نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > ولایت فقیه 


  چاپ        ارسال به دوست

امام خمینی و توسعه سیاسی (4)

البته روند تبلیغات رسمی دولت و رسانه ‏های جمعی به گونه‏ای بود كه می‏شد پیش بینی كرد كه همه روزه به جمعیت نخست، كه سرتا پا غربی شده بودند، افزوده می‏شود و اما آنچه درستی این تقسیم ‏بندی اجتماعی را ثابت می‏كرد، می‏تواند وقوع انقلاب اسلامی باشد، انقلابی كه متكی بر اراده شمار بیش‏تر مردم و خواسته‏ های اسلامی آنان بر پا شد.
چنین به نظر می‏رسید كه شمار بیش‏تر دلبسته به اسلام، اینك پشتوانه‏ای جدید در راه رویارویی با آن بخش از جلوه‏های فرهنگ غربی كه با اسلام ناسازگار بود، پیدا كرده است.همین نكته دین را رسما به عنوان سنت پایدار مردم در چالش برابر مدرنیته قرار می‏داد و سه طبقه شاخص اجتماعی، اینك به یك طبقه دگر شدند؛ زیرا طبقه نوگرا و غرب‏زده كه نمود بالایی نداشت و وابستگان آن یا از كشور خارج شدند و یا كوشیدند ظواهر اسلامی را رعایت كنند.البته گروهی از آنان نیز، در حقیقت تغییر روش دادند و به صف پرشمارتر مردم پیوستند و طبقه سنتی نیز دچار همین دگرگونیها شدند. امام كه آینده نگر بود و می‏دانست كه دیر یا زود، دوباره مباحثه‏ها و مجادله‏های سنت و مدرنیته سر برخواهند آورد، به سراغ فقه رایج رفت و با ارائه دیدگاههای نوین، كوشید چارچوبهایی تازه و برابر با نیاز زمان برای آنها ترسیم كند كه به نمونه‏ هایی اشاره می‏شود:
الف.بهبود جایگاه زنان:
اگر رژیم شاه كوشید تا با گرته‏برداری صرف از جلوه‏های تمدن غربی به بازسازی جامعه زنان ایرانی بپردازد و در این راه، باورهای مذهبی را نادیده انگارد.امام خمینی، كه ورود به دنیای مدرنیته را ناگزیر می‏دید، كوشید با تكیه بر همان نگرش گزینشی خود چاره‏ای بیاندیشد كه این ورود با كم‏ترین هزینه انجام گیرد؛ از این روی، از آغاز حركت ملی مردم برای زنان نقش ویژه‏ای لحاظ كرد و از آنان خواست، تا در راهپیماییها همدوش مردان شركت كنند[1] و در این راه، هیچ نیازی نیز به اجازه از شوهران خود نداشتند؛ امری كه در فقه سنتی ما رایج نبود.شنیدن صدای آنان در محدوده شعارهای انقلابی و سیاسی اشكال شرعی نداشت؛ در حالی كه پیش ازین، در عرف رایج مذهبی‏ها این كار ناپسند می‏نمود.اما این حضور با رعایت‏حجاب شرعی، رخ داد؛ امری كه در تاریخ سیاسی ایران بی‏سابقه بود.امام اینك توانسته بود با تركیبی تازه میان سنت (حجاب شرعی) و حضور اجتماعی و ابراز عقیده (به عنوان یكی از جلوه‏های دموكراسی) هماهنگی ایجاد كند.اینك زنان مسلمان ایرانی با تدبیر امام پای از خانه‏ها برون نهاده بودند و به عنوان انسانهایی كوشا و مفید در عرصه‏های گوناگون اجتماعی حضور داشتند.این آگاهی، خواسته‏های دیگر را نیز به دنبال داشت كه نظام اسلامی با تدبیر امام، راهكارهای فراوان دیگری را برای پاسخ‏گویی آنها در پیش گرفت.
ب: نگرش نوین به مقوله‏ های هنری و ورزشی:
در فقه سنتی ما، پیش از انقلاب اسلامی و با توجه به حاكمیت دولت‏های ستم، مهم‏ترین نكته‏ای كه می‏توانست راه نفوذ فرهنگ بیگانه را سد كند، نامشروع اعلام كردن هر آنچه به دولت مربوط می‏شد، بود.از جمله آنها رسانه‏های ارتباط جمعی، مانند رادیو، تلویزیون و سینما، سه رسانه‏ای كه به تدریج از دهه بیست و سی وارد فضای اجتماعی ایران شدند و كاركردی وابسته به هدفهای رژیم داشتند و به سبب فسادی كه گسترش می‏دادند، علمای اسلام آنها را تحریم كردند.این مخالفت علما، از سوی رژیم، مخالفت علما با ترقی و پیشرفت و علم وانمود می‏شد.امام در آغاز نهضت‏سال 42، به این اتهام رژیم پاسخ داد و روح مخالفت علما با چنین پدیده‏هایی را در فساد ناشی از آنها، اعلام كرد.[2] با پیروزی انقلاب اسلامی، امام هرگز از این نیاز عمومی غفلت نكرد و راهكارهایی را با فتواهای خود برای بازشناسی گونه فاسد از گونه صحیح هنر گشود.
تقسیم موسیقی به دو گونه: مجاز و غیر مجاز[3] و نیز پیشتیبانی از فتوای مشهور درباره شطرنج و...[4] از مهم‏ترین كارهای امام به شمار می‏آیند.بنابراین، از برآیند این حركت می‏توان چنین استنباط كرد كه: اسلام مورد نظر امام، شایستگی آن را داراست كه با حفظ معیارها، با هر محیط و شرایط، خود را سازگار كند.امام، با فراهم ‏آوردن موقعیت‏های تازه برای تك‏تك مردم، از آنان می‏خواست تا چنین چارچوبی را نگهدارند؛چهارچوبی كه برابر با واقعیت‏های زمانه بود.
3.نگهداشت مصالح كلی و كیان نظام اسلامی:
این نكته نیز ضرورت هر نظام سیاسی است كه به گونه‏ای به مخالفان خود آزادی ندهد كه به نابودی اصل نظام سیاسی بینجامد و برای این كار، مسائلی مانند حوزه امنیت ملی همواره استثنا بوده و آزادیهایی كه بدان خدشه وارد سازند، محدود شده است.هرچند از هر قانون درستی، امكان استفاده نادرست هم وجود داشته و دارد، چنانكه امكان اشتباه در تعیین مصداق خارجی نیز وجود دارد؛ بویژه آن هنگام كه موجی فراگیر برخیزد و امكان بازشناسی دقیق همه افراد ممكن نباشد؛ در مثل، در ماجرای ارتداد پس از پیامبر اكرم(ص) در این كه كسانی كه مدعی نبوت بودند و از دین برگشتند و با نظام اسلامی به ستیز برخاستند، مرتد شده بودند، تردیدی وجود ندارد؛ اما در این میان بوده‏اند افرادی نیز كه برابر اعتقاد خود، با خلیفه مخالفت كردند هرچند منكر اصول اسلامی نبودند، مانند مالك‏بن نویره در ماجرای پرداخت زكات.وی در این ماجرا اصول اصلاحی را انكار نكرد؛ ولی از سوی حكومت چنین وانمود شد.
با این وجود اصل اساسی و پایه‏ای در این باره، همان است كه در همه كشورها، پاس داشته می‏شود و قانون هم عهده‏دار تعریف دقیق امنیت ملی است و خود جلوی استفاده‏های ناروا را نیز گرفته است.
امام با تكیه بر همین اصل اساسی بقای حكومت، آزادیهای سیاسی را تا آن هنگام كه به كیان نظام اسلامی آسیب نرساند، پذیرفته بود و بهترین دلیل این سخن، برخورد سالم و آرام ایشان به جدی‏ترین مخالفان نظام اسلامی، مانند سازمان منافقین كه از بهمن 57 تا خرداد60 ادامه یافت و در برابر همه انگیزشها و هیجان ‏آفرینیهای بازدارنده انقلاب از اصلاحهای ژرف و همه سویه و هرج‏ومرج گستریهای آنان، امام مدارا كرد و سرانجام آن هنگام كه به جنگ مسلحانه علیه نظام برخاستند،امام درنگ را جایز ندانست و مسؤولان نظام را به مقابله با آنان فرا خواند. [5]
و به عنوان یكی دیگر از شاخصه‏ های مهم دموكراسی، كه آزادی بیان است، باید به دیدگاههای امام اشاره كنیم كه ایشان اصل اختلاف نظر و امكان ابراز آن را امری طبیعی می‏دانست و شرایط پیش‏آمده پس از انقلاب را به سبب توجه فراوان مردم به مسائل اسلامی و سیاسی، توطئه نمی‏دانست و بر این باور بود كه چون این دیدگاهها هم اینك، به عرصه رسانه‏های جمعی وارد شده‏اند، اختلاف نظرها نمود بیش تری پیدا می‏كند و گرنه پیش ازین نیز، در میان علمای اسلام اختلاف نظر،امر طبیعی بوده است.امام، همچنین بارها، انتقاد صحیح را گوشزد كرد و با حوصله فراوان، همه انتقادها را گوش می‏داد، چنانكه به عنوان نمونه می‏توان به نامه‏های تند و فراوان قائم مقام رهبری به ایشان درباره مسائل گوناگون كشور اشاره كرد.ایشان از اصل ابراز عقیده مردم، همواره، دفاع كرد و نظام نوین سیاسی ایران را نیز بر اساس همین ابراز عقیده‏ها بنا ساخت و در قانون اساسی مورد تصویب مردم نیز، تدبیری اندیشید كه همواره رای و نظر آزاد مردم بتواند بازتاب خوشایند یابد.از این زاویه، باید به موضوع مطبوعات اشاره كرد كه وجود آنها در هر كشور، نشانه توسعه سیاسی است و كاركرد خوشایند آنها می‏تواند بر روند توسعه سیاسی، اثر بگذارد؛چنانكه می‏تواند توسعه سیاسی را از حركت‏باز دارد.امام با هدف گسترش و ژرفا بخشی فرهنگ سیاسی، كه موجب رشد و توسعه سیاسی پایدار می‏شود، درباره مطبوعات نیز دیدگاهها و كاركرد ویژه داشت كه بدانها اشاره می‏شود:
مطبوعات و كاركرد خوشایند آنها در نگاه امام
بی‏گمان از گزاره‏ها و بحثهای مهم درباره مطبوعات، چگونگی كاركرد آنها در جامعه است.مطبوعات، بویژه با نقش اطلاع رسانی كه دارند، می‏توانند در بالابردن فرهنگ عمومی مردم هر كشور، نقش بیافرینند.
امام خمینی، از آغاز نهضت، همواره به مطبوعات توجه داشته است.در این جا نگاهی می‏افكنیم بر مهم‏ترین موضع‏گیریهای امام در برابر مطبوعات.
در سال 1340، امام مطبوعات را كه مروج اندیشه‏های رضاخانی بودند، به عنوان كالای پخش فساد اخلاق معرفی كرد[6] و در چند موضع‏گیری دیگر از حمله‏ها و رویاروییهای آنها به فقه اسلامی یاد می‏كند[7] و از اختناق جانفرسای رژیم، پرده بر می‏دارد كه چگونه برای چاپ كردن یك برگ در بردارنده نصیحت، افراد به حبس و شكنجه می‏افتند.[8] همچنین از این كه به سبب اختناق، مطبوعات از بازتاب مخالفتهای مردمی با مصوبات غیر اسلامی مجلس، خودداری می‏كنند، گلایه دارد. [9]
در سال 42، امام با اشاره به آزادی مطبوعات در هتك حرمت روحانیت، بار دیگر از اختناق انتقاد می‏كند. [10]
و در چهار سخنرانی مهم خود در سال 43، از آزادی مطبوعات دفاع كرده و از رژیم می‏پرسد كه:
«ما كه می‏گوییم مطبوعات باید آزاد باشند، سازمانها در كار آنها دخالت نكنند و آزادی مردم را سلب ننمایند كهنه‏ پرستیم؟ و آقایان كه الزام می‏كننددر مطبوعات چه مطالبی نوشته شود مترقی‏اند؟» [11]
امام در همین مدت اندك از شروع نهضت اسلامی خود، خواست تبلیغات دروغین رژیم را، كه خود را مترقی و مدرن و روحانیت را كهنه ‏پرست و مرتجع می‏نامید خنثی كند و كاركرد مفید مطبوعات را در آزادی آنها از وابستگی به دولت وقت و سیاستهای ضد اسلامی آن می‏دانست.


[1] . صحیفه نور، ج‏291/4، 952، ج‏051/5؛ ج‏261/8؛ ج‏05/41.
[2] . همان، ج‏4/1.
[3] . همان‏411/.
[4] . همان‏43/.
[5] . همان‏14/.
[6] . همان‏4/.
[7] . همان/41، 81، 91.
[8] . همان‏13/.
[9] . همان/23، 43.
[10] . همان‏14/.
[11] . همان‏96/.

محمد باغستاني- مجله حوزه- ش 98


١٤:٢١ - 1392/09/06    /    شماره : ٢٣٣٩٩    /    تعداد نمایش : ٧٤٠



خروج





   مطالب مرتبط
 امام خمینی و توسعه سیاسی (6) (خبر)
 امام خمینی و توسعه سیاسی (5) (خبر)
 امام خمینی و توسعه سیاسی (3) (خبر)
 امام خمینی و توسعه سیاسی (2) (خبر)
 امام خمینی و توسعه سیاسی (1) (خبر)
 هندسه سیاسی امام خمینی(ره) چهارچوبی نظری و راهبردی در اندیشه سیاسی امام (4) (خبر)
 ثابت و متغیّر در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) (4) (خبر)
 ثابت و متغیّر در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) (3) (خبر)
 ثابت و متغیّر در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) (2) (خبر)
 ثابت و متغیّر در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) (1) (خبر)
 امام خمینی؛ شخصیت و كرامت زن (4) (خبر)
بازدیدها
امروز :6469
کل بازديدها :17258793
بازديدکنندگان آنلاين :90
بازديدازاین صفحه :287368