معمولاً بیرون هستند، بد دهن و بی ادب هستند، نافرمانی می کنند، حیا و عفت ندارند و ... .
همچنین روایت شده است که حسین بن بشار در مورد خواستگاری که برای دخترش آمده بود به امام رضا (علیه السلام) نامه نوشت و از ایشان مشورت خواست. حضرت در جواب نامه اش نوشت: «لا تُزَوّجه إن کانَ سیّی الخلق»

بنابراین یکی دیگر از معیارهای مهم در گزینش همسرکه باید به آن توجه کرد مسألۀ اخلاق نیک آنان می باشد؛ اما نکتۀ قابل توجه اینکه از کجا و چکونه می توان به این خلق و خوی باطنی شناخت پیدا کرد؟ در جواب شاید بتوان گفت که دسترسی به این شناخت کار ساده ایی نخواهد بود و حد المقدور شاید بتوان از طریق؛ بررسی اخلاق خانواده، تحقیق از دوستان، معاشرت و... به یک شناخت اجمالی دست یافت.

4- اصالت خانوادگی
اصالت و شرافت خانوادگی زوجین یکی دیگر از معیارها و ملاکهای ازدواج می باشد، زیرا خانواده تأثیر به سزایی بر شکل گیری شخصیت فرد دارد. شناخت خصوصیات و وضعیت تربیتی و فرهنگی خانواده ی همسر آینده، در ایجاد تفاهم بین پسر و دختر در زندگی، نقش اساسی را یفا می کند و می تواند ملاک قابل اعتمادی برای چگونگی نحوۀ تربیت فرزندان و ارتباطات متقابل در زندگی زناشویی تلقی شود. 

همچنین از آنجایی که اصالت و شرافت خانوادگی نقش اساس در سعادت و خوشبختی زوجین و همچنین زمینه تولد و تربیت فرزندانی سالم و صالح دارد، دین مبین اسلام نیز به این مسأله توجه ویژه ای دارد چنانکه رسول اعظم (صلی الله علیه وآله در مورد اهمیت و جایگاه خانواده می فرمایند:
«انظُر في أَيِّ نِصابٍ تَضَعُ‏ ولَدَك‏، فإِنَ‏ العِرْقَ‏ دَسَّاس» از خانواده و دامن شایسته، همسر انتخاب کنید؛ زیرا عرق (نطفه و ژن ها) تأثیر گذار هستند.

و یا اینکه ایشان در خطبه ای می فرمایند:
«أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَ خَضْرَاءَ الدِّمَنِ‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا خَضْرَاءُ الدِّمَنِ‏ قَالَ الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ السَّوْءِ.» 
ای مردم از گیاهانی که بر مزبله ها می رویند اجتناب نمایید. گفته شد: یا رسول الله مقصود شما از گیاه و سبزه ای که بر مزبله می روید چیست؟ فرمودند: زنان زیبایی که در خانوادۀ پست و فرومایه پرورش یابد.

با توجه به این شهارشهای مؤکد ائمه (علیهم السلام) بهتر است که دختر و پسری که در صدد انتخاب  همسر  هستند باید سعی کنند حتی المقدور با خانواده های شریف و اصیل وصلت نمایند و از وصلت و ازدواج با خانواده های پست و فرو مایه جداً اجتناب کننند که غالبا با مشکلاتی مواجه خواهند شد.

جمع‌بندی:
براساس آنچه تا کنون بدان شاره شد، به این نتیجه می‌رسیم که هرچند در علوم اجتماعی و روان‌شناسی ممکن است معیار‌های مانند: قوم، شغل، ثروت، سن، تحصیلات، زیبایی و...؛  به عنوان‌ معیار و ملاک در امر همسرگزینی مورد توجه باشد؛ اما هیچ یک از این معیار‌ها، مورد تأکید جدی اسلام نیست. آنچه در متون دینی، قرآن، روایات منقول از پیامبر مکرم اسلام(صلی الله و علیه و آله) و ائمه معصومین(علیهم السلام) و به تبع آن، سیره علما و بزرگان دین، به صورت مهمترین‌ معیار‌های همسرگزینی مورد تأکید قرار گرفته است؛ عبارت است از: دینداری، اخلاق، عقل و شرافت خانوادگی است. هریک از ویژگی‌های بیان شده، به عنوان عوامل و اسباب، می‌تواند نقش مهمی را در سعادت و کمال هریک از اعضای خانواده و تربیت و تحویل فرزندان خوب و صالح و سالم در جامعه، ایفاء نماید.


مآخذ
قرآن
1. ابراهیم امینی، جوان و همسر گزینی، قم، بوستان کتاب، 1385.
2. ابوالقاسم پاینده، نهج الفصاحه (مجموعۀ کلمات قصار رسول (صلی الله علیه وآله)) تهران، دنیای دانش، چهارم 1382.
3. امیرملک محمودی، راهنمای ازدواج، قم میراث ماندگار، اول 1385.
4. سید علی اکبر حسینی، اخلاق در خانواده، قم، مدرسۀ امام علی بن ابی طالب (ع)، 1384.
5. حسین نوری طبرسی، مستدرک الوسائل، ج14، بیروت، مؤسسۀ آل البیت لإحیاء التراث، 1408.
6. علی احمد پناهی، همسر گزینی چرا و چگونه؟، قم، انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی،1390.
7. محمد باقر مجلسی، بحار الانوار، ج100، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1403.
8. محمد بن علی بن حسن حر عاملی، وسایل الشیعه،ج20، قم، مؤسسۀ آل البیت لاحیاء التراث، 1412.
9. محمد بن علی بن حسن حر عاملی، وسایل الشیعه، تهران، المکتبه الاسلامیه.
10. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج5، تهران، دارالکتب الإسلامیه، چهارم 1407.
11. حسن صدری مازندرانی، هنر همسر یابی، قم، مشهور، 1388.

طاهره رضایی

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١٢:٠٦ - 1393/01/12    /    شماره : ٢٨٨٤٣    /    تعداد نمایش : ١٠٧٦



خروج





   مطالب مرتبط
 حقوق زن در اسلام (خبر)
 چرا ابهت مردهانزدهمسرشان کم شده است (خبر)
 عوامل آسیب¬زای رفتاری در روابط زوجین (قسمت دوم) (خبر)
 راه های جلوگیری از طلاق و فروپاشی خانواده ها چیست؟ (خبر)
 عوامل آسیب¬زا در روابط زوجین از دیدگاه اسلام (خبر)
 عوامل و راههای پیشگیری از طلاق (خبر)
 انحلال خانواده(طلاق- فسخ نکاح) (خبر)
 فرضیه برای طلاق و پیامدهای آن (خبر)
 طلاق و پیامدهای شوم آن (خبر)
 راه های آسان سازی ازدواج جوانان (خبر)
 نشوز و شقاق (خبر)
بازدیدها
امروز :12834
کل بازديدها :17168647
بازديدکنندگان آنلاين :33
بازديدازاین صفحه :132964