نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

علل پیروزی انقلاب اسلامی ایران (1)

علل پیروزی انقلاب اسلامی ایران (1)
پیروزی انقلاب اسلامی ایران یک پدیده بزرگ در تاریخ معاصر ایران است و مانند هر پدیده­ای علت­هایی در پیدایش آن مؤثر بوده­اند. در این مبحث آن عده از عناصر خارج از ماهیت انقلاب اسلامی که به صورت یک سلسله واقعیت­های عینی، در پیدایی یا شتاب­زایی آن تأثیر قابل توجه داشتند پرداخته می­شود.

1. سیاست مدرنیزم(نوسازی):
اجرای برنامه دروازه تمدن بزرگ، آخرین ژست سیاسی بود که شاه برای توجیه سلطنت خود در برابر خارجیان انتخاب کرد، سیاستی که در عمل در دو چیز خلاصه می­شد:
الف- تبلیغات گسترده­ای که شاه به دست رسانه ­های داخلی و خارجی با صرف هزینه ­های سنگین انجام می­داد.

ب- اشاعه فرهنگ متبذل غربی و ورود فناوری- تکنولوژی و وسائل لوکس تمدن غرب که بدون اتخاذ سیاست درستی در شیوه به کارگرفتن آن­ها در مسیر پیشرفت ترویج می­شد.

شتابی که شاه برای مدرن­سازی ایران داشت، بی­شک به دلیل تلاش او برای جبران عقب ماندگی ایران از کاروان تمدن غرب نبود، زیرا متمدن کردن با شکنجه، زندان و کشتار جمعی را با هیچ منطقی نمی­توان توجیه کرد. در واقع شتاب­زدگی شاه در اجرای این سیاست، با ادامه سلطنت او گره خورده بود.

عده­ای از سیاستمداران غرب عقیده دارند که طغیان شدید و ناگهانی احساسات عمومی، نتیجه طبیعی پانزده سال فشاری بود که شاه با اصرار بر مدرن سازی کشور، به مردم تحمیل کرد و چون در این روند، سنت­ها و نهادهای سنتی ایران را زیرپاگذاشت و شهروندان محروم را در وضعیت دل­خراشی قرار دارد، سرانجام امواج احساسات مردمی جای خود را به مخالفت­های بنیان­کن داد و عامل سقوط آن شد.
شاه خود متوجه این نکته شده بود که شتاب­زدگی او در مدرن­سازی جامعه ایران، موقعیت سلطنت او را به خطر خواهد انداخت، به همین دلیل وی از قدرت مطلق خود کاست و به قدرت متمرکز سازگار با نیازهای سلطنتی و اصلاحات متناسب با نیازهای مردم روآورد؛ ولی دیگر دیر شده بود.

2. ظهور قدرت جدید:
گروهی معتقدند: افزایش بهای نفت در خلال ده ­ه 1970 میلادی همراه با ثبات سیاسی منطقه و قدرت نظامی شاه، ایران را به قدرت جدیدی در منطقه و عامل فشاری در سیاست بین المللی تبدیل کرد.
پیشرفت ایران در این زمینه موجب شد واژه جدیدی در کنار واژه ­های سیاسی، مانند خاورمیانه، جنوب آسیا و شبه قاره هند مطرح شود و آن واژه­­ای بود که ویلیام گریفیت در نوشته خود، خلیج فارس و اقیانوس آرام در سیاست جهانی تحت عنوان «منطقه از لیبی تا بنگلادش» ابداع کرد و قدرت محوری آن را ایران دانست.

گروهی این تحلیل را دارند که «وحشت غرب از شکل­گیری قدرت جدید در منطقه و سیاست بین الملل، موجب سقوط شاه شد»، در حقیقت محمدرضا پس از پدرش قربانی دومی بود که با جاه­طلبی و قدرت­نمایی موجبات سقوط خود را فراهم ساخت.

3. اقتصاد نابسامان ایران:
 تحلیل­گران سیاسی غرب، نقش تعیین کننده وضع نابسامان اقتصادی ایران در سقوط شاه به دو صورت بیان کرده ­اند:
الف- بالا رفتن انتظارات اقتصادی مردم، به دنبال یک دوره پیشرفت اقتصادی، و رکودی که پس از آن به وجود می­آید، معمولاً مردم را به طور ذهنی از اوضاع بیمناک می­کند و آنان روحیه انقلابی می­یابند.

«انقلاب­ها به احتمال بسیار زیاد هنگامی واقع می­شوند که یک دوره کوتاه، برخلاف دوره قبلی پدید آید، در این هنگام است که مردم نگران و وحشت زده می­شوند و رو به شورش و انقلاب می­نهند.»

لارنس مارتین دراین­ باره می­گوید:

«پیشرفت­های اقتصادی ممکن است حداقل در مرحله معینی، به جای ثبات بیش­تر، منجر به ناآرامی گردد.»

ب- نداشتن برنامه مشخص اقتصادی، اجرای سیاست ریخت و پاش و ولخرجی­های شاهانه در امور مبتذلی، چون جشن­های تاج­گذاری و دو هزار و پانصد ساله، توزیع ناعادلانه درآمدهای ملی و در یک کلام، فساد، اسراف، ظلم اقتصادی و فقر اکثریت مردم ایران.

4. سیاست حقوق بشر:
کارتر رئیس جمهور آمریکا از روزهای نخست زمامداری، تز حقوق بشر را به عنوان یک شاه کلید، برای حل مشکلات داخلی و بین المللی آمریکا مطرح کرد. وی در این راستا به فشار تبلیغاتی توسط امپریالیسم خبری بسنده نکرد و خود حکام وابسته را مجبور کرد در حمایت از حقوق بشر کارتر به ایجاد فضای باز سیاسی زنند.
شاه به تمرکز قدرت معتقد بود و از دموکراسی دوری می­جست. او حتی از اظهار این بیزاری در برابر خبرنگاران خودداری نمی­کرد. بر این اساس شاه در مصاحبه­اش با فلاچی، به روشنی گفت:

«من دموکراسی را نمی­خواهم. آیا متوجه نیستید؟ من نمی­دانم با آن نوع دموکراسی چه کنم. همه­اش مال خودتان! دموکراسی جالب شما خواهید دید که در چند سال شما را به کجا خواهد کشانید.»

در هر حال به عقیده عده­ای از تحلیل­گران غربی و حتی مفسران ایرانی، سیاست نوسازی آمریکا در ایران سه پیامد داشت:
الف- گسیختگی جریان طبیعی نظام استبدادی شاه و ساختار اجتماعی و سیاسی رژیم؛

ب-از دست دادن ابزار لازم برای مهار بحران و شورش مخالفان؛

ج-کاهش فشارهای سیاسی از طریق سرکوب، شکنجه، زندان و محرومیت از حقوق سیاسی- اجتماعی؛

این سه پیامد مخالفان شاه را به تشدید مبارزه تشویق کرد و در نهایت موجب سرنگونی رژیم شاه شد.

ولی به این نکته باید توجه داشت که اصولاً تز فضای بازسیاسی، چیزی جز یک شعار، آن هم در یک مدت کوتاه نبود و شاه در اوج خشونت، شکنجه، زندان و کشتارهای دسته جمعی که تا روزهای آخر عمر رژیم شاه ادامه داشت، مورد حمایت کارتر و کاخ سفید بود.

5. سیاست اسلام­زدایی:

رژیم محمدرضا پهلوی که خو د را با سیاست سرکوب بر ملت تحمیل کرده بود، ریشه ­های اقتصادی، سیاسی، نظامی و فرهنگی­اش را با قدرت بزرگ جهان، به ویژه آمریکا و دولت­های وابسته به آن گره زده بود.

بنابراین حادثه سقوط آن، به خصوص که با پیروزی انقلاب عظیم اسلامی همراه بود، نمی­تواند دست آورد یک یا چند علت پیش و پا افتاده باشد، بلکه چنین حادثه­ای به ویژه اگر در بستر یک جریان پانزده ساله تولد یافته باشد، علت­های بسیار متنوع و پیچیده­ای خواهد داشت، عللی که هر کدام به گونه­ای در جریان آن مؤثر بودند.

ولی هیچ کدام از علل و عواملی که آوردیم نمی­توانند علت اصلی و علة العلل باشند. اگر به جستجوی علل و عواملی که خارج از ماهیت انقلاب اسلامی و آرمان­ها و ریشه ­های تاریخی آن است بپردازیم، تنها عاملی که می­توان به عنوان علت اصلی از تولد تا پیروزی انقلاب استنباط کرد، به کار بردن سیاست اسلام­زدایی توسط شاه است؛ سیاستی که شاه تدوام رژیم خود را از مسیر جلب هر چه بیشتر حمایت خارجی و تحکیم هر چه عمیق­تر سلطنت و دیکتاتوری در داخل کشور، در گرو آن می­دید.

اسلام، مخالف وابستگی جامعه و حکومت اسلامی به قدرت­های بیگانه استکباری و کافر است و سلطه آن­ها را بر جامعه اسلامی بر نمی­تابد. حال آن که شاه بدون تکیه به استکبار نمی­توانست به حکومت خود ادامه دهد. از سوی دیگر، اسلام با نظام استبدادی، به سبب ماهیت طاغوتی­اش سر ستیز دارد و رژیم کودتایی شاه برای بقا راهی جز دیکتاتوری نداشت.

شاه با این تصور که سیاست اسلام­زدایی می­تواند او را از چنگال دشمن اصلی تداوم رژیم سلطنتی نجات بخشد و مشکل سیاست خارجی و داخلی او را برطرف سازد، با کتمان انگیزه اصلی و با پوشش اصلاحات، از سال 1340 شمسی به اسلام­زدایی روی آورد و چون ملت ایران، مسلمان، پای­بند به اسلام و وابسته به روحانیت حامی اسلام بود، در همان گام اول با ایستادگی روحانیت روبرو شد.

بی­شک در مدت مبارزه پانزده ساله نهضت اسلامی در هر مرحله، یک یا چند عامل به گونه­ای مختلف، در پیش بردن نهضت تأثیر نهان یا آشکار داشته­اند که برخی از آن­ها به صورت عامل یا عوامل دائمی در همه مراحل مؤثر بودند، برخی به صورت مقطعی تأثیر داشتند و بعضی نیز احتمالاً عوامل دیگری را به دنبال می­کشیدند.

6. همدردی و اتحاد ملت
درگذشت مشکوک فرزند امام خمینی(رحمه الله علیه) آیت الله سید مصطفی خمینی(رحمه الله علیه) در نجف اشرف موجی از تأثر همراه با خشم را در میان اقشار مختلف ملت به وجود آورد. بیش­تر مردم، رژیم پهلوی را به توطئه در این فاجعه متهم کردند. در قم و شهرستانها مجالسی برای بزرگداشت شهادت وی برپا شد و مجلسی که در مسجد اعظم قم برگزار شد، در شکستن سد استبداد و اختناق، بسیج خشم مردم و بهره گیری بیشتر از آزادی­های نسبی، نقش بسیار مؤثری داشت. از همان زمان زبان­ها بازتر، لحن­ها تندتر و مبارزات تشدید شد.

و حادثه­ای دیگر، سرعت بیشتری به انقلاب اسلامی داد مقاله ناشیانه احمد رشیدی مطلق را با عنوان ایران و استعمار سرخ و سیاه، در روزنامه اطلاعات منتشر شد که سرآغاز انقلاب اسلامی شمرده می­شود. نویسنده در این مقاله کوشیده بود با اهانت به امام (رحمه الله علیه) شخصیت رهبر نهضت را بشکند، لذا امام را به حمایت از مالکان، شهرت طلبی و عامل استعمار بودن متهم کرده بود، انتشار این مقاله هم زمان با 17 دی با نفرت عمومی در سراسر ایران روبرو شد. در قم درس­ها و نماز جماعت، به عنوان اعتراض تعطیل شد و فضلا و طلاب به­طور دسته جمعی به سوی منازل مراجع و آیات عظام به راه افتادند و اجتماع بزرگ و در روز 18 دی موجب درگیری در شهر قم گردید. در روز 19دی 1356 ش قم تعطیل عمومی بود، در این روز بازار و مدارس تعطیل شد و انبوه مردم به روحانیون پیوستند. آن گاه تظاهرات عظیمی به راه افتاد که تا ساعت 9 شب ادامه یافت. دژخیمان پهلوی با حمله به مردم کشتار 15 خرداد سال 1342 را تکرار کردند.

انتشار خبر کشتار مردم قم، بازتاب­های خشونت آمیزی را به دنبال داشت، اکثر مراکز آموزش عالی تعطیل شدند و اعلامیه حضرت امام (رحمه الله علیه) مردم را به بر آن داشت فاجعه قم را مثل 15 خرداد زنده نگه دارند و به افشاگری علیه رژیم خون­ریز شاه بپردازند.

و در پی آن در شهرهای مختلف ایران در اعتراض به کشتار مردم قم راهپیمایی­های گسترده­ای انجام گرفت و انقلاب اسلامی شدت بیشتری گرفت.


منابع
1- بررسی مطبوعات جهان، مرداد ماه سال 1363، ص 20.
2- خلیج فارس و اقیانوس آرام در سیاست جهانی، ترجمه عباس امیری، ص 23.
3- بررسی مطبوعات جهان، سال 1363، ص 22.
4- همان.
5- مصاحبه با تاریخ سازان جهان، اوریانا فالاچی، ترجمه بیدار نریمان، ص 16.
6- انقلاب اسلامی(علل، مسائل و نظام سیاسی)، عباسعلی عمید زنجانی، ص 206.
7- همان، ص 206.

 


١١:١٤ - 1392/11/16    /    شماره : ٢٦٩٢٨    /    تعداد نمایش : ٧٣٣



خروج





   مطالب مرتبط
 علل پیروزی انقلاب اسلامی ایران(2) (خبر)
 عوامل پیروزی انقلاب اسلامی ایران (خبر)
 بازگشت پيروزمندانه "امام خميني"(ره) به ميهن اسلامي (خبر)
 در حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی برگزار می‌شود (خبر)
 دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران (خبر)
 دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران (خبر)
 انقلاب بحرین نشات گرفته از انقلاب اسلامی است (خبر)
 تحقق حکومت شیعیان عراق به برکت انقلاب اسلامی (خبر)
 پیامدهای انقلاب اسلامی ایران (خبر)
 سالروز تاسيس شورای انقلاب اسلامی (خبر)
 ۲۲بهمن شاخصه مهم کشور و انقلاب اسلامی است (خبر)
بازدیدها
امروز :5421
کل بازديدها :17402549
بازديدکنندگان آنلاين :15
بازديدازاین صفحه :341867