نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > خانه و خانواده > احکام حقوقی خانواده 


  چاپ        ارسال به دوست

حقوق زن در جامعه

روشن است که در دین مبین اسلام خلقت زن ومرد مساوی دانسته شده است وآنان را ازنظر گوهر وجودی همسان و هم ردیف شمرده می شوند. برای زن ومرد جایگاه متساوی در رشد معنوی مالکیت واکتساب اقتصادی وحق مشارکت در حیات سیاسی و اجتماعی قائل می شود. آیات قران خود موید و نشانگر آن است که خداوند در ارزش های انسانی چون عمل صالح علم و تقوا ،سبقت در ایمان و جهاد و هجرت و راه خوشبختی ،تفاوتی میان زن و مرد قائل نیست. قران در سلوک معنوی زن فرعون آسیه و حضرت مریم را الگوی همه مومنان معرفی می کند و برای حضرت مریم مقاماتی بس ارزشمند مثل اصطفاء و طهارت و مکالمه با فرشتگان بر می شمارد. در ساحت مشارکت اجتماعی از ملکه سباء یاد می کند که کشوری را اداره میکرد و او را زنی عاقل معرفی می کند که به حضرت سلیمان ایمان آورد. قران از دختران شعیب یاد می کند که در فعالیتهای اجتماعی،حیا و آزرم نشانه رفتاری آنان است .

قران تلاش اقتصادی زنان را محترم می شمارد و آنان را صاحب ارث می داند و خصلت متصور جاهلی را که از داشتن دختران شرم داشتند، نکوهش میکند .

عملکرد پیامبراسلام نیز مؤید آیات قرآن است. آن حضرت درگفتارو رفتار و موضع گیری های زیبا ، به احیای شخصیت زن پرداخته است . حضرت رسول الله(ص) فرموده اند:
«ما اکرم النساء الاکریم و ما اهانهن الا لئیم.
«اکرام و احترام به زنان از اخلاقیات کریمان است و توهین کنند گان به لئیم اند.»

نتیجه کرامت بخشیدن به زن، ازبین رفتن نگرش مادی و ابزاری به زن در جامعه است. درسخنان پیامبر ازدختران به حسنات وطیبات تعبیر شده است و بارها سفارش دختران را به پدران ومادران نموده اند. ازجمله روایت شده که وقتی وارد خانه می شوید کالا یا خوراکی یا هدایایی را که خریدید اول به دختران بدهید. پیامبر علاوه بر کرامت بخشیدن به زن ، به امر تعلیم زنان نیز اهمیت ویژه ای قائل بودند. درتاریخ ثبت شده است که او از زنی به نام شفاء که در خانه حفصه بود و اطلاعاتی در مورد زخم های بستر داشت خواست که به حفصه آموزش دهد وخود مسائل دینی را به زنان آموزش می داد و برای این آموزش روز خاصی را تعیین فرموده بودند. زنان مسائل دینی خود را بدون هیچ محدودیتی از لحاظ موضوع ، ازحضرت رسول (ص) می پرسیدند و پاسخ خود را دریافت می کردند.

بنابر این زنان نیز همانند مردان از حقوقی در جامعه اسلامی برخورداند که از جمله انها عبارت اند از:
الف)حق حضور در اجتماع:
برخی بر این باورند که زنان تنها می بایست به امورات خانواده رسیدگی کند و جوازی برای حضور اجتماعی زن قائل نیستند. در پاسخ به چنین شبه ایی میبایست عنوان کرد کهاز جمله مهمترین جواز حضور زن در اجتماع ،آیاتی از قرآن کریم است که در مورد فرمانروایی ملکه سبا بیان شده و در آن از بلقیس پادشاه سرزمینش یاد شده که در اعمال حاکمیت خود از سران و بزرگان مشورت می گرفت و در تبیين شیوه های رفتار پادشاهان این گونه تحلیل می کرد :
«قالت ان الملوک اذا دخلوا قریة افسدوا ها و جعلو اعزة اهلها اذلة و کذلک یفعلون ».
«پادشاهان هنگامی که وارد منطقه آبادی شوند آن را به تباهی می کشند و عزیزان آن جا را ذلیل می کنند کار آنها همین گونه است.»
چنین تحلیلی مورد تائید خداوند نیز قرار می گیرد. هم چنین او دعوت سلیمان را به یکتا پرستی می پذیرد . شاید مهمترین پیام این آیه معرفی یک زن به عنوان یک انسان خردمند باشد مکه جایگاه اجتماعی او نیز بیان شده است.

همچنان که خداوند از دختران شعیب یاد می کند و حجب و حیای آنان را در پیشه چوپانی شان ،مورد تکریم قرار می دهد. در آموزه های دین مبین اسلام به حضور اجتماعی زنان توجه و برای آن شرایط و قوانینی در نظر گرفته شده است .از جمله این شروط نحوه پوشش زنان در اجتماع است. خداوند در قرآن به زنان امر می کند که حجاب اسلامی را رعایت و در ارتباطات اجتماعی،تحریک آمیز رفتار نکنند و در این مورد می فرماید:
« قل للمؤمنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن و لا یبدین زینتهن الا ما ظهر منها و لیضربن بخمرهن علی جیوبهن و لا یبدین زینتهن الا لبعولتهن ... و لا یضربن بارجلهن و لیعلم ما یخفین من زینتهن و توبوا الی الله جمیعا ایها المؤمنون لعلکم تفلحون»
«به زنان با ایمان بگو چشم های خود را از نگاه هوس آلود فرو گیرند و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را جزآن مقدار که نمایان است آشکار ننمایید و روسری های خود را بر روی سینه خود افکنند و زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان ... و در هنگام راه رفتن پاهای خود را بر زمین نکوبند تا زینت های پنهانی شان دانسته شود و ای مؤمنان همگی به سوی خدا بازگردید تا رستگار شوید.»

دانسته است که چنین شروطی برای سلامت زنان و سلامت جامعه مطرح شده است و رعایت آن در تعاملات اجتماعی بر زنان مسلمان واجب است. اما با رعایت شئونات اسلامی و داشتن حجاب، مانعی برای مشارکت زنان در امورات اجتماعی و سیاسی وجود ندارد و خداوند این حضور را تأیید و تکریم می کند. خداوند هنگامی که پیامبر از زنان و مردان بیعت گرفت فرمود:
« ان الذین یبایعونک انما یبایعون الله، یدالله فوق ایدیهم فمن نکث فانما ینکث علی نفسه و ماوفی بما عاهد الله فیوقیه اجراً عظیما»
«نان که با تو بیعت می کنند جز آن نیست که با خدا بیعت می نمایند دست خدا بالای دستهایشان است، پس هر کس بیعت شکنی نماید به زیان خود شکسته است و هر که به آن وفا نماید، پس به زودی خداوند به او اجر عظیم خواهد داد.»

همچنان که هجرت را نیز مورد توجه قرار داده و حضور زنان و مردان با ایمان را در این امر خطیر یاد آور می شود و در پاسخ ام سلمه که از پیامبر پرسید چرا نامی از زنان در هجرت، در قرآن ذکر نشده است فرمود:
«فاستجاب لهم ربهم انما لا اضیع عمل عامل منکم من ذکر و او انثی بعضکم من بعض فالذین هاجرو و اخرجوا من دیارهم و اوذوا فی سبیلی و قاتلوا و قتلوا لا کفرن عنهم سیئاتهم و لا دخلنهم جنات تجری من تحت الانهار ثوابا من عندالله و الله عنده حسن الثواب.»
پس خدا دعای ایشان را اجابت نمود ، همانا من عمل هیچ کس از مرد و زن را ضایع نمی سازم و برخی از آنان از برخی دیگرند. پس کسانی که هجرت نمودند و از سرزمین خویش اخراج شدند و در راه مورد آزار قرار گرفتند و جهاد کردند و کشته شدند همانا بدیهای آنان را می پوشانیم و آنها را به بهشتهایی که زیر درختانش نهرها جاری است وارد می سازیم، این پاداشی است از جانب خدا و پاداش نیکوتر نزد خداست.

ما حصل آنچه بیان شد این است که اسلام به گواه آیات متعدد قرآنی حضور اجتماعی زن را منع نکرده و حضور آگاهانه و مدبرانه آنان را ارزشمند و راهی برای رسیدن به سعادت معرفی می کند.

در استنادات تاریخی نیز آمده است در عصر رسالت حضور زنان در اجتماع امری عادی به حساب می آمد و اعراب هم چنان به صورت قبیله ای زندگی می کردند بدین جهت و نیز به دلیل مشاغلی که برخی زنان داشتند، در اجتماعات مسلمانان آزادانه آمد و شد می کردند. چنین حضوری نیز با تأییدات پیامبر، حضوری دینی و الهی به حساب می آمد.

از جمله اجتماعات مهم مسلمانان ، برپایی آئین حج بود که در موسم حج بر گزار می شد. رسول اکرم (ص) احکام ویژه زنان را درحال احرام و غیره برایشان بیان می کرد و آنان را به شرکت در این اجتماع تحریص می کرد و می فرمود:
«الحج جهاد الضعیف» .
از دیگر اجتماعات مسلمانان ، حضور در مساجد است. در عصر رسالت مساجد از مهم ترین پایگاه های اجتماعات مسلمین بود که درآن فعالیت های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی صورت می گرفت. در واقع در مساجد علاوه بر عبادات جمعی چون نماز جماعت ، سخنرانی های پیامبر و قرائت قرآن و شور و مشورت در مورد مسائل اجتماعی نیز صورت می گرفت .

پیامبر از مسلمانان می خواست تا مانع حضور همسرانشان حتی در موقع نماز صبح و نماز عشاء نشوند. با این حال در عين اينكه به زنان اجازۀ شركت در مساجد را مى‌دهد دستور مى‌دهد به صورت مختلط نباشد، محلها از يكديگر جدا باشد. مى‌گويند پيغمبر اكرم در زمان حيات خويش اشاره كرد كه در ورودى زنان به مسجد از در ورودى مردان مجزا باشد.

روزى اشاره به يكى از درها كرد و فرمود: «‌لَوْ تَرَكْنا هذَا الْبابَ لِلنِّساءِ» يعنى خوب است اين در را به بانوان اختصاص بدهيم. بعدها عمر صريحاً نهى كرد كه مردان از آن در وارد شوند، و نيز مى‌گويند: پيغمبر اكرم دستور داد كه شب هنگام كه نماز تمام مى‌شود اول زنها بيرون بروند بعد مردها. رسول خدا خوش نمى‌داشت كه زن و مرد در حال اختلاط از مسجد بيرون روند، زيرا فتنه‌ها از همين اختلاطها برمى‌خيزد.
حضور زنان در مساجد سبب می شد تا هم زنان احکام اسلامی را می آموختند و با آیات قرآن آشنا می شدند وهم از مسائل و حوادث اجتماع زمان خود آگاهی می یافتند؛ در واقع مساجد اولین مراکز آموزش عمومی بودند که در عصر رسالت به خوبی توانسته بودند پایگاه مناسبی برای مسلمانان باشند.

ب)حق داشتن شغل در اجتماع:
از جمله حقوق زنان در اجتماع حق احراز شغل و مناسب اداری است. زنان نیز همانند مردان می توانند در مشاغل مختلف ایفای نقش کنند و به جامعه خود خدمت کنند. این حضور در عصر پیامبر نیز وجود داشت و رسول گرامی اسلام آن را تایید کرده بودند و زنان در عصر رسالت، علاوه بر حضور در اجتماعات مسلمانان، به مشاغلی نیز می پرداختند که لازمه آنها حضوری اجتماعی بود. از جمله ریطه همسر عبدالله بن مسعود زنی صنعتگر و پر تلاش بود که نزد پیامبر آمد و گفت من زنی صنعتگرم و هزینه زندگی خود و خانواده ام را تهیه می کنم و نمی توانم انفاق کنم. پیامبر فرمود برای کار تو اجر و پاداش الهی خواهد بود. بانوی بزرگ جهان اسلام یعنی حضرت فاطمه زهرا نیز به تدریس علوم دینی به بانوان مشغول بود.

امام صادق(ع) نیز ، همسرش ام فروه و مادرش حمیده را برای جمع آوری حقوق اهل مدینه به نزد آنان می فرستاد. و چنین امری خود موید تایید حضور زنان در اجتماع است.

ج)حق مالکیت و استقلال مالی :
حضور در مشاغل و داشتن شغل خود زمینه ساز در آمد است. زنان نیز در اجتماع اسلامی از حق مالکیت و استقلال مالی برخوردارند و در این مورد فرقی با مردان ندارند.
بسیاری از زنان در تاریخ اسلام داری باغات و املاک و مستغلاتی بودند. در دیدگاه اسلامی زنان در امورات مالی کاملا مستقل هستند و از حقوق مساوی با مردان در این مورد برخوردارند. هر چند در برخی موارد همچون ارث تفاوت هایی وجود دارد اما این موضوع باعث آن نیست که حق مالکیت یا استقلال مالی آنان زیر سوال برود.

د) حق حضور سیاسی
در جامعه اسلامی که از اصول و روش های اسلامی تبعیت می کند حضورو مشارکت مسلمانان در آن جریان دارد و از اهمیت خاصی برخوردار است. حضور آگاهانه در مسائل سیاسی خود بر وجه دینی اجتماع مسلمانان تکیه دارد. حضور سیاسی نیز بر مرد ان و زنان جامعه به طور یکسان تعریف شده است. گواه چنین مدعایی نیز سیره بزرگان دینی است چنانچه در گزاره ایی تاریخی و مستند آمده است از خدیجه دختر امام جواد(ع) نقل شده است که احمد بن ابراهیم از او سؤال کرد: در زمان غیبت شیعیان به چه کسی پناه برند و از او راهنمایی بخواهند؟ او در پاسخ گفت: الی الجده ام ابی محمد. به جده مادر امام حسن عسگری. احمد بن ابراهیم از این سخن متعجب شد و پرسید: چگونه از زنی تبعیت نمائیم که ما را سفارش می کند تا از زنی راهنمایی بجوئیم؟ حکیمه پاسخ داد چرا از این سخن تعجب می کنی؟ به امام حسین(ع) اقتدا نما که به خواهرش سفارش نمود و مردم حقیقت را توسط حضرت زینب دریافتند و حضرت زینب واسطه در فیض امام سجاد(ع) شد برای امت تا بدین وسیله وجود مبارک امام سجاد(ع) از انظار دشمنان مصون و و مخفی بماند.
پس ذکر شد که حضور در عرصه های مختلف اجتماعی برای زنان نیز قابل دسترسی است و زنان نیز به عنوان بخشی از جمعیت جامعه اسلامی موظف به ادای آن است.


فهرست منابع:
1. قرآن کریم
2. ابن سعد ، محمد ،طبقات الکبری،تحقیق محمد عبد القادر عطا،دار الکتب، بیروت ،1410 ق.
3.  ‌المبسوط في فقه الإمامية‌، ابو جعفر محمد بن حسن طوسی، تحقیق سید محمد کشفی، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية‌، تهران، چاپ سوم، 1387ق.
4. تاریخ اموزش در اسلام ،احمد شبلی، ترجمه محمد حسین ساکت، تهران، نشر فرهنگ اسلامی ،1361ش.
5. شخصيت و حقوق زن در اسلام، مهدی مهريزي ،انتشارات علمي و فرهنگي ،چاپ اول ،تهران ،1382ش.
6. صحیح بخاری، محمد بن اسماعیل بخاری ،دار احیا التراث العربی،بیروت 1314ق.
7. نهج الفصاحه، مجموعه کلمات قصار رسول (ص)، ابوالقاسم پاینده ، نشر دنیای دانش ،چاپ چهارم ،تهران 1382ش.
8. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ، نشر الاسلامیه ، چاپ دوم ،تهران 1362.
9. فقه و حقوق( مجموعه آثار)، مطهرى، شهيد مرتضى‌، ، چاپ اول‌، قم بی تا.
10. طبقات الکبری، محمد بن سعد،ترجمه محمود مهدوی دامغانی، نشر فرهنگ و اندیشه، تهران 1374.
11. كنز العرفان في فقه القرآن‌، مقداد بن عبد اللّه سيورى‌ حلی، انتشارات مرتضوى‌، چاپ اول،قم 1425ق.
12. لسان العرب، ابن منظور، داراحياءالتراث العربي،چاپ اول بيروت1405ق.
13. مجمع الامثال، میدانی نیشابوری، انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد1407ق.
14. نظام حقوق زن در اسلام، مرتضی مطهری، نشر صدرا، چاپ بیست و هشتم، تهران 1379ش.
15. نو اندیشی دینی و مساله زن،مهدی مهریزی،نشر صحیفه خرد،قم 1387ش.
16. وسائل الشيعة ، محمد بن حسن حر عاملی (1104ه)، تحقیق محمد رضا جلالی، مؤسسة آل البيت (ع) لإحياء التراث،‌چاپ دوم، 1414ه.
17. تفسیرامام حسن عسکری،تحقیق مدرسه الامام مهدی،نشرمدرسه امام مهدی،بیتا،بیجا.


زکیه سادات امیری

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١١:٠٦ - 1392/12/18    /    شماره : ٢٨٢٧١    /    تعداد نمایش : ٩٠٦



خروج





   مطالب مرتبط
 جهنم درمانی قسمت هشتم ربا خواری (خبر)
 بسیج حقوقدانان قم قطعنامه اتحادیه اروپا رامحکوم کرد (خبر)
 حقوق زن در اسلام (خبر)
 چرا ابهت مردهانزدهمسرشان کم شده است (خبر)
 کسانی دم از حقوق بشر می‌زنند که آدم‌کشی کرده‌اند (خبر)
  قرارداد اجتماعي (خبر)
 برگزاری جلسه مشترک دیوان عدالت اداری بادستگاه‌ حقوقی (خبر)
 قطعنامه اتحادیه اروپا ارزش حقوقی ندارد (خبر)
 عوامل و راههای پیشگیری از طلاق (خبر)
 انحلال خانواده(طلاق- فسخ نکاح) (خبر)
 معیارهای همسر گزینی از دیدگاه اسلام (خبر)
بازدیدها
امروز :4605
کل بازديدها :16167625
بازديدکنندگان آنلاين :8
بازديدازاین صفحه :125473