نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (5)


بلافاصله با پیروزی انقلاب اسلامی، بحران‌های تجزیه طلبانه در كردستان، آذربایجان و خوزستان و تركمن آغاز شد. انعكاس این بحران‌ها و كشتارهایی كه صورت می گرفت به غلبه جوّ احساس و خشونت در مباحثات تئوریك می انجامید. سكوت سازمان‌های چپ (ماركسیست) و مخالف حاكمیت اسلامی در مقابل ضدانقلاب و تجزیه طلبان و یا حمایت مستقیم و غیر مستقیم از آن ها، جدال‌های فكری و سیاسی را به جدال‌های فیزیكی در سطح دانشگاه و اطراف آن تبدیل می ساخت. عملا كلاس‌های دانشگاه تعطیل بود و اغلب كلاس‌ها به بحث سیاسی و اختلاف نظرها می گذشت. جوّ تنش‌های سیاسی چنان غلبه كرده بود كه گاه كلاس‌های درس به تشنج كشیده می شد. استادان بر اساس گرایش سیاسی و عقیدتی خود نسبت به دانشجویان رفتارهای متفاوتی داشتند. دانشجویان هم، نسبت به استادان بر حسب دیدگاه‌های سیاسی خود برخورد می كردند. بی تفاوت‌ها هم فقط نظاره گر امور بودند. محیط متشنج دانشگاه فقط به منبع جذب نیروی سازمان‌های سیاسی تبدیل شده بود. در دانشگاه‌های تهران و سایر شهرها، در هر دانشكده ای، گروه‌های مختلف دارای تابلوی اعلانات و دفتر مستقل مخصوص خود و كتابخانه ویژه بودند. دانشگاه به كلكسیون دفاتر نمایندگی سازمان‌های مختلف تبدیل شده بود كه از آن جا به هدایت درگیری‌ها می پرداختند. این دفاتر، كه اغلب در آن‌ها سلاح گرم هم نگهداری می شد، به یك اتاق جنگ شبیه تر بود. زمزمه تعطیلی كامل دانشگاه‌ها به منظور جلوگیری از ادامه تنش ها، كه گاه به درگیری‌های خونینی در محوطه دانشگاه تهران و دانشگاه‌ها می انجامید، مطرح بود. اما این اقدام می توانست با مقابله مخالفان، تبدیل به بحران دیگری شود. جرقه این حادثه و چگونگی اقدام به تعطیلی دانشگاه‌ها معلوم نبود كجا و چگونه خواهد بود. سرانجام، با اوج گیری تنش‌ها مرحله زایمان حوادث فرا رسید و جرقه تعطیلی دانشگاه‌ها در تبریز افروخته شد.[1]
هاشمی رفسنجانی برای یك سخنرانی در دانشگاه تبریز دعوت شده بود. برخی هواداران گروه‌های چپ، كه خود را در موضع قوت می دیدند، با طرح سؤالات و برخوردهای وهن آلود، موجب شدند كه سخنران، جلسه را به عنوان اعتراض ترك كند. متعاقباً دانشجویان مسلمان دست به تحصن زدند و از آن پس، تصمیم گرفتند با پاكسازی دانشگاه از دفاتر سازمان‌های سیاسی، به تنش‌های درون دانشگاه خاتمه دهند. مردم تبریز به حمایت آنان آمدند و طی یك درگیری، دانشگاه به دست مردم افتاد. گروه‌های مسلح علی رغم سنگربندی در دانشگاه، در برابر انبوه مردم چاره ای جز فرار ندیدند. مشابه این حادثه در تهران نیز روی داد و با هجوم گسترده مردم به همراه دانشجویان مسلمان، پس از یك درگیری شدید و طولانی، سنگرها و دفاتر سازمان‌های سیاسی تصرف شد و از این پس، دانشگاه به منظور ایجاد تغییراتی در نظام و متون آموزشی و كادرهای آن، به مدت دو سال تعطیل شد.

دوره دوم: چنان كه در جامعه شناسی جنگ و درباره همه جنگ‌ها گفته می شود، هر نوع درگیری با خارج، نیازمند انسجام داخلی است. برخی از دولت‌ها اساساً برای خنثا كردن مخالفت‌های براندازانه و مشروعیت بخشیدن به عملیات سركوب مردم و مخالفان، به بهانه حفظ وحدت و مقابله با دشمن خارجی، دست به ایجاد تصنعی جنگ می زنند. بنابراین، جنگ اعم از عادلانه و یا غیرعادلانه، نخستین كاركرد و پیامد آن ایجاد وحدت داخلی و حذف رقابت‌ها است.
در ایران، پیش از وقوع جنگ تحمیلی ستیزه‌های داخلی به اوج رسیده بود و اصولا یكی از عواملی كه دشمن را برای شكست و تجزیه ایران به طمع انداخته بود، وجود همین اختلافات حادّ داخلی و فقدان نیروی دفاعی در ایران بود. بنابراین، هرچند شرایط و ضرورت هایی جامعه را نسبت به تعطیلی دانشگاه‌ها متقاعد كرده بود، اما قصد حذف مطلق تشكل‌های متعدد در وهله اول در میان همه دانشجویان وجود نداشت. جنگ خود عاملی شد برای ضرورت اتحاد و یكپارچگی در سطح جامعه و دانشگاه. همه تلاش‌ها معطوف به جنگ بود، بیم از بهره برداری دشمن و همچنین فضای ضدتحزّب پس از ترورهای وسیع و كور سال 1360 و 1361، امكان پیدایش هر تشكل جدیدی را منتفی می ساخت و اساساً روحیه ضد تشكیلاتی شدیدی بر جامعه حاكم شده بود.[2]
در طول سال‌های جنگ، اهتمام به نیازهای جنگی و حضور دانشجویان فنّی، مهندسی و پزشكی در جنگ، دفاع از ارزش‌ها و احترام به خون شهدا و احساسات جریحه دار شده ناشی از شهادت‌های پی در پی در جبهه ها، بر فضای جامعه و دانشگاه حاكم بود. گرایش سیاسی مسلط در دانشگاه انجمن اسلامی بود، هر چند از اواسط جنگ، جناح بندی‌های سیاسی جدّی در جامعه به وجود آمد، به گونه ای كه در انتخابات مجلس سوم، آشكارا به برخوردهای لفظی میان آن‌ها انجامید و سرانجام انشعابی در جامعه روحانیت صورت گرفت كه از آن پس به دو جناح چپ و راست موسوم شدند. اما در دانشگاه تا پایان جنگ این دو گرایش چندان ملموس نبود. فقط انجمن‌های اسلامی كه تمایل به چپ مذهبی داشتند، مسلط بودند. دلیل آن هم در ویژگی جنبش دانشجویی بود. جنبش دانشجویی در كلی ترین تقسیم بندی، از دو طیف مذهبی و غیرمذهبی تشكیل می شد. طیف غیرمذهبی آن، پس از انقلاب در دوره اول جنبش دانشجویی به اپوزیسیون بیرون نظام تبدیل شد، و بخشی از آن هم موضع قهرآمیز گرفت. در دوره دوم جنبش دانشجویی، طیف مذهبی، باقی مانده بود.[3]

دوره سوم: شرایط سیاسی و اجتماعی پس از جنگ، اوج گیری توقعات و خواسته‌های اقتصادی و سیاسی مردم و... شرایطی را فراهم ساخت كه با پیدایش یك فرصت تصادفی در انتخابات هفتمین دوره ریاست جمهوری و حضور گسترده مردم در انتخابات، فضای سیاسی كشور را به شدت تحت تأثیر قرار داد. شعارهای آزادی، امنیت، توسعه سیاسی و جامعه مدنی، كه سرلوحه برنامه‌های رئیس جمهور منتخب بود و با نزدیك به 80 درصد آرای مردم در انتخابات را به دست آورد، احساس حمایت اجتماعی قاطعی از این خواسته‌ها را به وجود آورد و پس از آن، علاوه بر تشكل‌های دو گرایشی، گروه‌های مختلف دیگر دانشجویی در دانشگاه‌های مختلف به صورتی خودجوش شكل گرفته و فعال شدند.
حضور فعال دانشجویان و جوانان در عرصه‌های سیاسی و دانشجویی و مشاركت گسترده آنان در سخنرانی‌ها و سمینارها و انتشار نشریات دانشجویی جلوه و خودنمایی خاصی به جنبش دانشجویی داد، به گونه ای كه در سال 1377 حدود 260 نشریه دانشجویی در دانشگاه‌های سراسر كشور منتشر می شدند.[4]
اگرچه با ناكامی‌های دولت اصلاحات در پاسخ به نیازهای دانشجویی و تأمین این نیازها، از اواسط دوره هشت ساله ریاست جمهوری خاتمی، شور و شوق دانشجویان به تكثر سیاسی كاهش یافت، ولی این مسئله هیچ گاه به كم شدن تشكل‌های دانشجویی منجر نشد. به علاوه، هرچه به پایان دوره دوم ریاست جمهوری در این دوره نزدیك تر شدیم، از وحدتی كه بین پاره ای تشكل‌های دانشجویی ـ كه اغلب در جناح چپ قرار می گرفتند ـ وجود داشت، خبری نبود و حتی یكه تازی این تشكل‌ها با قوت گرفتن گروه‌های دانشجویی مخالف، به شدت تقلیل یافت تا حدی كه دیگر، فعالیت زیادی از گروه‌های دانشجویی به چشم نمی آمد.
انتخابات ریاست جمهوری در سال 1384، صف بندی روشن تری از دو گروه دانشجویی چپ و راست را به نمایش گذاشت. اما در این انتخابات با انتخاب رئیس جمهوری كه وامدار هیچ یك از گروه‌های راست و یا چپ نبود، گروه‌های مستقل تر و غیروابسته تر دانشجویی در حال جایگزینی با گروه‌های دانشجویی چپ و راست است.
نتیجه
در بخش عمده تاریخ جنبش دانشجویی، این قشر به عنوان چشم بینای جامعه عمل كرده است. به بیان عمیق تر، در دهه 30 جنبش دانشجویی از خواسته مردم پشتیبانی نمود، و با آغاز نهضت امام خمینی، دانشجویان در كنار امام و با پیروی از معظم له، به حمایت از مردم در مقابل با رژیم ستم شاهی پرداختند. این رویه، اغلب از سوی گروه‌های مختلف دانشجویی تا ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری دنبال شد. ولی در دوران اصلاحات گسستی بین مردم و دانشجویان دیده می شود، كه حادثه كوی دانشگاه و... دلیلی بر گسل به وجود آمده بین مردم و اقشار دانشجویی كشور بود. عوامل زیادی موجب این گسل شد كه در این میان، توطئه اجانب و جنگ قدرت و نه خدمت بین جناح‌های موجود كشور، از آن جمله است. خود این مسئله نشان می دهد هرگاه جنبش دانشجویی به جناح‌ها و نه به مردم بپیوندد، از هویت واقعی و تاریخی خود، كه حمایت از مردم بوده است، فاصله می گیرد. به نظر می رسد، انتخابات ریاست جمهوری سال 1384، بینش و آگاهی جدیدی را در جامعه دانشجویی كشور پدیده آورده تا بار دیگر به تاریخ و هویت گذشته خود، كه همان پاسداری و پشتیبانی از ارزش‌های دینی مردم است، بازگردد.


[1]. جان فوران، مقاومت شكننده، ترجمه احمد تدیّن، تهران، رسا، 1377، ص 321.
[2]. نگارنده، دو جنگ و دو داوری، قم، مؤسسه فرهنگ و اندیشه دینی، 1381، ص 25.
[3]. سعید برزین، جناح های سیاسی در ایران، تهران، نشر مركز، 1377، ص 88.
[4]. حجت مرتجی، جناح های سیاسی در ایران، تهران، نقش و نگار، 1378، ص 142.

مرتضي شيرودي - مجلة معرفت، ش 98، ص 29 - 38


١٢:٠٨ - 1392/06/14    /    شماره : ١٥٩٨٠    /    تعداد نمایش : ٥٣٧



خروج





   مطالب مرتبط
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (4) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (3) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (2) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (1) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (5) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (4) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (3) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (2) (خبر)
 انقلاب اسلامی و جنبش دانشجویی (1) (خبر)
 رابطه امام خمینی و مردم در انقلاب اسلامی (5) (خبر)
 امام خمینی(ره) و جنبشهای اسلامی معاصر (3) (خبر)
بازدیدها
امروز :1471
کل بازديدها :16130377
بازديدکنندگان آنلاين :16
بازديدازاین صفحه :317438