نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (3)

حال این سؤال مطرح است كه اگر فرهنگ و تاریخ شیعه چنین اثر داشت چرا زودتر مثلاً در سال 42 با اینكه رهبری هم بود انقلاب نشد؟
جواب این است كه در آن زمان مردم آگاهی كافی از فرهنگ و تاریخ خودشان نداشتند. لذا در سال 42 با اینكه رهبری انقلاب حضور داشت موفق نشدند. در طول این مدت تا سال 57 كاری كه رهبری انجام داد آشنا ساختن مردم با فرهنگ و تاریخ خود بود.
شهید محلاتی در این مورد در مصاحبه با مجله پیام انقلاب چنین می گوید:
«رژیم می خواست در 17 شهریور 57 همان برنامه 15 خرداد 42 را پیاده كند، با اعلام حكومت نظامی بر مردم مسلط شود اما این بار موفق نشد چون مردم بیدار شده بودند.»[1]
در كتاب «علل و عوامل انقلاب اسلامی» از قول بهزاد دوران اینگونه آمده است:
«حال اگر بخواهیم تعبیری جامعه شناختی از نظر امام در خصوص تبیین انقلاب اسلامی ارائه كنیم باید آن را به ترتیب زیر درآوریم: پدید آمدن دركی نوین از دین یا به روایت حضرت امام آگاهی از اسلام واقعی كه از آن غفلت شده بود به تحول معنوی افراد منجر شده و این امر خود توجه انحصاری به حضرت حق، شهادت طلبی، بی توجهی به اغراض شخصی و وحدت مردم را در پی آورد و در نهایت در كنار عامل مهم دیگر چون كارا نبودن دستگاه هیأت حاكمه شرایط را برای پیروزی انقلاب فراهم ساخت.»[2]
4- شعارهای انقلاب
یكی از مظاهر عمیق فرهنگ شیعی این انقلاب انعكاس تعجب آور آن در شعور تعبیری است. این شعارها را كسی بر مردم دیكته نكرده بود و از اعماق ضمیر اسلامی مردم الهام می گرفتند. به قول نویسنده تفسیر آفتاب:
«این شعور تعبیر و شعار، كلام عادی نبود خون جوشانی بود كه به كلمات جاری می شد. در تاریخ انقلابها شعارهایی كه یك جمعیت منقلب را به هیجان می آورد همیشه گویاترین گفتار است زیرا این شعارها از قلب جماعت می جوشد و به قلب جماعت بازمی گردد.»[3]
از شعارهای معروف انقلاب «الله اكبر خمینی رهبر»، «نهضت ما حسینی رهبر ما خمینی»، «ارتش ایران حسینی شده ـ رهبر ما امام خمینی شده»، «رهبر ما خمینی بت شكن ـ داده ندا به ملت این وطن، این رژیم پلید است ـ بدتر از یزید است»، «خدا قرآن خمینی»، «استقلال آزادی جمهوری اسلامی» و... كه هر كدام از اینها نه تنها نوع حكومت و رهبری آن را معین می كند بلكه از نظر اینكه شاه را به یزید و امام را به اباعبدالله الحسین - علیه السلام - تشبیه می كند، اثرپذیری انقلاب از فرهنگ و تاریخ شیعه را در حد عامل اصلی بیان می كند.
یكی از شعارهای انقلاب، استفاده از سنتهای شیعی در جهت اهداف انقلاب بود. بررسی روزشمار وقایع انقلاب اسلامی ضمن بیان این مطلب، نقش اساسی فرهنگ و تاریخ شیعه در پیروزی انقلاب است. این بررسی توضیح می دهد كه اوج و حضیض حركتهای انقلابی هماهنگ با رسیدن محرم و عاشورا بوده است.
پروفسور كدی می گوید:
«برگزاری مراسم چهلم از بهترین نمونه های استفاده از سنتهای شیعی در جهت اهداف سیاسی بود. چنین مراسم را نه دولت می توانست تعطیل كند چون احتمال یك چهلم دیگر می رفت از طرف دیگر تا چهل روز مردم تجدید قوا و سازماندهی می كردند و موضوع بین مردم دهن به دهن پخش می شد.»[4]
تظاهرات بسیار بزرگ علیه رژیم در روند انقلاب نیز در ایام مذهبی شیعی نظیر عید فطر و تاسوعا و عاشورای حسینی در آخرین روزهای روند انقلاب انجام گرفت كه كمر رژیم را شكست. بنابراین زبان انقلاب، رهبری آن، ایام و موقعیتها و بالاخره شعارهای آن همه متأثر از فرهنگ و تاریخ شیعه در بالاترین حد می باشد.
5- جستجوی ویژگیهای انقلاب در اصول قانون اساسی است
مروری گذرا بر اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نه تنها تأثیرپذیری بسیار زیاد انقلاب از فرهنگ و تاریخ شیعه را بیان می كند، بلكه به وضوح نشان می دهد كه این اصول تبلور و تجلی این فرهنگ و تاریخ است كه در اینجا به برخی از اصول اشاره می كنیم:
الف ـ اصل دوم قانون اساسی: قانون اساسی نظامی است بر پایه ایمان به...

  1. عدل خدا در خلقت و تشریع
  2. امامت و رهبری مستمر و نقش آن در تداوم انقلاب اسلامی
  3. كرامت و ارزش والای انسانی... . الف) اجتهاد مستمر فقهای جامع الشرایط بر اساس كتاب و سنت معصومین - علیهم السلام -

ب ـ اصل پنجاه و هفتم: آنجا كه قوای كشور را به سه قسمت تقسیم می كند، می گوید «این قوا زیر نظر ولایت امر و امامت امت... اعمال می گردد.
ج ـ اصل یكصد و دهم
اصل شاخص و مهم و زینت بخش قانون اساسی و حافظ نظام مقدس اسلامی اصل یكصد و دهم می باشد كه مربوط به حقوق و وظایف ولی فقیه است. با توجه به اهمیت این اصل بنیانگذار جمهوری اسلامی تأكید بیشتری را در مورد آن داشته اند و قوت این اصل را موجب سلامتی جامعه و حفظ نظام دانسته و فرموده است: «اگر می خواهید به كشور آسیب نرسد پشتیبان ولایت فقیه باشید.» بدیهی است این تأكید در مورد خودشان نبوده بلكه این پیر فرزانه ضمانت سلامتی همه كیان انقلاب را در این اصل می بیند.
این اصول و اصول بسیار دیگری كه فرصت آوردنش در این مقاله نیست نه این است كه از فرهنگ و تاریخ شیعه متأثرند بلكه عین عقاید شیعه اند كه به صورت اصول قانونی درآمده اند.
6- دیدگاه رهبری در مورد انقلاب
بررسی محتوای سخنرانیها و اعلامیه های صادره از ناحیه رهبری و مراجع بویژه وصیت نامه الهی سیاسی بنیانگذار جمهوری اسلامی نشانگر آن است كه انقلاب اسلامی ایران بیش از هر عامل دیگری از فرهنگ و تاریخ شیعه اثر پذیر بوده است. این اعلامیه ها و سخنرانیها ضمن اینكه از ناحیه مرجع دینی صادر می شد و برای پیروان نوعی دستور بود، در متن خود دارای عبارات و كلماتی بود كه از فرهنگ ویژه شیعه استفاده شده است. مثلاً حضرت امام - رحمه الله علیه - در ضمن ستایش شهدای 17 شهریور می فرمایند:
«آری این چنین است راه امیرالمؤمنین - علیه السلام - و سرور شهیدان امام حسین - علیه السلام -.»[5] از طرف دیگر، كار مجاهدین و تظاهر كنندگان را به قیام علی - علیه السلام - در مقابل معاویه تشبیه كرده و شهدا را مثل شهیدان جنگ صفین می داند.[6] در فرازی از پیام مربوط به نكوهش كشتار اول محرم 1399 رژیم را یزیدی نامیده و ملت را هوادار قرآن و اسلام و شعارهای آنان را اسلامی و حسینی خوانده و در ادامه می فرماید:
«این ملت، شیعه بزرگترین مرد تاریخ است كه با تنی چند، نهضت عظیم عاشورا را برپا نمود و سلسله اموی را در گورستان تاریخ دفن كرد و به خواست خدای متعال ملت عزیز و پیرو برحق امام با خون خود سلسله پلیسی پهلوی را در قبرستان تاریخ دفن می نماید.»[7]
امام در جواب این سؤال كه دنیا را چگونه غافلگیر كردید،‌ فرمودند:
«سرچشمه پیروزی ما اسلام است... نهضت امروز در كلیه جنبه ها مذهبی است و سیاست در بطن آن جای دارد.»[8]
وصیت نامه الهی سیاسی در فرازهای متعدد نه تنها اثرپذیری انقلاب از فرهنگ و تاریخ شیعه را نشان می دهد بلكه انقلاب را تجلی آن دو معرفی می كند.[9]
7- دیدگاه نویسندگان و محققان
محققان و نویسندگان داخلی و خارجی كه مطالعه بی طرفانه در مورد انقلاب انجام داده اند همه اعتراف می كنند كه عناصر مذهبی ـ شیعی در جای جای انقلاب حضور و ظهور دارند.
نویسنده تفسیر آفتاب می گوید: «در واقع این است كه این انقلاب به تمام معنا اسلامی است و آنهم با روحیه ویژه فرهنگ تشیع.»[10]
دیگری می گوید: «این ایدئولوژی تشیع بود كه فرجام انقلاب اسلامی را رقم زد ـ در جای دیگر می گوید ـ این ایدئولوژی انقلاب اهمیت نخست را داراست.»[11]
حسین الزین لبنانی می گوید: «مذهب در ایران ـ تشیع ـ علت العلل پیروزی انقلاب می باشد.»[12]
مطهری می گوید: «اگر ملت برای عدالت، آزادی و یا استقلال قیام كردند عدالت و آزادی و استقلال را بر مبنای اسلام می خواستند.»[13]
فیشر می گوید: «شكل انقلاب و سرعت اجرای آن مدیون سنت اعتراض مذهبی مردم بود.»[14]
كلامی از مقام معظم رهبری جهت حسن ختام این قسمت:
معظم له در روز 3 خرداد 78 در جمع فرماندهان فرمودند: «دو چیز علت اصلی فتح خرمشهر بود اول: ایمان مردم. دوم: فرماندهان چنین فرماندهانی را نیز ایمان و مذهب پرورانده است.» بنا به فرمایش معظم له عامل فتح همه برگشت به مذهب و ایمان مردم به آن مذهب است. فرمایش مقام معظم رهبری را به جهت تشابه مسأله نقل كردیم لذا به نظر نگارنده در پیروزی انقلاب نیز همان می باشد.
8- تجلی فرهنگ و تاریخ شیعه در هشت سال دفاع مقدس
تجلی فرهنگ و تاریخ شیعه در واقعه كربلا در دفاع مقدس نیازی به توضیح ندارد، عشق به شهادت و ایثار دو یادگار باارزش واقعه جانسوز كربلا جوانان انقلابی را به مقابله واداشت. همان طور كه انقلاب پیروزی خود را با روحیه فرهنگ و تاریخ شیعه به دست آورده بود باید با همان روحیه هم از گزند حوادث حفظ و نگهداری می شد. اگر غیر از این راه پیموده می شد ـ همان طوری كه در اوایل جنگ از طرف رئیس جمهور وقت انجام می داد ـ نمی توان گفت كه انقلاب می توانست جان سالم به در برد به بركت این روحیه بود كه سلامتی انقلاب تضمین شد.
ویژگیهای خاص حماسه هشت سال دفاع مقدس از جهت الگوگیری شبیه نهضت عاشورا است. ملاك حركت و جهاد باید انجام تكلیف الهی باشد و این، حقیقت مشترك عاشورا و دفاع مقدس است.
 تشویق جوانان از سوی مادران برای یاری امام و رهبری انقلاب، درسی است كه از تشویق وهب و امثال آن از سوی مادر برای یاری امام حسین - علیه السلام - و شهادت در راه اوست. بدین ترتیب یكی از موارد مهم انقلاب اثرپذیری آن نهضت كربلا ـ فرهنگ و تاریخ شیعه ـ در بستر و روند دفاع مقدس می باشد.
در طول زمان دفاع مقدس حركت امواج انسانی از سر عشق، شركت اقشار مختلف با سنین متفاوت در امر دفاع، عدم وجود دغدغه توسعه قدرت و دستیابی به غنائم، صلابت رهبری و پیروان در برابر شبكه ارعاب و فشارهای روحی در جبهه مخالف از تأثیرات نهضت عاشورا و اثرپذیری انقلاب از فرهنگ و تاریخ شیعه است.
9- دشمنی و مبارزه فرهنگی استكبار با انقلاب
دشمنی استكبار با این انقلاب و اتحاد شرق و غرب در دشمنی برای آن است كه انقلاب اسلامی ایران از فرهنگ بالنده و تاریخ سراسر افتخارآفرین شیعه كه همواره آگاهانه در مقابل ظلم نه گفته، بهره برده است و از این جهت پوچی مكتب الحادی شرق و ماهیت استكباری غرب كافر را ثابت نموده است. لذا تلاش دشمن خاموش كردن این چراغ پرفروغ است و به كمتر از آن هم رضا نمی دهد. بنابراین بعد از امتحان راههای گوناگون جهت براندازی انقلاب اخیراً به فرهنگ آن هجوم آورده است و سعی می كند كه ارزشهای انقلاب را اگر نمی تواند از بین ببرد لااقل از محتوا خالی كند؛ چون می داند كه با وجود این ارزشها نفوذ بیگانه محال است.
دیوید كیو مأمور سیا می گوید:
«مهمترین حركت در جهت براندازی جمهوری اسلامی تغییر فرهنگ جامعه فعلی ایران است و ما مصمم بر آنیم.»[15]
نویسنده ضد انقلاب خارج از كشور:
«ما با جمهوری اسلامی مبارزه سیاسی نخواهیم كرد بلكه كارها صرفاً فرهنگیند و اصولاً استراتژی دید ما مبارزه فرهنگی است. ما باید بینش و فرهنگ مردم را عوض كنیم تا جمهوری اسلامی ساقط شود.»[16]
دیگری می گوید:
«ما باید این دور از مسابقه را به صورت مبارزه فرهنگی آغاز كنیم، در تمامی زمینه ها تئاتر،‌سینما، ورزش، هنر، نقاشی و غیره.»[17]
بنابراین امروزه تنها راه پویایی و استمرار انقلاب با به كار بستن حربه دفاعی انقلاب یعنی برگشتن به ارزشهای فرهنگی خود و ایمان به نیروی خود و نشان دادن حساسیت حتی نسبت به كوچكترین حركات مخالف مسیر انقلاب و رهبری معظم آن در تمامی زمینه هاست.
پرفسور مولانا ـ ایرانی الاصل ـ استاد دانشگاه در امریكا در این زمینه می گوید:
«ما اگر درمعاملات سیاست خارجی روی نفت و گاز و سایر معادن و یا عوامل دیگر تجاری تكیه كنیم شكست می خوریم زیرا اینها را كه نام بردم دیگران نیز دارند و تنها چیزی كه ما داریم و دیگران ندارند و دشمنان به خصوص آمریكا از آن نگران است و برگ برنده ماست همان تكیه بر انقلاب و دستاوردها آن است، تكیه بر ارزشهای اصیل فرهنگی و اگر ما روزی از این نیرو غفلت كنیم دیگر همانند دیگران خواهیم بود لذا هدف عمده غرب به خصوص امریكا مهار انقلاب است و سعی می كند به هر نحوی باب مراوده را باز كند و بگوید ما انقلاب ایران را هم مهار كردیم و بعد از این به ایران نیازی ندارد.»[18]


[1]. مصطفی وجدانی، سرگذشتهای ویژه از زندگی حضرت امام خمینی، ج 4، ص 99.
[2]. سید صادق حقیقت، علل و عوامل انقلاب اسلامی، ص 71-70، از سری كتابهای منتشر شده توسط معاونت امور اساتید.
[3]. محمد رضا حكیمی، تفسیر آفتاب، ص 450.
[4]. نیكی ازكدی، ریشه های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم، ص 245.
[5]. جلال الدین مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، ص 265، پاورقی.
[6]. همان، ص 265، پاورقی.
[7]. همان،‌ص 297.
[8]. محمد رضا حكیمی، تفسیر آفتاب، ص 434.
[9]. مقدمه وصیت نامه الهی سیاسی و بندهایی كه فقه سنتی و عزاداری اباعبدالله الحسن را سفارش می كند و قسمتهای دیگر.
[10]. همان،‌ ص 124.
[11]. سید صادق هدایت، علل و عوامل انقلاب اسلامی، ص 32 و 34 و 36.
[12]. انقلاب اسلامی و ریشه های آن مأخذشناسی توصیفی (1)، ص 36.
[13]. مرتضی مطهری، پیرامون انقلاب اسلامی، ص 32 و 43.
[14]. فیشر، ایران از منازعه مذهبی تا انقلاب، ص 190.
[15]. از خود آقا توسط سیمای جمهوری اسلامی شنیدم.
[16]. مسعود خرم، هویت، انتشارات مؤسسه حیان، چاپ 1376، ص 18.
[17]. همان، ص 19.
[18]. همان، ص 18.

محمد صادقي - ايدئولوژي رهبري و فرايند انقلاب اسلامي، ج 2، ص 121- 145


٢٠:١٠ - 1392/05/13    /    شماره : ١٣٩٣٩    /    تعداد نمایش : ٥٣٧



خروج





   مطالب مرتبط
 تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (3) (خبر)
 تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (2) (خبر)
 تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (1) (خبر)
 تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (2) (خبر)
 تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از فرهنگ و تاریخ شیعه (1) (خبر)
 انقلاب اسلامی و فرهنگ سیاسی شیعه (خبر)
 فرهنگ انقلاب اسلامی بتدریج درحال نفوذ درسراسرجهان (خبر)
 سیر مبارزات تاریخی امام و پیروزی انقلاب اسلامی (خبر)
 بازنگاهی به تاریخ انقلاب اسلامی (خبر)
 انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی (4) (خبر)
 انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نظریه‌های علوم اجتماعی (3) (خبر)
بازدیدها
امروز :2226
کل بازديدها :14920445
بازديدکنندگان آنلاين :22
بازديدازاین صفحه :297813