نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > ادیان و فرق 


  چاپ        ارسال به دوست

سماع الموتي

واقعيت انسان همان نفس مجرد از ماده است و اين واقعيت به علت پيراستگي از آثار ماده (مانند: انحلال، پوسيدگي، فساد و تباهي) به مشيت الهي، پس از مرگ بدن،‌ باقي و جاودان است، اگر واقعيت انسان، روان جاودان اوست، مرگ جز جدايي روح از بدن بعلت تغيير شرايط پيوستگي آن دو به يکديگر چيز ديگري نيست بر خلاف ما ديگرايان و ماترياليست ها که مرگ را به معناي عدم و نيستي و نابودي فرض مي کنند.
يعني روح انسان از نظر کمال به پايه‌اي مي‌رسد که نياز او به بدن منتفي مي‌شود و در شرايطي قرار مي‌گيرد که مي‌تواند به حيات مناسب خود ادامه دهد.
بقاي روح پس از مرگ يک حقيقت فلسفي و علمي است که فلاسفه بزرگ جهان مانند سقراط و افلاطون و ارسطو در فلسفه يونان،و ابن سينا و شيخ اشراق و صدرالمتالهين در عالم اسلام، از طريق براهين فلسفي آن را به ثبوت رسانيده و اخيراً نيز در غرب در سايه يک رشته تجربه و آزمايش‌ها در قالب يک حقيقت علمي در آمده است.
اگر در قرن نوزدهم تب ماديگري بالا رفت و مسائل ماوراء طبيعت مانند خدا، فرشته،‌ روح مجرد و ديگر عوامل غيبي مورد ترديد قرار گرفت از آغاز قرن بيستم بلکه کمي پيش از آن، ورق برگشت و با همت روحيون دريچه هايي به سوي جهان ماوراي طبيعت گشوده شد، و مسأله اصالت روح و بقاي آن پس از مرگ مورد پذيرش قرار گرفت.[1]
عموم مسلمین قائل به حیات برزخی­اند و زندگی اموات خصوصاً اولیای الهی در عالمی ما بین دنیا و آخرت بنام برزخند بر خلاف وهّابیان که به حیات برزخی – به معنای ارتباط با مردگان و بالعکس ولو برای اولیای الهی – اعتقادی ندارند .
 
دلايل معتقدين به شنوايي اموات
الف- آيات قرآن
1-استمرار حيات بعد از انتقال از دنيا
از آيات قرآن استفاده مي‌شود که مرگ انسان پايان زندگيش نيست، بلکه انتقال از دنيايي به دنيايی ديگر است، انسان بعد از مرگ وارد عالم جديدي مي‌شود که وسیع تر از عالم مادي است.
خداوند متعال مي‌فرمايد: « اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ »[2]
«خدا جان ها را به هنگام مرگ و به هنگام خواب بطور کامل مي گيرد. سپس جان آن (کسي) را که مرگ او قطعي شده است، نگه مي دارد و جان ديگري را تا مدت معين رها مي سازد، در اين کار نشانه هايي است براي آنان که تفکر مي کنند.»
« قُلْ يَتَوَفَّاكُم[3] مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ »[4]
«يعني بگو فرشته مرگ که بر شما مامور شده (روح) شما را مي گيرد، سپس به سوي پروردگارتان بازگردانده مي شويد»
2- « وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ»[5]
«کسانی که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده مپندار، بلکه آنان زنده اند و نزد پروردگار خود روزی می خورند»
«وقتي شهداء زنده باشند بطريق اولي پيامبران و اولياي الهي زنده اند.»
ب- ارتباط بين حيات برزخي و عالم مادي
پس از اثبات حيات برزخي براي انسان ها نوبت به وجود رابطه میان اين جهان وجهان برزخ مي رسد و اين که برزخيان سخنان ما را مي شنوند و ميان ما و آنان ارتباط برقرار است، اينک به برخي آيات و روايات در اين زمينه اشاره مي کنيم:
 حضرت صالح با قوم خود سخن مي‌گويد: « فَعَقَرُواْ النَّاقَةَ وَعَتَوْاْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ وَقَالُواْ يَا صَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ » [6] «شتر را که معجزه صالح بود پي کردند و از دستور پروردگار خود سر پيچي کردند و گفتند: اي صالح اگر پيامبري،‌ عذابي که به ما وعده مي دهي بياور.»
« فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُواْ فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ »
«پس زلزله اي (بر اثر صيحه آسماني) آنان را فرا گرفت و در خانه هاي خويش بي جان افتادند»
« فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِن لاَّ تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ »
«آن گاه از آنان دوري نمود و گفت: اي قوم من پيام هاي خداوند را رسانيدم ولي شما ناصحان را دوست نمي داريد»
حيات برزخي در روايات اسلامي
الف- پيامبر (صلي الله عليه و آله) با کشتگان بدر سخن مي گويد:
زماني که جنگ بدر بپايان رسيد و کفار قريش با دادن هفتاد کشته و هفتاد اسير پا به فرار نهادند، پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله) دستور داد، کشته‌هاي مشرکان را در چاهي بريزند و وقتي اجساد آنان در ميان چاه ريخته شد. آنان را يک يک بنام صدا زد و گفت: اي عبته، اي شيبه،‌ اي اميّه، اي ابوجهل و …آيا آن‌چه را که پروردگار شما وعده داده بود، حق و پا برجا يافتيد؟ من آن‌چه را که پروردگارم وعده کره بود حق و حقيقت يافتم، در اين موقع گروهي از مسلمانان به پيامبر (صلي الله عليه و آله) گفتند: آيا کساني را که مرده اند صدا مي‌زنيد؟ پيامبر (صلي الله عليه و آله) فرمود: شماها از آنان شنواتر نيستيد، لکن آنان قدرت بر جواب ندارند.
ابن هشام مي‌گويد: پيامبر (صلي الله عليه و آله) در آن لحظه خطاب خود به مقتولين و کشته شدگان کفار قريش چنين فرمود:
چه بستگان بدي براي پيامبر بوديد. مرا تکذيب کرديد، در حالي که ديگران مرا تصديق نمودند، مرا از زادگاهم بيرون کرديد، در حالي که مردم ديگر پناهم دادند، با من به جنگ برخاستيد، ولي ديگران مرا کمک کردند. آيا آن‌چه را که پروردگارم وعده کرده بود حق و پابرجا يافتيد؟ هيچ جمله‌اي نمي‌تواند صريح تر از اين باشد که پيامبر (صلي الله عليه و آله) فرمود: شما از آنان شنواتر نيستيد، منتها آنان قدرت بر پاسخ ندارند. «ما انتم بمسمع منهم» هيچ بياني نمي‌تواند گوياتر از اين باشد که پيامبر (صلي الله عليه و آله) آنان را يک يک به نام‌هاي مخصوص خويش صدا زند و با آنان بسان دوران حياتشان سخن گويد.[7]
ب) ابن قيم جوزيه - برجسته ترين شاگرد ابن تيميه در کتاب «الروح» که سرتاسر اثبات حيات برزخي است - مي‌گويد: «سلف بر اين مطلب اجماع کرده و به تواتر رسيده است که شخص مرده، کساني را که به زيارتش مي‌آيند مي‌شناسند و از آمدنش مسرور مي‌شود»[8]
همچنین می گوید: «از جماعتی از سلف نقل شده که آنان وصیت می کردند، هنگام دفن کنار قبرشان قرآن بخوانند.»[9]
ج) بخاري و مسلم از پيامبر (صلي الله علیه و آله) نقل کرده اند: «هر گاه مرده داخل قبر گذارده شود، صداي کفش تشييع کنندگان را مي‌شنود»[10]
پيامبر گرامي اسلام (صلي الله علیه و آله) در بخش پاياني از زندگاني خويش به قبرستان بقيع مي رفت و با آنان چنين سخن مي گفت: «السلام عليکم دار قوم مومنين، انتم لنا فرط و انا بکم لاحقون ليهنئ لکم ما اصبحتم فيه»
«درود بر شما که در جايگاه با ايمان قرار گرفته ايد، شما بر ما سبقت جسته ايد و ما هم به زودي به شما مي پيونديم، بر شما گوارا باد نعمتي که در آن قرار داريد»[11]
 
نظر برخی دانشمندان در مورد حيات پس از مرگ
حيات برزخي از اصول اعتقادي همه مسلمانان جهان است و شخصيت‌‌هاي مشهور و پر نفوذ اسلام که در رساله‌‌هاي خود به تبيين عقايد اسلامي پرداخته اند، آن را جزو مسلمات گرفته اند، ذيلاً به برخي کلمات دانشمندان نامدار اهل سنت اشاره مي‌کنيم:
1-     ابن تيميه (متوفاي 726) مي‌گويد: احاديث صحيح و متواتر بر بازگشت روح به بدن هنگام سوال دلالت دارد.[12]
2- ابن قیم جوزی می گوید:
«… ان مذهب سلف الامة و أئمتها انّ المیت اذا مات یکون فی نعیم او عذاب» عقیده سلف و پیشوایان آن‌ها بر این است که وقتی انسان مرد یا در نعمت است یا در عذاب و این امر بر روح و بدن او واقع می شود و اینکه روح بعد از جدایی از بدن یا در نعمت است یا در عذاب»[13]
و درباره ی احادیثی که بر این امر دلالت می کند می گوید:
«فاما احادیث عذاب القبر و مسالۀ منکر و نکیر، فکثیرۀ متواترۀ عن النبی (صلی الله علیه و آله) و امّا احادیث متواتری که  از پیامبر (صلی الله علیه و آله) رسیده و بر عذاب قبر و مساله ی نکیر و منکر دلالت می کند، بسیار هستند و همانطور که در صحیح بخاری و صحیح مسلم آمده است از ابن عباس که پیامبر (صلی الله علیه و آله) از کنار دو قبر عبور کردند سپس فرمودند: همانا این دو قبر در حال عذاب هستند و از دو چیز بزرگ عذاب می‌بینند یکی این است که خود را از بول پاک نمی کرد و دیگر این که سخن چینی می کرد»[14]
 
بررسي اشکالات وهابيان
اشکال اول
از ظاهر برخي آيات قرآن استفاده مي‌کنيم که اموات چيزي نمي‌شوند، خداوند متعال مي‌فرمايد: « فَإِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاء إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ »
پس تو اي رسول ما اين مردم دل مرده را نتواني با سخن،‌حق بشنواني و دعوت خود را به گوش اين کران که عمداً‌ روي گردانند برساني»
در آيه‌اي ديگر آمده است: « وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاء وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَن يَشَاء و ما انت بمسمع من في القبور»[15] «و ابداً زندگان با مردگان مساوي نيستند، خدا هر که را خواهد شنوا سازد و تو آن کس را که در گورستان است شنوا نتواني کرد.»
جواب- اولاً: احتمال دارد که مورد نظر آيه اجسادي باشد که در قبرهاست، چون آن‌ها از بين رفته و تبديل به خاک مي‌شوند و چيزي درک نمي‌کنند.
ثانياً: منظور از اين که نمي شنوند يعني بهره نمي برند که از آن به کنايه تعبير به نفي سماع شده است، يعني اين مشرکان آيات تو را مي‌شنوند، ولي از آن‌ها بهره اي نمي‌برند، همانطور که در حال حيات آنان هر چه نصيحت مي کردي نفعي به حال آنان نداشت يعني همان طور که در زمان حيات از هدايت پيامبر (صلي الله علیه و آله) بي بهره بودند بعد از حيات نيز از هدايت تو بي بهره اند. همان گونه که اموات سخنان شما را مي‌شنوند ولي از آن سودي نمي‌برند، زيرا زمانش گذشته است.
ابن قيم جوزيه در تفسير آيه: «و ما انت بمسمع من في القبور» مي‌گويد: «آيه دلالت دارد بر کافري که قلبش مرده است، به نحوي که نمي‌تواني حقايق را به او برساني تا از آن بهره مند شود،‌هماند طور که نمي‌تواني به کساني که در قبرند، چيزي بشنواني به طوري که نفع برند.
همچنين در تفسير آيه‌ي شريفه: «فَإِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاء إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ » مي‌گويد: «مراد از آيه نفي اهليت سماع است،‌به اين معني که قلب‌‌هاي مشرکان از آن جا که مرده است، تو نمي‌تواني حقايق را به آنان برساني همانگونه که در اموات نيز چنين است»[16]
 
اشکال دوم
پيامبر (صلي الله عليه و آله) فرمود: «هر گاه انسان بميرد عملش منقطع مي‌گردد مگر از سه چيز: 1- علمي که از آن نفعي برده شود 2- صدقه جاريه، 3- فرزند صالحي که براي او دعا کند»[17]
با توجه به اين حديث مي‌گويند: اموات ارتباطشان با اين عالم قطع مي‌شود و برکتي به آن‌ها از دنيا نمي‌رسد و آنان تصرفي در اين عالم انجام نمي‌دهند.
جواب- حديث دلالت دارد بر اين که عمل انسان با مرگش قطع مي‌شود مگر در سه مورد، نه اين که از هيچ چيز غير از اين سه مورد نفع نمي‌برد.
به عبارت ديگر، حديث ناظر به اعمالي است که قوام و پايداري آن به خود انسان در حال حيات بستگي دارد که اين گونه اعمال با مرگ قطع مي‌گردد، مگر در صورتي که اين اعمال ادامه داشته باشد، مانند موارد سه گانه‌اي که در روايت استثنا شده است و اين تناقضي ندارد با اعمالي که پايداري آن‌ها به انسان نيست تا بعد از مرگش از ديگري به او نفع برسد هر چند که غير اين سه مورد باشد.
 
نتيجه گيري
مرگ پايان زندگي نيست بلکه از ديدگاه قرآن توّفي و گرفتن بطور کامل است نه نابودي مطلق، همچنين قرآن شهدا را زنده مي داند که در نزد خداوند حيات دارند و روزي مي خورند و اين حيات نسبت به انبياء در درجه بالاتري قرار دارد.
روايات متعدّدي در شيعه و سني وجود دارد که سماع موتي را ثابت مي کند همچنين در مورد انبياء، و طبق برخي از روايات ارتباط با اموات امکان پذير است.

[1] - سبحاني، شيخ جعفر، وهابيت مباني فکري و کارنامه ي عملي، ص194-195، ناشر: موسسه تعليماتي و تحقيقاتي امام صادق (علیه السلام) قم، چاپ اوّل، سال انتشار: بهار 1380 هـ.ش.
[2] - سوره زمر، آيه 42
[3] - توفي به معني قبض و دريافت کامل است و «انفس» در این جا به معنی «ارواح» است به قرینه‌ی «یتوفی» مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 19، ص498 ناشر: دارالکتب الاسلامیه، تهران، بازار سلطانی، 99، نوبت چاپ: بیست و پنجم، تاریخ انتشار: سال 1385 هـ.ش
[4] - سوره سجده، آيه 11.
[5] -  سوره آل عمران، آيه 169
[6] - سوره اعراف،‌آيات 77-79.
[7] - سيره النبویه الابن هشام، الجزء الثانی، ص639، ناشر: المکتبه العلمیه، بیروت- لبنان، صحيح بخاري،‌ج 5، ناشر:‌ دارالجبل، بيروت؛ صحيح مسلم،‌ج4، باب 17،‌حديث 77، ناشر: دارالفکر، بيروت، لبنان، نوبت چاپ الطبعة الاولي 1419 هـ.ق، 1999 م،  و بحارالانوار، ج19،‌ص346  ناشر: دار احیاء التراث العربی، بیروت- لبنان، نوبت چاپ: الطبعۀ الثالثۀ المصححه، سال انتشار: 1403 هـ.ق
[8] - جوزيه، ابن قيم، الروح، ص12، ناشر: دارالفکر، بيروت لبنان، الطبعة الاول، 1425-1426 هـ،‌2005 م
[9] - همان، ص18.
[10] - فتح الباري،‌ج3، کتاب الجنائز، ص160، ناشر: داراحياء التراث العربي، بيروت لبنان،
[11] - ابن سعد، الطبقات الکبري، ج2، ص203، ناشر: دار صادر، بيروت، نوبت چاپ: الطبعة الرابعة، سال انتشار: 1408 هـ.ق 1988 م؛ مفيد، الارشاد، ص167. ترجمه و شرح حاج شیخ محمد باقر ساعدی خراسانی، ناشر: کتابفروشی اسلامیه، تاریخ نشر: 1376 هـ.ش
[12] - جوزيه، ابن قيم، الروح، ص68به نقل از وهابیت مبانی فکری و کارنامه عملی، ص313 تألیف استاد سبحانی
[13] - الروح، ابن القیم الجوزیه، ص69.
[14] - همان، ص70.
[15] - سوره فاطر، آيه 22.
[16] - جوزيه، ابن قيم، الروح، ص62و63.
[17] - مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج2، ص23، ح 70، ناشر: موسسة الوفاء، بيروت لبنان، تاريخ انتشار: 1403 هـ، 1983 م.


٢٠:٤٧ - 1391/09/25    /    شماره : ٨١٤٨    /    تعداد نمایش : ٧٠٩



خروج





   مطالب مرتبط
 حیات برزخی همراه با عذاب و پاداش در آیات قرآن (خبر)
 روحیات و توقعات زنان (خبر)
 برگزاری اولین جلسه روحانیون مستقر بخش جعفرآباد قم (خبر)
 اولین جلسه ماهانه روحانیون بخش مرکزی قم در سال۹۳ (خبر)
 اختتامیه جشنواره سوهان روح سوم اردیبهشت برگزارمیشود (خبر)
 افزایش جلسات تفسیرقرآن توسط روحانیون مستقرکهک (خبر)
 جذب جوانان مهم ترین موفقیت روحانیون مستقر می باشد (خبر)
 قم سومین مقصد سفرهای استانی دکتر روحانی (خبر)
 گردهمایی روحانیون مستقر بخش کهک برگزار شد (خبر)
 سفر احتمالی حسن روحانی به قم (خبر)
 حیات نورانی امام حسن عسکری(3) (خبر)
بازدیدها
امروز :4660
کل بازديدها :16167680
بازديدکنندگان آنلاين :11
بازديدازاین صفحه :131780