نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > متون اسلامی 


  چاپ        ارسال به دوست

آداب و ارکان زیارت

یکی از مهم‌ترین ارکان زیارت، توجه به آداب و رعایت حدود آن است. روشن است که برای هر چیزی ادب و حدی است که رعایت ادب و توجه به حد آن، هم از جهت فراگیری و دریافت بهتر آن حقیقت و هم از حیث عمل و انجام آن مؤثر بوده، موجب بهره‌بری فراوان‌تری خواهد شد و این قاعده در امور معنوی و حقایق فوق مادی مسلم و روشن‌تر است، زیارت از جمله حقایق ارزشمند و حیاتی است که توجه به حدود و رعایت آداب آن کاملاً در تحقق صحیح و ارتباط وثیق و مطمئن‌تر با مزور(زیارت شده) نقش اساسی و تأثیر جدی دارد از این‌رو با توجه به اهداف و مقاصد عالی که زائر در زیارت خود دارد و هم‌چنین رعایت آداب آن، احساس حضور و حظّ تشرف در محضر مزور بیشتر نمایان و آشکار می‌شود. تأکیدهای دین و مستحب دانستن آداب زیارت نشان اهمیت و ضرورت توجه به آن است.

غسل زیارت: اولین ادب زیارت غسل کردن قبل از داخل شدن به مشهد و سرای رفیع معصوم است. لازم است به عنوان مقدمه ذکر شود که برای انسان مراتبی است و اولین مرتبه وجودی او جسم و آخرین مرتبه او را نیت و حقیقت وجودی و چون طهارت انسان به اقامه حقیقت عبودیت در همه مراتب هستی بستگی دارد. انسان برای راهیابی به محضر پاکان باید خود را پاک کند. ابتدا جسم را با آب و سپس باطن را با شهادتین که یکی از مطهر تن و دیگری مطهر جان است.
ادب زیارت اقتضا می‌کند که با دانستن غسل، زیارت انجام گیرد به گونه‌ای که طبق  بیان مرحوم مفید اگر غسل نقض و باطل شد، دوباره غسل کند. ادب غسل کردن غیر از آن که شهرت فقهی و فتوای دارد و در خصوص ادب زیارت معصومین بر آن توصیه شده، بدین جهت است که حرمت و احترام معصوم در حالت ممات و غیبت مانند احترام و حرمت نهادن در حال حیات است.

امام صادق(ع) در ذیل آیه شریفه: زینت‌های خود را در مقام عبادت به خود برگیرید (سور اعراف، آیه 31) فرمود مراد از اخذ زینت‌ همانا تحصیل طهارت و پاکیزگی است. تشرف به محضر امام که مسجد اولیاء و معبد سالکان طریق ولاست، باید در حال طهارت باشد. (بحارالانوار، ج 97، ص 132)
از همین رهگذر ورود انسان ناپاک و جنب به مشاهد مشرفه جایز نیست و برخی از فقها از روایات باب استفاده حرمت کرده و فرموده‌اند: ظاهر روایات بر حرمت دلالت دارد نه کراهت. (ر.ک:معجم فقه الجواهر، ج 2، ص 202) هم‌چنین در برخی روایات آمده است که حضور در مشاهد معصومان در حال جنابت و امثال آن موجب تنفر و انزجار فرشتگانی است که در اطراف ضریح آن حضرت در حال طواف و زیارت هستند (عمدة الزائر، ص 28)
ابن بصیر می‌گوید: نیاز به غسل داشتم، به سمت حمام رفتم و در بین راه عده‌ای از دوستان شیعه را دیدم که قصد زیارت امام صادق(ع) را داشتند. با خود گفتم مبادا فیض زیارت را از دست بدهم و دیگران از این فیض از من سبقت بگیرند. بدون غسل کردن همراه آنها راهی خانه امام(ع) شدم. هنگامی که نگاه امام(ع) به من افتاد فرمود: ای ابابصیر نمی‌دانی که انسان جنب نباید به خانه انبیاء و فرزندان انبیاء قدم نهد. عده‌ای از فقها، زن حائض و نفسا را نیز در حکم جنب دانسته، ورود وی به اطراف ضریح را جایز ندانسته‌اند، همان‌طور که اجازه ورود به مسجد را ندارد (معجم فقه الجواهر، ج 2، ص 203)

اذکار غسل زیارت
اما غسل که از مهم‌ترین آداب زیارت است، اذکار و اورادی دارد. از شهید اول در کتاب ثقلیه نقل شده که در اثنای غسل کردن بگو بارالها! قلبم را پاکیزه گردان و سینه‌ام را باز و گشاده دار و مدح و ثنایت را بر زبانم جاری ساز. بارالها! این غسل را زمینه‌ای برای طهارت روح و شفای دردهایم قرار ده و مایه نورانیت و روشنایی جانم ساز، تو بر هر چیزی قادری. و بعد از تمام شدن غسل بگو بارالها! قلبم را پاکیزه و عملم را پاک گردان و سعی و کوشش مرا بپذیر و آنچه از نزد توست برای ما خیر مقدور فرما، بارالها! مرا از توبه کنندگان و پاکیزگان قرار بده(بحارالانوار، ج 78، ص 40)

خضوع و خشوع
حرکت زائر باید با حال خضوع و خشوع باشد (و اتیانه بخضوع و خشوع؛ الدروس، ج 2، ص 22)
هنگامی که زائر به سمت حرم مطهر حرکت می‌کند، هم از نظر ظاهر باید گام‌ها را کوتاه برداشته و با آرامی و وقار حرکت کند و هم از نظر قلبی و روحی با خضوع باشد. انسان با یادآوری و عظمت مقام و رفعت جایگاه آنان و با توجه به حقارت و نیاز خود نسبت به آن اولیای الهی هم در ظاهر رفتارش و هم در باطن کردارش چنین حالیتی به او دست می‌دهد.
امام صادق(ع) درباره ادب زیارت اباعبدالله الحسین(ع) می‌فرمایند: وقتی به آستانه حرم حسین(ع) رسیدی کنار شط فرات غسل کن، بعد لباس پاکیزه بپوش، سپس پابرهنه حرکت کن، زیرا تو در حرمی از حرم‌های الهی و رسولش هستی، با تکبیر و تحلیل و تمجید و تعظیم فراوان الهی خود را قرین کن، بر محمد و آل او درود فرست تا به باب حسین بن علی(ع) برسی(بحارالانوار، ج 98، ص 152)

پوشیدن لباس تمیز
از جمله مواردی که در آداب زیارت ذکر شده: پوشیدن لباس پاکیزه و نظیف و جدید برای زیارت است و مرحوم قمی(ره) در هدیة الزائرین می‌فرماید: «و نیکوست سفید بودن رنگ آن» (هدیة الزائرین، ص 20)
و هم‌چنین استفاده از عطر و بوی خوش نیز توصیه شده است گرچه این ادب و توصیه در خصوص زیارت قبر حسین بن علی(ع) متفاوت است و تصریح شده که پوشیدن لباس نو و هم‌چنین استعمال بوی خوش از آداب زیارت آن حضرت(ع) نیست. امام صادق(ع) شیوه زیارت حضرت حسین بن علی(ع) را به ابی بصیر چنین تعلیم دادند: «هرگاه زیارت جدم حسین(ع) را اراده کردی، روزهای چهارشنبه و پنج‌شنبه را روزه بگیر... چون روز جمعه به زیارت بروی غسل بکن و بوی خوش و روغن استعمال مکن و از سرمه چشم استفاده نکن تا به نزد قبر برسی(تهذیب الاحکام، ج 6، ص 76)

اذن دخول
هنگامی که زائر به در حرم رسد بایستد. این توقف ادب ویژه است و درحال توقف با خواندن دعا و اذکار وارده سعی کنید تا رقت قلب و خشوع دل تحصیل کنید. زیرا در چنین حالتی دعا اجابت و رحمت الهی نازل می‌شود.
یکی از محوری‌ترین آداب زیارت اذن دخول است. که در آداب ورود به حریم نبوت و ولایت در قرآن به آن تصریح شده است. خداوند در قرآن، مؤمنان را دعوت می‌کند که در هنگام ورود به بیوت رفیع نبوت رخصت حضور بطلبند و چون آیه لسان نهی دارد، توصیه مؤکد است: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، داخل اتاق‌های پیامبر(ص) مشوید مگر آن که به شما اجازه داده شود، افزون بر این یکسان بودن حرمت انبیاء و اولیاء در حال حیات و ممات نیز مقید آن است که قطعاً اذن دخول و جواز ورود توصیه‌ای حتمی و غیر قابل اغماض است. از این‌رو بدون اجازه وارد حریم حرم شدن از موارد بارز خلاف ادب بوده و چنین زیارتی بهره‌ای لازم را به همراه نخواهد داشت.

بوسیدن عتیه، آستانه مبارکه
برخی از علما: شایسته است زائر عتیه علیه و آستانه مبارکه را ببوسد، چنان‌که علامه مجلسی به آن تصریح کرده و عده‌ای از علما نیز به امریکه در روایت صفوان، در شیوه زیارت قبر امیرالمؤمنین(ع) آمده استناد کرده‌اند که امام صادق(ع) به صفوان فرمودند: سپس آستانه را ببوس و آنگاه پای راست را قبل از پای چپ حرکت ده(بحارلانوار، ج 97، ص 284)

آهسته سخن گفتن
از دیگر آدابی که رعایت آن موجب حرمت نهادن و تکریم مزور است پایین آوردن صدا هنگام ذکر و دعا کردن است. خداوند ادب حضور در محضر رسول الله(ص) را چنین بیان می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، صدایتان را بلندتر از صدای پیامبر(ص) مکنید، و هم‌چنان که بعضی از شما با بعضی دیگر بلند سخن می‌گویید، با آن حضرت به صدای بلند سخن مگویید، مبادا بی‌آنکه بدانید اعمالتان تباه شود.
کسانی که پیش پیامبر خدا(ص) صدایشان را فرو می‌کشند، همان کسانی هستند که خدا دل‌هایشان را برای پرهیزگاری امتحان کرده است، آنان را آمرزش و پاداشی بزرگ است. (سوره حجرات، آیات 2ـ3)
ادب حضور در محضر حجت الهی اقتضا می‌کند که نه تنها انسان از سخن و اذکار غیر الهی که انسان را از یاد خدا غافل می‌کند بپرهیزد، بلکه هنگام عبادات، زیارات و اعمال مستحبی با آرامی و آهستگی و بدون بلند کردن صدا، مناسک و اعمال زیارت را انجام دهد.

نزدیک شدن به ضریح و بوسیدن آن
توقف در کنار ضریح مطهر، به گونه‌ای که بدن را به ضریح نزدیک کرده به حدی که اگر بخواهد، بدن را بچسباند، این فکر باطل است که انسان دور بودن از ضریح را ادب بداند و بخواهد از دور زیارت کند، بلکه در روایات تصریح شده بدن را به ضریح چسبانده و بر آن تکیه کند و ضریح را ببوسد.
امام باقر(ع) می‌فرماید: امام سجاد(ع) کنار قبر پیامبر(ص) می‌ایستاد و به قبر می‌چسبید و پشت خود را به قبر مبارک رسول خدا(ص) تکیه می‌داد و به سمت قبله می‌ایستاد آنگاه می‌گفت: بارالها! به تو به همه وجود پناه می‌آورم و به قبر نبی تو حضرت محمد(ص) روی می‌آورم ...(وسایل الشیعه، حر عاملی، ج 14، ص 342) بنابراین، بدن را به قبر و ضریح نزدیک کردن و برآن تکیه زدن و نیز بوسیدن قبر و ضریح از آداب زیارت است.

خواندن زیارت مأثور
خواندن زیارت مأثور و وارده از ناحیه اهل بیت(ع) دارای ویژگی خاصی است، مزورزیاراتی که از آنها صادر نشده و غیر معصوم آنها را القا کرده، ادب و حرمت لازم را نداشته، چه بسا موجب وهن نیز باشد. محدث قمی(ره) می‌فرماید: ... و ترک شود خواندن زیارت‌های معترعه که بعضی بی‌خردان از عوام آنها رابا بعضی از زیارت‌ها تلفیق کرده و در مجموعه جمع‌آوری کرده و نادانان خود را به آن مشغول ساخته و خود را از فیوضات بی‌نهایت زیارت‌های مأثوره معبره و فواید کتب علما محروم کرده‌اند(الدروس، شمس الدین عاملی، ج 2، ص 23)

نماز زیارت
بعد از فراغ از زیارت؛، دو رکعت نماز زیارت خوانده شود. باید توجه داشت که اگر برای دو رکعت نماز زیارت کیفیت مخصوصی وارد شده به همان کیفیت خوانده می‌شود و گرنه در رکعت اول بعد از حمد سوره مبارکه یس و در رکعت دوم بعد حمد سوره الرحمن قرائت می‌شود. از جمله نکاتی که در موقع نماز زیارت باید توجه داشت مکان آن است و از آن‌جا که این دو رکعت، نماز زیارت مزور است باید در کنار قبر خوانده شود.

دعای پس از نماز زیارت
دعای بعد از نماز زیارت، از بهترین زمینه‌ها و بسترهای ایجاد رابطه وثیق بنده با مولاست و اساساً می‌توان هدف زیارت را که تقرب الی الله است با دعا در پیشگاه ربوبی جامه عمل پوشانده و آن هدف را عینی کرد.
صاحب الدروس می‌فرماید:
از جمله آداب، دعای بعد از نماز زیارت است. اگر دعا واردی در باب بود، مانند دعای بعد از زیارت امام رضا(ع) که از بهترین و زیباترین جلوه‌های دعاست، یا دعای عالیة المضامین که بعد از زیارت جامعه توصیه شده یا دعای بعد از زیارت امیرالمؤمنین(ع) در روز عید غدیر، بهتر است آن دعا خوانده شود، وگرنه آنچه را زائر از امور دینی و دنیایی به آن نظر دارد، می‌تواند آن را در دعای خویش از خدای متعال مسئلت کند و از جمله نکاتی که باید در هنگام دعا کردن مورد توجه قرار داد و از آن غفلت نکرد، تعمیم و فراگیر کردن دعا و طلب از خدا برای همه است، زیرا آن به اجابت نزدیک‌تر است.(الدروس، شمس الدین عاملی، ج 2، ص 23)

تلاوت قرآن
زائر در کنار ضریح مقداری قرآن تلاوت کرده، ثواب آن را به روح مزور اهدا و تقدیم دارد، گرچه این عمل تکریم و تعظیمی نسبت به مزور است، لیکن ثواب اصلی و نفع اولی آن را خود زائر می‌برد.

حضور قلب و توبه
ادب زیارت اقتضا می‌کند که زائر تا حدی که می‌تواند بکوشد در همه حالات و در همه مواقف و شرایط حضور قلب داشته باشد. هم‌چنین سعی کند که از گناهان خود توبه و استغفار کند و از خداوند بخواهد که او را از بدی‌ها و تباهی‌ها جدا کرده و دور سازد.

زیارت وداع
از آن‌جا که زائر با قصدی جدی و انگیزه‌ای راسخ به زیارت معصوم(ع) اقدام کرده، شایسته است تا وقتی که در آن مکان مقیم و حاضر است، مکرر به زیارت مشرف گردد و بازگشت مکرر به قصد زیارت اقتضا می‌کند که وداع کند و آنچه هنگام وداع مستحب است، بگوید.

دگرگونی منش و روش
ادب دیگر تغییر و تحول حال زائر پس از زیارت است. انسانی که به قصد زیارت عازم می‌شود و قلب و عقل خود را به یار حقیقی می‌سپارد و خود را در ساحت وجودی او قرار داده و گرد حرم او می‌گردد، باید بداند که آن محبوب و مزور نیز به او توجه دارد و او را از تحت حمایت و هدایت خود دور نمی‌دارد، به او مهر می‌ورزد و از او همانند مهمانی عزیز، کریمانه پذیرایی و تکریم می‌کند. این انس و الفت موجب می‌شود که انسان از نظر خلق و خوی، رفتار و کردار و حتی اندیشه و اعتقاد خود را هم سوی محبوب و مرادش گرداند و از بدی‌ها و تباهی‌ها دوری جوید و این همان چرخش و تحول درونی است که اناظار می‌رود زائر در خود ایجاد کند.
آنچه به عنوان ادب زیارت مطرح است این که زائر باید از نشر روحی و اخلاقی و عملی تفاوتی با قبل از زیارت داشته باشد و بهتر از گذشته زندگی کند، زیرا زیارت مقبول، موجب ریزش گناهان و سنگینی‌های معاصی می‌شود.

ادب وداع
همان‌گونه که در زمان ورود به حریم و حرم‌های مطهر، زائر باید به نکاتی توجه داشته باشد، در هنگام خروج نیز باید آدابی را رعایت کند.
زیارت از آن جهت که عملی عبادی و قربی است باید بی‌شائبه و خالص صورت پذیرد و هر چه مایه آغشتگی و آمیختگی آن به غیر شود عامل ضعف و نقصان در این عمل خواهد بود. افزون بر این که فضا و مکانی که از لطافت و معنویت والایی برخوردار است، اگر با غیر حقایق لطیف آمیخته گردد، موجب کاستی حرمت و تعظیم آن خواهد بود، از این‌رو دستور دادند: زیارت کنید و بازگردید. از این‌رو برای این‌که زائر خالصانه به زیارت بپردازد و هیچ انگیزه دیگری به این امر آمیخته نگردد، توصیه کردند وقتی زیارت با همه شئون آن پایان یافت و خواسته‌هایش محقق شد، فضای زیارتی را ترک کنند تا هم آن حریم، محترم و مورد تعظیم قرار داشته باشد و هم شدت شوق و علاقه به مزور افزون گردد.
ادبی که زائر هنگام خروج باید رعایت کند و ادب حضور مزور محسوب می‌شود این‌که، هنگام فاصله گرفتن از کنار ضریح به ضریح پشت نکند که نوعی بی‌حرمتی محسوب می‌شود، بلکه با حرکت کردن از پشت سر به سمت عقب بازگردد تا جای که قبر مطهر مخفی گردد. گر چه این ادب ظاهری، نشان تکریم و تعظیم مزور است، لیکن شاید سرّ آن را در این نکته بتوان یافت که چون امام همانند کعبه است: مثل الامام مثل الکعبة اذ تؤتی و لا تأتی(بحارالانوار، مجلسی، ج 36، ص 353) همواره باید به حضرتش رو کرد و رو برگرداندن و پشت کردن به ضریح نشان پشت کردن و بی‌توجهی به قبله امامت است. زائری که در ظاهر رعایت حدود ادب و موازین کند، به باطن نزدیک‌تر و به واقع قریب‌تر است.

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١٥:٢١ - 1392/08/16    /    شماره : ٢٢٠٧٧    /    تعداد نمایش : ١٠١٠



خروج





   مطالب مرتبط
 بازگشت پيروزمندانه "امام خميني"(ره) به ميهن اسلامي (خبر)
 آیت الله مظاهری بالاترین عبادات توبه است (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی3 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی6 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی5 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی4 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی در تربیت اسلامی2 (خبر)
 آسیب شناسی نقش مربی درتربیت اسلامی1 (خبر)
 دستاوردهاي سياسي انقلاب اسلامي ايران (خبر)
 دروغ (خبر)
 بدبینی و بد بینان (خبر)
بازدیدها
امروز :8327
کل بازديدها :17647276
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :304163