نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

کارآمدی و چالش های پیش روی انقلاب اسلامی (3)

5. پاداش های موجود برای توزیع افزایش می یابند.
6. پاداش ها بر مبنای تساوی توزیع می گردند.
7. برخی دگرگونی ها، در توزیع اعتبار اجتماعی رخ می دهد.
8. در امكانات زندگی اقشار اجتماعی سرنگون پاره ای تغییرات به وقوع می پیوندد.
9. تغییرات و مسایل مشابهی در توزیع قدرت یافت می گردد.
به این ترتیب می توان گفت كه در جریان نوسازی، طبقات متوسط و بالا گسترش می یابند و این خود پایه و بنیاد دگرگونی ریختی اجتماع است.
ج: تحول فرهنگی
تغییر در نگرش ها، ارزش ها و باور های مستولی شده بر جامعه سنتی در فرآیند نوسازی یك تكیه‌گاه محسوب می شود. انگاره های اجتماعی در این روند به سمت عقلانیت پیش رفته و بر نگرش افراد به جامعه، سیاست و فرهنگ تاثیر می گذارد.
به قول ماكس وبر ما در جهانی به سر می بریم كه وجه مشخصه آن عقلانی شدن و هوشمند شدن است و بر اساس این به اصطلاح مدنیت كاذب، جامعه به سمت تقدس‌زدایی، دنیایی شدن و انتخاب‌گری پیش می رود. روندی كه باید به مبارزه با آن پرداخت.
د: تحول اقتصادی
اساسا نوسازی مستلزم رشد اقتصادی است ولی آن رشد ممكن است مبنتی بر صنعتی شدن باشد یا نباشد. به هر ترتیب، عرصه اقتصاد مهمترین حوزه تاثیرپذیر در روند نوسازی است. تحولات ساختاری عمدتا متوجه اقتصاد است كه تغییر در مولفه های آن می تواند به رشد شهرنشینی، تحول طبقاتی، افزایش سطح توقعات و تغییر در الگوی مصرف منجر شود.

فرهنگ: اولین چالش در خور تامل
بدون تردید و با توجه به مطالب ذكر شده شاخص های فرهنگی مهمترین هدف و آسیب پذیرترین بخش در برابر تحولات ساختاری جامعه هستند. آمار ها، نظر سنجیها و مطالعات مختلف، این حكم را در مورد ایران نیز صادق می داند. در كنار این مسأله، باید در خصوص ایران به یك پدیده مهم نیز اشاره كرد و آن این كه دولت كمتر به مسایل فرهنگی توجه كرده و شاید بتوان گفت كه عرصه فرهنگ بخصوص طی دهه گذشته به فراموشی سپرده شد.
نبود استراتژی فرهنگی، عدم تلاش برای فرهنگ‌سازی از طریق رادیو و تلویزیون، سینما، ادبیات و...، فقدان انسجام منطقه در كاركردهای دستگاه های فرهنگی و... باعث گردیده تا حوزه فرهنگ كارآمدی خویش را از دست دهد.
روی دیگر سكه در بعد جامعه شناسی فرهنگی است و واقعیت این است كه جامعه ما تحولات چند سویه را به خود دیده است. بر اساس یافته های آماری سال 1355، در آستانه انقلاب اسلامی، جامعه ایران، جامعه ای نیمه شهری و تقریبا بی‌سواد بود. به این معنا كه فقط 47.5 درصد از جمعیت كشور در آبان 1355 باسواد بودند و فقط 47 درصد از جمعیت در شهر ها زندگی می كردند. سرشماری 1375 كشور نشان می دهد كه نزدیك به 80 درصد از جمعیت 6 سال به بالا باسواد هستند و نسبت باسوادی در مناطق شهری 86 درصد و در مناطق روستایی قریب به 70 درصد است. در این دو دهه نسبت زنان باسواد كشور از 36 درصد به بیش از 74 درصد رسیده است و این نسبت برای زنان شهری 82 درصد است. به طور كلی، جمعیت در حالی تحصیل كشور از 073/251/7 نفر در سال تحصیلی 1358 ـ 1357 به 10/324/19 نفر در سال 1375 رسید و در واقع 266 درصد افزایش یافت.
ورود تحصیل كردگان دانشگاهی به اركان اجرایی و قانونگذاری كشور، رسوخ رسانه های مكتوب و غیرمكتوب، تحرك طبقاتی، افزایش منزلت اجتماعی، قدرت سیاسی اقشار سنتی،اعتماد به نفس و... از جمله مولفه هایی است كه مستقیما تحت تاثیر سواد در جامعه ما خودنمایی می كند.
از سوی دیگر، افزایش جمعیت و رشد موالید در اوایل انقلاب كه به انبوه جمعیت در دهه 70 منجر شد، با توجه به شرایط خاص انقلابی كشور و ضرورت آگاهی و عدم انقطاع نسلی كاملا ملموس بود. تداوم سیاست فرهنگی انقلاب در گرو انتقال مفاهیم به نسل جدید است؛ اما سرعت تحولات ساختاری چنین فرصتی را به متولیان فرهنگی جامعه نداد. نسل جدید اگر چه با شتاب به صحنه آمد؛ ولی هیچ گاه حضور او درك نگردید. همین امر تحول ناگهانی در افكار عمومی را باعث شد و اكثریت فكری جدیدی (همگام با رشد سواد و جمعیت روشنفكری) حول موضوع های نوینی مانند نوگرایی دینی، ارزش های مدنی و... شكل گرفت.
لایه هایی از نسل جدید، انگاره های نوینی را با خود پدید آورده و حمل می كند. این جمعیت جوان متأثر از عوامل بسیاری به یك خودباوری نسبی رسیده و لذا نیازهای فرهنگی جدیدی را می طلبد. تحول از فردگرایی منفی به فردگرایی مثبت، رجوع به عقل، استقلال طلبی، تنوع طلبی و فزون طلبی از جمله شاخصه های این نسل است كه بستر فرهنگی خاصی را برای رشد و تداوم نیاز دارد و باید ضمن فرهنگ‌سازی و احیای ارزش های دینی به مقابله عالمانه با وجوه منفی این پدیده پرداخت.
قابل ذكر است كه چالش های فرهنگی پیش گفته ضرورتاً به سمت تغییر منفی میل نكرده و نمی كنند. اگر چه برخی آموزه های فرهنگی جدید با نظام ارزشی مورد قبول جامعه ما همخوانی ندارد؛ ولی می تواند به عنوان یك فرصت از آن ها استفاده شود.

سیاست: دومین چالش مهم انقلاب اسلامی
تحولات ساختاری ـ كه در سنجش پیش به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفت ـ نقش بسیار موثری در تحولات سیاسی دارد. جمعیت جوان،‌ حضور زنان در فعالیت های اجتماعی، آگاهی افراد جامعه و میل به تغییر برای تأمین خواسته های نو از جمله عواملی است كه ساختار قدرت سیاسی را به شدت متأثر ساخته و از این به بعد نیز متأثر خواهد ساخت. عرصه سیاست با انتخاب آقای خاتمی در دوم خرداد 76 نشان داد كه در فرآیند تحولات ساختاری تغییر می توان ایجاد نمود، اما مع‌الاسف این تغییرات فقط به صورت ظاهری و شعاری دنبال شدند و از پدیدآورندگان اصلی پدیده دوم خرداد كه همان زنان، جوانان و دانشجویان و... بودند استفاده های ابزاری شد و این مقوله خود به خود یك چالش بالقوه برای نظام تبدیل شد.
با این اوصاف در حال حاضر مشاركت جویی برای نسل جوان به مثابه یك حق و وظیفه محسوب می گردد، جوان امروز نماینده نسلی است كه موج عظیم مدرك‌گرایی توقع او را بالا برده و شاخص امید به آینده را در او كاهش داده و بی‌كاری احتمالی سبب گردیده تا برای خود چاره ای بیندیشد. در چنین شرایطی مسلماً نهادمندی جامعه می تواند بهترین شیوه برای سامان دادن به خواست های متنوع باشد و استقرار جامعه قانونمند حقیقی و نه شعارسالارانه همراه با تنش‌زدایی ها و سیاست بازی ها راه برون رفت از بحران احتمالی سیاسی خواهد بود.
فرآیند بعدی سیاسی شدن زنان است. بخش عمده ای از زنان بویژه زنان طبقات متوسط و پایین در جریان بسیج سیاسی و تحول ساختاری به شدت سیاسی شده و به صحنه آمدند. بسیاری از زنان مورد بحث تا قبل از نوسازی، گروهی زیر ستم بوده و در فرآیند های سیاسی جامعه درگیر نمی شدند و اساساً الگوی رفتار سیاسی مشخصی نداشتند، ‌اما اهمیت یافتن اشتغال زنان و تأثیر آن بر بودجه خانواده در شرایط بحران اقتصادی و افزایش سواد این قشر به آنان اعتمادبه‌نفسی داده كه به راحتی می توانند در جریان مشاركت سیاسی نقش آفرینی كنند و در آینده به عنوان قشر مهم اجتماعی در محاسبات سیاسی به حساب آیند. البته به شرط آن كه تنها ابزار رأی آوری به حساب نیایند!...

نتیجه گیری:
آن چه گفته شد، تنها گذری به چالش های سیاسی و فرهنگی انقلاب اسلامی در دهه سوم بود و بررسی مفصل‌تر آن نیاز به فرصت بیشتری دارد. مسلماً انقلاب ما در سال های آینده در زمینه اقتصاد و دیگر شاخصه های اجتماع با مسایل، چالش ها و حتی چشم‌انداز هایی رو به رو خواهد شد كه درك عمیق از ریشه این تحولات می تواند همه مسایل پیش رو را به نهاد های موفقیت و پویایی بدل سازد.
گریزی از این واقعیت نیست كه جهان امروز نیاز ها، ضرورتها و الزامات خاص خود را می طلبد و قانون‌مندی و روز آمدی رفتار های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی با اولویت خدمت‌رسانی به مردم و عدالت‌گستری می تواند بزرگترین و مؤثرترین شیوه برای برخورد با چالش های آینده باشد.
بدون تردید در سال های آتی نیز تحولات ساختاری در حوزه های مذكور اتفاق خواهد افتاد و الزاماً جامعه را با مسایل جدیدتری مواجه خواهد ساخت. قاعدتاً ضعفها و توفیق ها و اساساً آن چه در ده سال گذشته روی داده، در 10 سال آینده چهره می نمایانند. این در حالی است كه عنصر افزایش بی‌رویه جمعیت جوان با خواسته های افزون به عرصه اجتماع یك واقعیت است و باید برای این مهم در دهه سوم در تمام زمینه ها برنامه ریزی مدون داشته باشیم.
جوان بودن جمعیت به خودی خود امری منفی نیست، ولی اگر بازار كار مناسب، رفاه مطلوب،تأمین خواسته های سیاسی و فرهنگی آن ها در دستور كار قرار نگیرد، مسلماً جوانی جمعیت تهدیدی جدی برای آینده انقلاب خواهد بود. جوانان برومند كشور ما كه نسل دوم انقلاب را تشكیل می دهند، هنوز معتقدند كه انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران توان پاسخ‌گویی به نیازهای مادی و معنوی آن ها را دارد و لیكن ضعف مدیریت و عدم سازماندهی امور باعث گردیده تا ناهنجاری هایی به جامعه تحمیل شود.
جمعیت جوان همچنین در فرآیند تصمیم سازی سیاسی نقش فعالی را طلب خواهد كرد. كانالیزه كردن خواسته ها از طریق نهاد های مدنی، مطبوعات مستقل و ... می تواند در آینده مشكلات سیاسی كشور را به مراتب تنزل داده و سامانی برای آن بیندیشد.

محمد مهدي انصاري - ويژه نامه روزنامه رسالت، سه شنبه 14/11/1382


١١:٣٩ - 1392/06/20    /    شماره : ١٦٤٤٤    /    تعداد نمایش : ٥٩٤



خروج





   مطالب مرتبط
 کارآمدی و چالش های پیش روی انقلاب اسلامی (2) (خبر)
 کارآمدی و چالش های پیش روی انقلاب اسلامی (1) (خبر)
 ماهیت و ویژگی انقلاب اسلامی در كلام امام خمینی(ره) (3) (خبر)
 نقش زنان در انقلاب اسلامی در کلام امام خمینی (ره) (3) (خبر)
 آثار و نتایج انقلاب اسلامی در كلام امام خمینی (ره) (3) (خبر)
 امام خمینی(ره) و جنبشهای اسلامی معاصر (3) (خبر)
 امام خمینی و اندیشه های بنیادین انقلاب اسلامی (3) (خبر)
 مقایسه انقلاب اسلامی با انقلاب های بزرگ جهان (3) (خبر)
 چالش‎های فراروی ایران اسلامی (2) (خبر)
 چالش‎های فراروی ایران اسلامی (1) (خبر)
 انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی (3) (خبر)
بازدیدها
امروز :9363
کل بازديدها :15624289
بازديدکنندگان آنلاين :9
بازديدازاین صفحه :308264