نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

انقلاب اسلامی ایران و روابط بین المللی (3)

بر این اساس، انقلاب اسلامی خودخواهان محو نفوذ عناصر ارزشی فرهنگ غربی و دفع تمام زمینه های بحران هویتی ناشی از آن شد.
گفتمان هویتی انقلاب اسلامی همچنین در رویارویی تقابل با ناسیونالیزم قرار گرفت و تأكید بر صدور انقلاب حكایت از این مقوله داشت كه گفتمان هویتی انقلاب اسلامی، هویتی فراملی و در تضاد با ملت گرایی است. همچنین صدور انقلاب نشان داد انقلاب اسلامی ماهیتی جهانی دارد و در عصر جهانی شدن فرهنگ در پی ایجاد نظم نوین فرهنگی جهانی و تغییر وفاداری ملی و سرزمینی وفاداری و همبستگی جهانی است.
گفتمان انقلاب اسلامی در بعد عملی، هویتی تازه به نیروهای مبارز اسلامی و جهان سومی بخشید. این امر به فعال شدن و تقویت حركتها و جنبشهای اسلامی انجامید. در این میان تأثیر انقلاب و سیاستهای دولت انقلابی ایران بیش از همه در ملت فلسطین و لبنان نمایان گردید.[1]
دست یابی به هویت اسلامی به منظور تلاش و مبارزه جهت كسب استقلال، اعتماد به نفس و پیروزی را می توان در لبنان نیز مشاهده نمود.
هویت یافتن جنبشهای اسلامی را می توان در جنبشهای اسلامی به عنوان تشدیدكننده قدرت و ابزار چانه زنی، ابزار شناخت و قانونی ساختن و منابع هدف و جهت استراتژیك بررسی كرد.[2]؛ به گونه ای كه جنبشهای اسلامی در سطح ملی و بین المللی توان لازم را برای همبستگی و تقویت اهداف خود یافتند.
با توجه به مطالب بیان شده، این سؤال ایجاد می شود كه انقلاب ایران چگونه از طریق آگاهی بخشی و هویت بخشی توانست راه سومی را در نظام بین الملل ارائه دهد؟
4ـ انقلاب اسلامی و راه سوم در روابط بین الملل
انقلاب اسلامی ایران در ارتباط با سیاست و نظام بین الملل پدیده ای جدید محسوب می شود. نوین بودن انقلاب اسلامی به لحاظ انقلابی بودن و اسلامی بودن آن است؛ انقلابی كه به طرح الگوی جدید و ارائه قرائتهای نوین از سیاست خارجی، منافع ملی، نظم بین المللی و ثبات جهانی پرداخت. انقلاب ایران در ساختار نظام بین الملل دو قطبی رخ داد كه نظم جبرگرایانه آن امكان ظهور نیروی سومی را نمی داد. این ویژگی انقلاب نمادی از نیروهای سیاسی و اجتماعی جدیدی بود كه در بستر نظام بین الملل در حال شكل گیری بود؛ نیروهایی كه تحولات سیاسی شگرفی را در جهان اسلام همراه آورد و موج فزاینده ای را از نیروهای مردمی علیه نظم موجود، مداخلات خارجی و رژیمهای تحت ستم در منطقه خاورمیانه و كشورهای جهان سومی ایجاد كرد.
انقلاب اسلامی ایران حركتی در جهت احیای اسلام، نه تنها در سطح ملی بلكه در سطح بین المللی، محسوب می شود. در سطح ملی سیاست خارجی ایران را تغییر داد و بر اهداف و نقشهای نوینی تأكید نمود و مهم ترین نقش های ملی آن را در سیاست خارجی ایران می توان در قالب دولت مستقل و فعال، مدافع اعتقادی خاص، دولت الگو، مخالفت با وضع موجود، حامی ملل محروم و مستضعف، دولت وحدت بخش، دولت میانجی، حامی عدالت جهانی، حاملی حكومت جهانی مشاهده نمود. در این رابطه نقش دولت الگو یا سرمشق گویای ارائه راه سوم در نظام بین المللی برای ملل تحت ستم است؛ زیرا ایران اسلامی به لحاظ انقلاب، خود را پیش قراول ملل محروم و مستضعف می داند؛ انقلابی كه باعث فروپاشی یك رژیم طاغوتی و ایجاد رژیمی اسلامی گردید.
كسب استقلال و ایفای دولت مستقل و فعال در عرصه بین المللی و جلوگیری از دخالت قدرتهای بیگانه در امور كشور جنبه دیگری از الگوگیری ملل تحت ستم می باشد. مقصود از استقلال در سیاست خارجی یك كشور، استقلال در سه مرحله سیاست گذاری، تصمیم گیری و اجرای تصمیم است كه مصادیق آن در زمینه های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، دفاعی و غیره ظاهر می شود.
از دیدگاه گراهام فولر، دگرگونی نظام حكومتی در ایران بسیاری از قواعد شناخته شده بازی صیانت نفس را برای كشورهای حوزه خلیج فارس تغییر داد. این كشورها مشاهده نمودند كه ایران اسلامی برخلاف، خودداری كردن از مجادلات بین المللی، رأی دادن به نفع قدرتهای بزرگ و زیر چتر قدرتهای بزرگ رفتن، با قدرتهای بزرگ مقابله نموده و كسب صیانت و هویت خود را در قطع وابستگی از آنها می داند.[3] از این جهت ایران اسلامی نشان داد كه می توان بدون قرار گرفتن در این یا آن بلوك قدرت، راه دیگری را برگزید و باوجود موانع و مشكلات محیطی، استقلال و هویت ملی خود را حفظ و با جهان خارج ارتباط متقابل برقرار كرد و این سیاست را كه در جهان نمی توان بدون وابستگی و تكیه بر یكی از قدرتهای بزرگ به حیات خود ادامه داد، به چالش طلبید.
راه سوم در انقلاب اسلامی ایران را می توان در دو عنوان «مردم سالاری دینی» در داخل و تقویت «اسلام سیاسی» در خارج دانست. در سطح كشوری با تأسیس حكومت «جمهوری اسلامی» به برقراری سازگاری اسلام با مشاركت مردمی پرداخت و از بعد اندیشه ای، به بازتعریف مشروعیت سیاسی حكومت اقدام كرد و با پیوند دین و سیاست بر نوع خاصی از رژیم سیاسی تأكید كرد كه در آن آموزه های دینی مبنای سیاست داخلی و خارجی قرار گرفت.[4]
از سوی دیگر با پیدایش انقلاب اسلامی ایران و طرح و بازسازی ایدئولوژی اسلام در جهان تحت ستم، با عنوان «اسلام سیاسی» مقطع نوینی در تاریخ روابط بین الملل گشوده شد. اسلام سیاسی با برقراری پیوند میان دین و سیاست از سكولاریسم و با غایت گرایی توحیدی از مكاتب الحادی متمایز گردید و راه سومی را از منظر ارزشها، باورها و جهان بینی در عصر ارتباطات و اطلاعات فراسوی جامعه بشری قرار داد. انقلاب اسلامی نه تنها در سطح ملی به ارائه شیوه نوینی از زندگی پرداخت؛ در سطح بین المللی در برابر تفكرات، اندیشه ها و مكاتب موجود الگوی جدیدی را مطرح ساخت. گفتمان انقلاب اسلامی در موقعیتی ظاهر شد كه ایدئولوژیهای موجود توان الهام بخشی لازم را نداشتند و جامعه جهانی درگیر بحران معنا، اخلاق و ارزشهای انسانی گردیده بود. هر روز بر فاصله میان شمال و جنوب اضافه می گشت و پیشرفتهای فن آوری و نظریه های توسعه قادر به رفع نیازهای اساسی ملل محروم و تحت ستم نگردیده بود. الهام گیری نیروهای مردمی و اجتماعی در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی را می توان در تغییر محتوای سخنرانان مذهبی، تأسیس سازمان های مذهبی و مبارزه اهمیت یافتن موضوع دین برای جوامع مسلمان، تقاضا برای اجرای شریعت اسلامی، احترام نهادن به احكام و شعائر مذهبی، بیداری اسلامی، ترویج ایده مبارزه با اسرائیل، وحدت شیعه و سنی، مبارزه به عنوان راه حل مسائل جهان اسلام، ایجاد جامعه اسلامی، سنگرساختن مساجد و ترویج پوشش اسلامی ذكر كرد[5] كه ریشه در اسلام سیاسی و قدرت فرهنگی انقلاب اسلامی ایران داشت.
انقلاب اسلامی ایران تقاضا برای تحول در نظام بین الملل را افزایش داد و آن دسته از نیروهایی را كه در ساختار موجود به حاشیه رانده شده بودند، به صحنه آورد. تأثیر انقلاب ایران در نظام بین الملل نشان می دهد كه یك زمینه فرهنگی اسلامی تازه ای ایجاد شده است كه بازاندیشی در روّیه ها و نظریه های فهم سیاست بین الملل را اجتناب ناپذیر می سازد و با افزایش نقش و اهمیت بازیگران غیردولتی بر این امر تأكید می گردد.

نتیجه گیری
نظریه های روابط بین الملل در عصر جهانی شدن و فرااطلاعات بیش از هر زمانی نیازمند مطالعه و بررسی نظری انقلابها می باشند. در حال حاضر به دلیل وابستگی متقابل فزاینده اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ملتها و رشد بازیگران غیر دولتی و تقاضاهای جدید نیروهای اجتماعی در بستر جامعه شبكه ای جهانی، نظریه رئالیسم نیازمند واسازی و بازسازی مؤلفه های نظری خود است و به نظر می رسد ادبیات مفهومی نظریه گفتمان، هرمنوتیك و ساختار ـ كارگزار از ظرفیتهای بیشتری برای پرداختن به انقلابها در زمینه نظام بین الملل برخوردار می باشد. در این پژوهش تلاش گردید با استفاده از ادبیات مفهومی ساختار ـ كارگزار، ارتباط انقلاب با ساختار نظام بین الملل در یك رابطه تعاملی پیچیده در طول زمان مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا در این نظریه ساختار دارای دو بعد امكان و محدودیت است و كارگزار به دلیل داشتن قدرت، آگاهی و حق انتخاب می تواند از فرصتها و امكانات ساختاری استفاده كند و بر ساختار تأثیرگذارد. از سوی دیگر ساختار از طریق ایجاد محدودیت می تواند بر كارگزار تأثیرگذار باشد. این وضعیت به ما امكان می دهد انقلاب و دولت انقلابی ایران را در محورهای مسئله دار كردن قدرت در سطح نظام بین الملل تقویت و با طرح ایده ها و ارزش ها و ارائه راه سوم مورد بررسی قرار دهیم و از سوی دیگر محدودیتهای ساختاری نظام بین الملل را نسبت به انقلاب اسلامی ایران بیان نماییم. در پژوهش حاضر انقلاب اسلامی ایران فی نفسه به عنوان منبع قدرت در نظر گرفته شد و در سطح بین المللی از طریق مقابله با چگونگی توزیع قدرت میان دوبلوك و در سطح منطقه ای از طریق به هم زدن توازن قدرت منطقه ای مطالعه شد. همچنین بحث ایده ها و ارزشها به عنوان سطح جدیدی از آگاهی و بینش در انقلابیان و انتشار آن میان نیروهای مردمی و اجتماعی ملل محروم مورد بررسی قرار گرفت و راه سوم در چارچوب نقشهای ملی، مردم سالاری دین و اسلام سیاسی بیان گردید.


[1]. درباره بازتاب انقلاب ایران بر جنبشهاى اسلامى ر. ك. به: امرایى، حمزه، انقلاب اسلامى ایران و جنبش‏هاى اسلامى معاصر، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامى، 1383؛ سیدنا در علوى و علیرغم قربانى (گردآورندگان) انقلاب اسلامى در گسترده نظام بین‏الملل تهران، عصر ظهور، 1379، ص 75 ـ 169؛ ملكوتیان، مصطفى، تأثیرات منطقه‏اى و جهانى انقلاب اسلامى ایران، مجله دانشكده حقوق و علوم سیاسى، ش 61، پاییز، 1382، ص 265 ـ 285.
[2]. میراحمدى، هوشنگ، ایران و خلیج‏فارس، دیدگاه‏ها و مسائل استراتژیك، ترجمه جمشید زنگنه، مجموعه مقالات چهارمین سمینار خلیج فارس، تهران، دفتر مطالعات سیاسى و بین‏المللى، 1372، ص 490 ـ 491.
[3]. فولر، پیشین، ص 101 ـ 102.
[4]. درباره مردم‏سالارى دینى، ر. ك: هشیرى، پیشین، ص 7 ـ 8.
[5]. ابراهیم برزگر، نظریه پخش و بازتاب انقلاب اسلامى مجله پژوهش حقوق و سیاست. س پنجم، ش 8، بهار و تابستان 1382، ص 62.

محمد ستوده - سمينار نهاد ولايت فقيه در دانشگاه ها


١١:٠٠ - 1392/06/20    /    شماره : ١٦٤٣٥    /    تعداد نمایش : ٧٣٩



خروج





   مطالب مرتبط
 انقلاب اسلامی ایران و روابط بین المللی (2) (خبر)
 انقلاب اسلامی ایران و روابط بین المللی (1) (خبر)
 آغاز به کار همایش بین‌المللی بیداری اسلامی (خبر)
 نظریه مقاومت در روابط بین الملل (خبر)
 منشأ ناكامی غربی‌ها در تحلیل انقلاب اسلامی ایران (3) (خبر)
 صدور انقلاب اسلامی ایران (3) (خبر)
 انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی (3) (خبر)
 پی آمدهای منطقه ای و جهانی انقلاب اسلامی ایران (3) (خبر)
 دستاوردهای جهانی و بین المللی انقلاب اسلامی (2) (خبر)
 دستاوردهای جهانی و بین المللی انقلاب اسلامی (1) (خبر)
 آثار و نتایج انقلاب اسلامی ایران (3) (خبر)
بازدیدها
امروز :6696
کل بازديدها :17225184
بازديدکنندگان آنلاين :27
بازديدازاین صفحه :337078