نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > اخلاق و عرفان 


  چاپ        ارسال به دوست

منابع شادی

منابع شادی


 دالایی لاما در خصوص منابع شادی نیز مطالبی بیان داشته که تا حد زیادی در راستای مطالب پیشین است:
من بر این باورم که اگر کسی واقعاً خواهان یک زندگی شادمانه است، دنبال کردن ابزار داخلی و خارجی هر دو بسیار مهم هستند. به عبارت دیگر، رشد ذهنی و جسمی مد نظر هستند [که] می توان آن را رشد معنوی نامید.
البته منظور او از معنوی الزاماً ایمان مذهبی نیست، بلکه ویژگی های بنیادین و خوب انسانی از جمله عاطفه انسانی ، حس همدردی، صداقت ، نظم و خرد انسانی مراد است.  از نگاه وی، عوامل خارجی به دست آوردن خرسندی سه چیز است: تندرستی و سلامت جسمانی، ثروت مادی و همراهان و دوستان خوب.  البته او در جایی دیگر ابتدا به چهار عامل اشاره می کند و توضیح می دهد که سطوح مختلفی از شادی وجود دارد.  او معتقد است که در مکتب بودا دستورهایی برای چهار عامل تکامل یا شادی وجود دارد:ثروت، رضایت همه جانبه، معنویت و روشنگرایی. این چهار عامل، با هم کلیت یک تلاش فردی را برای شادی در بردارند . سپس او پیشنهاد می دهد (در راستای ساده سازی تعالیم بودیسم برای عموم خوانندگان) که مراحل بالای شادی همچون روشنگرایی و یا اشتیاق های روحی و معنوی را کنار بگذارد و تنها به شادی های مرتبط با زندگی روزانه سخن بگوید . سپس به سه منبع ذکر شده اشاره می کند، حال تمام این عوامل ، منابعی از شادی هستند. اما برای این که فرد بتواند کاملاً از آنها برای رسیدن به هدف خود، یعنی لذت بردن از یک زندگی شاد و کامل بهره مند شود، از نظر وی وضعیت فکری، کلیدی است برای رسیدن به آن هدف.
به نظر او، ما پیوسته می کوشیم برای کسب شادمانی یا صلح و آرامش دست نیاز به سوی دنیا دراز کنیم و از طریق پول و قدرت آن را به چنگ آوریم؛ غافل از این که آرامش واقعی از عمق وجودمان سرچشمه می گیرد. او اضافه می کند هیچ پزشکی نمی تواند نسخه ای برای آرامش ذهن بنویسد و یا نمی توان شادمنی و آرامش ذهن را در فروشگاهی خریداری کرد؛  بنابراین بدون توجه به شرایط جسمانی یا رفاه مادی، مادام که از ذهنی آرام و منسجم برخوردار نباشید، دسترسی به سرور و شدمانی ناممکن است . به همین روی ، پرورش ذهن آرام، راه رسیدن به زندگی شاد در حال و آینده است. در ضمن به دلایلی – که در جای خود بدان می پردازیم – به نظر او میزان قابل توجهی از سلامتی و خوشی و خرسندی ما بسته به این است که تا چه اندازه توانسته باشیم شادی و دلخوشی دیگران را برآورده ساخته، به آنان خدمت کنیم. به بیان دیگر، شادمانی زاییده مهربانی است و هرگز با دشمنی و کینه جویی میانه ای ندارد. هر چه به شادمانی دیگران بیش تر ارج نهیم، به آرامش و آسایش بیش تری می رسیم؛ زیرا شادمانی و موفقیت زاییده ایثار و مهربانی است و از طریق مهربانی و درک و احترام متقابل می توان به آرامش خیال، شادمانی و رضایت خاطر دست یافت.
او معتقد است احترام به دیگران، یعنی تنها به خود نیندیشیم و به سخن آنها گوش فرا دهیم . او می گوید گوش کردن، ذهن را به ایمان و پرهیزکاری معطوف می کند؛ شادمانی را در دل می پروراند و آشفتگی را از آن دور می سازد.
او در کتاب زندگی در راهی بهتر در پاسخ به این پرسش که چگونه در زندگی و مرگ شادمانی داشته باشم ، مردم را به سه گروه تقسیم می کند: بی دینان، خداباوران و بوداییان. (از همین دسته بندی به دست می آید که از نظر دالایی لاما، بوداییان خداباور نیستند و آنها هیچ اعتقادی به خدا ندارند.) وی سپس به هدف زندگی اشاره می کند که همه با خوشبختی زنده ایم و هیچ کس خواهان رنج نیست. خوشبختی نیز به دو گونه است: یکی آن خوشبختی که از به دست آوردن شادمانی ذهنی و مادی فرا می اید و دیگری آن که از کاهش دادن رنج حاصل می شود.
این تقسیم بندی ، روشن کننده ی بسیاری از مطالبی است که او درباره راه های رسیدن به شادی به دست داده است. مثلاً آن چه دالایی لاما در کتاب هنر شاد زیستن در خصوص نقش آموزش و تمرین برای کسب شادی بیان می کند، مرتبط با نوع دوم کسب خوشبختی است، او می گوید:
من اعتقاد دارم که شادی می تواند از طریق آموزش و تمرین فکر به دست آید . بنابراین اولین قدم در راه رسیدن به شادی، فراگیری است. نخست باید یاد بگیریم که احساسات و رفتارهای منفی چقدر زیان آور و به عکس احساسات و رفتارهای مثبت چقدر برایمان مفید هستند و باید بدانیم که این احساسات منفی نه تنها برای خود فرد بسیار بد و زیان آورد هستند، بلکه برای جامعه و آینده کل دنیا هم خساراتی به بار خواهند آورد . این درک، اراده ما را برای روبه رو شدن و غلبه بر آنها تقویت خواهد نمود و سپس درک جنبه های سودآور احساسات و رفتارهای مثبت. در مرحله دوم قرار دارد... به تدریج یک اراده محکم و استوار را برای ایجاد تغییر و تحول در خود تکامل می دهیم و احساس می کنیم اکنون راز شاد زیستن و آینده خوب در دستان خودم است.
از این سخنان می توان دریافت که دالایی لاما اولین قدم کسب شادی را یادگیری می داند؛ آن هم یادگیری آثار مخرب رفتارها و احساسات منفی، تا از آنها بکاهیم . بنابراین اولین مرحله کاهش امور مضر زندگی است و کاستن از رنج در نخستین مرحله و افزایش امور شادی زا نیز پس از آن قرار دارد. او برای غلبه بر رنج ها کارهای متفاوتی را نام می برد – که در بخش دشمنان درونی و راه های مبارزه با آنها اشاره خواهد شد – از جمله این که انسان موجودی مقایسه گر است و پیوسته در زندگی ، خود را با سایر افراد مقایسه می کند. اگر در این مقایسه ، خود را با افراد به ظاهر بالاتر و موفق تر مقایسه کند، به احتمال بسیار، احساس خشنودی و رضایت از زندگی اش پایین می آید . از این رو، بی شک یکی از راه های غلبه بر رنج ها و مشکلات، مقایسه خود با افراد است که از ما ناموفق تر و دارای مشکلات بیش تری هستند . با این مقایسه می توان احساس رضایت خود را از ندگی افزایش داد.
به عبارتی دیگر، او می گوید هر یک از شما باید احساس کند که استعداد زیادی دارد و این که با اعتماد به نفس و اندکی تلاش، تغییر به معنای واقعی ممکن است. او معتقد است اگر احساس می کنید که شیوه ی کنونی شما در زندگی خوشایند نیست، یا مشکلاتی داردی در آن صورت به این نکات منفی نگاه نکنید ، بلکه به جنبه های مثبت بنگرید. به امکانات نگاهی بیفکنید و تلاش کنید، سرچشمه ی نهایی شادمانی در شیوه ی برخورد ذهنی ما نهفته است.
بنابراین از نگاه او ، تغییر دیدگاه نسبت به یک پدیده می توند تا حد زیادی در میزان رضایت فرد از ندگی مؤثر باشد. در این نظرگاه، امکانات تغییری نکرده، اما میزان خوشایندی فرد تغییر عمده ای نموده است.
در نظر دالایی لاما، سه عامل خارجی مؤثر در شادی فرعی اند و عامل اصلی در درون فرد قرار دارد؛ زیرا ممکن است سلامت فرد، اموال و یا دوستان و همراهانش از بین بروند، اما تا زمانی که آرامش روحی فرد از بین نرفته، منبع نهایی شادی روحی باقی است و هیچ چیز جز خشم خود فرد را نابود نمی کند.
او روش های دیگری را نیز به عنوان منبع غلبه بر دردها و رنج ها نام می برد. مثلاً با پذیرش پدیده ی تغییر می توان به عامل مهمی در کاهش مقدار زیادی از دردها و رنج ها رسید. اگر فرد نتواند از گذشته های خود صرف نظر کند، همواره بر دردها و رنج های خود می افزاید، اما با قبول این که پدیده ها و کل عالم در حال تغییرند، بی شک می تواند با مشکلات زیادی کنار بیاید و نقش فعال تری در زندگی داشته باشد.  او در جمله ای قصار می گوید:
نگاه کردن به آینده ، مهم تر از ساکن شدن در گذشته است.
به نظر می رسد علت اصلی این نگاه همان است که پیش از آن گفته شد: پذیرش تغییرات در زندگی و بزرگ نشمردن مشکلات و رنج های گذشته.
چنان که گذشت، عامل و منبع بسیار مهم دیگر در نزد دالایی لاما مهربانی و همدردی با دیگران است . به نظر او، عشق واقعی به دیگران منبع اصلی ایجاد شادی واقعی و پایدار در زندگی است. این ایده ی دالایی لاما، در اصول مکتب ماهایانه ریشه دارد. اساس آیین هینایانه این است که راه «آهیسما» (= پرهیز از خشونت) را در پیش گیریم و بکوشیم تا خود را از رنج رها سازیم و به رهایی یا رستگاری فردی، یعنی موکشا یا نیروانه دست یابیم. هر چند این بنیاد تمرین ها و مراقبه های هر دو شاخه ی آیین ماهایانه نیز به شمار می آید. اما انگیزه ی پیروان هر دو شاخه اصلی ماهایانه (سوترایانا و تانترایانا) بودی ستوه یا رسیدن به روشن شدگی است؛ آن هم تنها برای روشن ساختن دیگران.
پیش تر در بخش زندگی نامه گفته شد که مکتب لاماییسم یکی از شاخه های ماهایانه محسوب می شود و آنها دالایی لاماها را تناسخ های بودای مهر  یا همان آوالوکیتشوار  می دانند.  به نظر این مکتب، رسیدن به نیروانه نیز کافی نیست. این که تنها در راه آرامش خویش باشیم و برای نیک بختی خود تلاش کنیم، بسیار خودخواهانه و سنگدلانه است، بلکه باید همه موجودات زنده را – که خواهان یافتن نیک بختی و دوری از رنج اند – یاری نمود و به همه مهر ورزید و همه را راهنمایی کرد تا با ادراک به روشن شدگی برتر مقام بودایی برسند . بنابراین از نظر دالایی لاما ارزشمندترین تمرین (برای مواجهه با مرگ) به یادآوری نوع دوستی مطلق است.
از نظر دالایی لاما شادی فواید بی شماری دارد؛ از جمله این که انسان ها اجتماعی تر، انعطاف پذیرتر و خلاق تر می شوند و قادر می گردند مشکلات روزمره خود را راحت تر تحمل کنند و مهم تر از همه آن که ، دوست داشتنی تر و بخشنده تر می شوند.
دالایی لاما نسبت به داشتن نزدیکان و مصاحبان شایسته تأکید بسیار دارد و می گوید:
معاشر خود را با دقت انتخاب کنید. نشست و برخاست با فردی که نسبت به شما از محسنات کم تری بهره مند است، موقعیتتان را به پستی سوق می دهد. معاشرت با فردی که کیفیات زندگی اش با شما یکسان است ، وضعیتتان را راکد نگاه می دارد و همنشینی با فردی که امتیازاتش از شما بالاتر است، موقعیتتان را ارتقا می بخشد.
از نظر او، ارتباط گرم و صمیمی با دیگران آرامشی ژرف در باطن به وجود می آورد که این نقطه ی اعلای موفقیت در زندگی است؛ راه به دست آوردن دوستان بیش تر ، داشتن قلبی سرشار از عشق و مهربانی است، نه داشتن پول و قدرت. وی گروه دوم را دوست واقعی نمی داند. بنابراین به همان اندازه که دوستی مهم است، آداب دوستانه و گشاده رویی و لبخند برآمده از دل نیز اهمیت دارد.
به نظر دالایی لاما، با لبخند و گشاده رویی می توان به خوشبختی بیش تری رسید و با گذشت زمان، دوستان دلگرم کننده تری یافت؛ در حالی که دوستان پول و مقام، دوستان راستین نیستند . دوستان راستین همان هایی اند که آنها را از راه محبت انسانی به دست آورده ایم.
او معتقد است ، جهان، امروز بسیار کوچک و مرزهای بسیاری نیز برداشته شده، ولی با این همه ، در شهرهای بزرگ مردم احساس تنهایی می کنند. البته این بدان معنا نیست که همراهی ندارند، بلکه دچار بی عاطفگی اند.  او معتقد است بسیاری از مشکلات ما در خصوص رابطه با دیگران به دلیل ناآگاهی در مورد دیگر فرهنگ ها و همچنین درک نکردن طبیعت و واقعیت دنیای نوین است . واقعیت وجود دیگران و دیگر جوامع را نمی توان انکار کرد و این که در دنیای کنونی ، شادمانی و سعادت یک جامعه با سعادت و منافع جوامع دیگر در ارتباط است. بنابراین تنها با احترام نهادن به حقوق دیگران و ارج گذاردن به مذاهب دیگر و اعتقادات دیگران می توان به آرامش و سعادت رسید.
ازنگاه دالایی لاما، ما انسان ها حیواناتی اجتماعی هستیم و جهان کنونی نیز مکانی کوچک شده است که همه به شدت به هم وابسته شده اند. از این رو، تنها گزینه این است که به گونه ای هماهنگ در کنار هم کار و زندگی کنیم.
به طور کلی انسان ها به صمیمیت و میل به رابطه ای دوستانه با دیگری اشتیاق دارند. از نظر دالایی لاما، از اصطلاح «رابطه ی صمیمانه» می توان مفهومی گسترده تر از آن چه دریافت، که به طور معمول از این اصطلاح برمی آید. در کاربرد معمول ، افراد رابطه های عاشقانه و یا روابطی از روی مهر همچون رابطه فرزند و مادر را مطمح نظر می گیرند. اما از دیدگاه دالایی لاما، به دلیل اشتراکات بسیار بشر، همه می توانند نسبت به هم صمیمیت به وجود آورند، دور می کند.
پس بنا بر گفته ی او اگر در زندگی در پی دست یافتن به شادی هستیم و صمیمیت نیز یکی از اصول مهم زندگی شادتر است ، کاملاً درست است که زندگی مان را بر اساس الگویی از صمیمیت قرار دهیم که شامل انواع رابطه با دیگران باشد . به نظر می رسد الگوی دالایی لاما از صمیمیت ، بر اساس «تمایل به گشودن درهای قلب خود به روی دیگران» است و از سویی ایجاد ارتباطی عمیق بر اساس انسان دوستی، از این رو می گوید:
عشق ، جدایی و تبعیض سرش نمی شودو حتی افرادی را که به ما آسیب می رسانند، در بر می گیرد. این عشق می تواند هاله ای عظیم از حمایت بیافریند و به تمام موجودات زنده متصل شود. عشق و ایثار واقعی ، یعنی همه، حتی دشمنانتان را دوست بدارید و در راه از میان برداشتن موانع و مسائلشان پیشقدم باشید.
تحلیل و بررسی
الف. تغییر نگاه
 دالایی لاما به این مطلب اشاره کرد که منابع اصلی شادی دو دسته اند: منابع درونی و منابع بیرونی و میان این دو، نسبت به درون انسان تأکید بیش تری از خود نشان داد. دالایی لاما مهم ترین عامل زندگی
عامل زندگی شاد را تغییر دیدگاه دانست. کسی که بتواند به جنبه های مثبت بنگرد و به امکانات نگاه کند، میزان خوشایندی و رضایتمندی او تغییر عمده ای خواهد کرد . لذا از نظر او عامل درونی برای شادی روحی مهم¬تر است و در میان روش¬ها، تغییر نگاه مهم¬ترین عامل غلبه بر دردها و رنج¬ها می¬باشد.
در اینجا پرسشی مهم مطرح است و آن این که چرا باید دیدگاه خود را تغییر داد؟ تغییر دیدگاه بر اساس چه دلیلی توجیه می شود؟ شاید پاسخ دالایی لاما این باشد که چون با تغییر دیدگاه و طرز نگرش بهتر می توانیم بر رنج ها چیره شویم و شادی را برای خود پدید آوریم . این پاسخ نشان می دهد که نگاه او به تغییر دیدگاه ، نگاهی کاربردی است، بدین معنا که باید دیدگاهمان را تغییر دهیم تا شاد شویم ، اما اگر فرض کنیم – چنان که بودا و دالایی لاما فرض گرفته اند – جهان هستی یکسره تیره و تار است ، همه جا را سیاهی ، درد، آفت، ضعف، کمبود و رنج فرا گرفته است اگر جهان و زندگی انسان سراسر رنج است و اگر ما تصویری سیاه از حیات بشر ارائه کردیم، دیگر جایی برای روشنایی شادی نمی ماند. به بیان دیگر اگر واقعیت تاریک و سیاه است ، از آن نمی توان گریخت و ادعای شادی در چنین شرایطی ، دروغ می نماید. ضروری است تغییر نگاه مبنای در واقعیت داشته باشد . این مبنا در اسلام به صورت زیبا و دلنشین بیان شده است ، بدین معنا که چون در اسلام و قرآن واقعیت روشن و زیباست ، انسان هم باید زیبا ببیند و اگر آدمی نگاهی زشت به جهان دارد نگاه او نادرست است و باید نگرش خویش را تغییر دهد . پس دعوت به تغییر نگاه باید متناسب با واقعیت باشد . اگر واقعیت را زشت و دردآور تصویر کردیم، به لحاظ عقلی و منطقی ، هرگز نمی توان دعوت به تغییر نگاه کرد و به انسان ها گفت زیبا ببینند. چگونه می توان زشت را زیبا دید؟
آیات قرآن تصویری متفاوت از جهان ارائه می دهد. خدای سبحان اصل و منبع نورانیت جهان هستی است . همچنین باطن آسمان ها و زمین و تمامی کائنات نوری است که از خدا دریافت می کنند: «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»  و نیز خداوند زمینی که مظهر ماده و جسمانیت است را با نور خود روشن نمود: «وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا»  بنابراین جهان هستی و به تعبیری عالم تکوین سراسر نور است و هر جا نور است زیبایی است. قرآن کریم به عنصر زیبایی در جهان به صورت بسیار زیبایی اشاره می کند و می فرماید خلقت جهان به زیباترین صورت ممکن است ، یعنی اگر امکان داشت عالم از این زیباتر پدید آید ، خداوند آن را به همان گونه می آفرید، خلقت جهان به زیباترین صورت ممکن است ، یعنی اگر امکان داشت عالم از این زیباتر پدید آید، خداوند آن را به همان گونه می آفرید، خلقت جهان از این زیباتر امکان نداشت: «الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ» .
به جز عالم تکوین، عالم تشریع هم نور است؛ تورات نور است  ، قرآن هم نور است  و اساساً تمامی کتب آسمانی همه نورند  و خداوند با نور، مسیر انسان را روشن و بنی آدم را هدایت می کند.
ای خدا ای نور بخش هر ظلم               از تو پیدا هر چه پنهان در عدم
ای خدا ای از تو نور کائنات                 ای ز تو نور ظهور کائنات
نور عالم پرتو رخسار توست                 عطرها هم بویی از گلزار توست
نور هر بودی ز نور بود توست               هر کمالی رشحه ای از جود توست
در میان انسان ها انبیاء نورند و به نورانیت دعوت می کنند. قرآن کریم شهدا را هم وجودهای نورانی می داند: «وَالشُّهَدَاء عِندَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ...»  مؤمنین هم بر نورند و نور آنها را همراهی می کند: «أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِّن رَّبِّهِ» . نکته ی ظریفی که در این آیه وجود دارد این است که نفرمود «مع نور» یعنی با نورند بلکه فرمود «علی نور» یعنی بر نورند. به بیان دیگر آنها بر نور مسلط و سوارند. نور در اختیار آنها است، نور مرکب آنهاست و نور رام ران آنهاست، آنها با نور می روند، با نور آیند، با نور می نشینند ، با نور می گویندع با نور می شنوند و از همین روست که لحظه لحظه ی آنها نور است و سلام، و از همین روست که ما به لحظات و آنات این وجودهای نورانی سلام می دهیم. «السلام علیک حین تقوم، السلام علیک حین تقعد، السلام علیک حین تقرأ و تبیّن».
بنابراین جهان هستی و عالم تکوین سراسر نور است، همچنین عالم تشریع و وحی آسمانی هم یکپارچه نور است؛ زیرا هر دو از مبدئی واحد متجلی شده اند که نور محض است، در این میان تنها یک نقطه ی تاریک و ظملمانی وجود دراد و آن ، جایی است که اراده و اختیار انسان مطرح شو و آدمی از این عنصر سوء استفاده کند یعنی با اراده خویش به کج راهه رود و راه هدایت را گم کرده اهل ضلالت گردد.
خدا نور است، هر که به او نزدیک شود نورانی می شود و هر کس از او دور شود به سمت ظلمت رفته است . از سوی دیگر پر واضح است که محدوده ی ظلمت نیست به کل جهان تکوین و تشریع قابل مقایسه نیست . حاصل آن که چون جهان زیباست بلکه به زیباترین صورت ممکن آفریده شده است، پس باید نگاه نازیبا را تغییر داد، چشم ها را باید شست و جور دیگر به عالم زیبا نگرست . به عبارت دیگر هدف تمامی شرایع و انبیاء در این جمله خلاصه می شود که انسان باید جهان را به گونه ای ببیند که خالق آن آفریده و آ نرا تصویر کرده است یعنی زیباترین وجه ممکن . بنابراین اگر اسلام و قرآن دعوت به تغییر بینش می کند بر اساس این مبناست که خدا جهان را زیبا آفرید.
گفتنی این که برای تغییر بینش و نگرش، راهکارهای مختلفی ارائه شده است که در رأس آنها مفهومی زیبا به نام «تقوا» وجود دارد . اگر کسی در جدول خدا حرکت کند و به سوی او رود و درون خویش را از ماسوا پاک گرداند، نگاهش به جهان و محیط تغییر می کند . زیر اکسی که به خدا نزدیک شود همان گونه به عالم می نگرد که خدا نگاه می کند. او بینشی الهی یافته نگرشی آسمانی به دست می آورد و هر میزان که از خدا دور شود نگاهش نگاهش زمینی شده و بینشی سیاه و تاریک خواهد داشت: «وَاتَّقُواْ اللّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللّهُ» .
ب. تندرستی
دالایی لاما دررابطه با عوامل بیرونی شادی، نخست به تندرستی و سلام اشاره کرد . البته سلامت یکی از نعمت های  بزرگ خداست اما در رابطه با نکته ای که او به آن اشاره کرد می توان گفت که اولاً این عامل همیشه ، همه جا و به صورت کامل در اختیار انسان نیست. بسیاری از بیماری ها از اختیار انسان خارج است و انسان ناخواسته سلام خویش را از کف می دهد. لذا منطق اقتضا می کند که به چیزی توصیه شود که در اختیار انسان باشد . ثانیاً اگر فرض کنیم انسانی همیشه سالم و تندست باشد، این الزاماً شادی آور نیست؛ زیرا اگر سلام جسمانی همیشگی باشد ، امری عادی خواهد شد و آن گاه که پدیده ای به صورت عادت درآید، موجب نشاط و شادی نخواهد بود. لذا اگر گاهی انسان بیمار گردد، لذت سلامت و تندرستی را بیش تر می چشد، به قول سعدی : قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.
ج. ثروت
   دالایی لاما همچنین در ارتباط با عوامل بیرونی شادمانی، به ثروت مادی اشاره می کند . در اینجا هم نکاتی قابل ذکر است . اولاً بسیاری از انسان ها نمی توانند ثروتمند شوندع بر این اساس آنها باید در درد و رنج خویش بمانند و بمیرند، ثانیاً پرسش اساسی این است که آیا ثروت شادی می آورد یا فقر و اندوه؟ تجربه نشان داده است که بسیاری از ثروتمندان زندگی سرد توأم با درد و رنج دارند. چنان که بسیاری از تهی دستان با قناعت به اندک، زندگی شیرین و لذت بخشی دارند . گذشته از این که ثروت مادی به معنای امکاناتی است که انسان باری خود جمع کرده است . اندوخته های انسان ثروت واقعی نیست بلکه ثروت حقیقی چیزی است که انسان به دیگران می بخشد و تنها گذشت ها و بخشش ها برای انسان ماندگار است و آن چه انسان برای خود اندوخته است به او وفا نمی کند. پس داشته ها ثروت واقعی نیست؛ زیرا که ماندگار نیست. نهایتاً می توان از دالایی لاما پرسید که چگونه است که در مورد شادی معتقد به بخشش است ، اما درباره ثروت، خست به خرج می دهد و همه را برای فرد می خواهد و راز شادی را در ثروت و ثروت اندوزی به حساب می آورد. این هم تناقض دیگری از مصلح بزرگ تبتی.


د. همراهان و دوستان
دالایی لاما نسبت به داشتن همراهان و دوستان تأکید زیادی دارد . از نظر او ارتباط گرم و صمیمی با مصحابان به اسنان شادی و نشاط ژرفی می بخشد. به دوستان باید عشق و محبت سرشار داشت و با قلبی گرم و رئوف به جلب دوستان برخاست. در این رابطه نکاتی قابل بیان است؛ اولاً آنها که غرب را تجربه کرده اند نیک می دانند که در آن سرزمین روابط انسانی بسیار سرد و بی رمق است . در آن جا تنهایی موج می زند. در این شرایط سخن از صمیمیت ، رابطه ای عاشقانه ، مهربانی و وابستگی به یکدیگر معنا ندارد. البته انسان های شرقی عواطف و احساسات بیش تری دارند ، اوج روابط دوستانه و محبت آمیز در کشورهای اسلامی به ویژه ایران اسلامی است. مردم ایران انسان های بسیار با حرارت ، عاطفی و مهمان نوازی هستند، این گونه خصائص در غرب یافت نمی شود . به هر حال دعوت کردن انسان غربی به دوستی و روابط گرم به مان اندازه زمینه دارد که فراخواندن انسان شرقی به سردی و تنهای .
ثانیاً در اینجا نوعی تناقض از دالایی لاما مشاهده می شود . او از یک سو انسان ها را دعوت به رفاقت و صمیمیت می کند و حتی با صراحت همین را در رابطه با دشمن خود یعنی چین هم تعمیم می دهد اما از سوی دیگر رابطه ای خصمانه با چین برقرار کرده است و حتی به فکر جمع آوری سلاح  و عملیات نظامی علیه چین است. تناقض دیگر این که در اینجا گویا صمیمیت و رابطه ی عاشقانه داشتن با دوستان را به عنوان یک اصل عام و مطلق می پذیرد اما به لحاظ مبنایی او معتقد به نسبیت اخلاق است .
ثالثاً اگر نگاه اسلامی به مسأله دوست و دوست یابی داشته باشیم نکات جالبی به دست می آید. اصولاً دوست یابی در اسلام تشویق شده است . حضرت امیر  فرمود:  «الصدیق أقرب الأقارب؛ دوست ، نزدیک ترین خویشاوند است». ایشان در کلامی دیگر فرمود:  «من لا صدیق له لا ذخر له؛ کسی که دوستی ندارد ، اندوخته ای ندارد».
اما نکته ی مهمی که بر آن سر انگشت تأکید گذاشته اند این که ، دوست داشتن همیشه خوب نیست . دوستان دو دسته اند؛ دوستان بد (قرین سوء) و دوستان خوب. نسبت به دوستان بد کردار و بد سرشت باید حساس بود و از آنها دوری کرد. پس صرف دوست داشتن ارزش نیست بلکه دوست خوب و خردمند داشتن ارزش محسوب می شود. در این رابطه مسأله ی آزمودن دوستان مطرح شده است و گفته اند باید دوست را آزمود بدین صورت که او را سه بار خشمگین و عصبانی نمود اگر هیچ سخن بدی درباره ی تو نگفت حتماً او را به دسوتی خویش برگزین.
در روایات برای دوستان خوب ویژگی های متعددی بیان شده است از جمله این که انسان های کریم ، اهل فکر و اندیشه و خردمند باشند، انسان را از کجی ها باز دارند ، امین و منزه باشند، اما نکته ای که بیش از همه بر آن تأکید رفته است این که باید اخوت و برادری در راه خدا، به خاطر خدا و برای خدا «الاخوة فی الله» باشد . پیامبر خدا  فرمود:  «روز قیامت اطراف عرش خدا تخت هایی می گذارند و بر آنها افرادی می نشینند که چهره هایشان همانند بدر کامل ماه می درخشد ، این ها کسانیند که به خاطر خدا با دیگران دوستی کرده اند.» همچنین امام سجاد  فرمود:  «هر گاه خداوند در قیامت تمام انسان ها را جمع کرد فرشته ای ندا می دهد، کجاست کسی که به خاطر خدا با دیگران دوستی کرده؟ برخی برمی خیزند به آنها گفته می شود، بدون حساب به بهشت روید. فرشتگان به آنها می گویند کجا می روید؟ پاسخ می دهند: به سوی بهشت بدون حساب. سؤال می کنند از کدام دسته اید؟ پاسخ می دهند : ما به خاطر خدا با دیگران رفاقت کردیم.»
پرسشی که مطرح است این که اخوّت ، رفاقت و مهرورزی برای خدا به چه معناست؟ پاسخ این است که دوستانی که انسان پیدا می کند چند دسته اند؛ گاهی انسان با کسی به صورت اتفاقی رفیق می شود مثل این که فردی در همسایگی او باشد یا در مدرسه و یا محیط کار با آنها آشنا شود . دسته ی دیگر دوستانی هستند که انسان به انتخاب خود آنها را برمی گزیند ، این دسته هم خود اقسامی دارد؛ گاهی انسان از شخصی خوشش می آید و او را به عنوان دوست برمی گزیند ، گاهی هم با کسی رفاقت می کند تا از او در جایی استفاده کند. هیچ کدام از این سه مورد – رفاقت اتفاقی، رفاقت به خاطر خودشان و رفاقت به خاطر وصول به منافع دیگر – اخوّت و دوستی به خاطر خدا نیست . انتخاب دوست به خاطر خدا قسم چهارم است ، بدین معنا که انسان شخصی را به دوستی برمی گزیند و نیت او در این انتخاب و گزینش این باشد که با یکدیگر به خدا نزدیک تر شوند، دوستی آنها گامی به سوی قرب الهی باشد ، آنها یکدیگر را در مسیر آخرت و حرکت به سوی خدا یاری دهند. به بیان دیگر انگیزه ی چنین صمیمیت و محبتی، حب خدا باشد . انسانی که شیفته ی خداست با دوستان او هم دوست می شود چنان که با دشمنان او هم دشمن. پس اگر دوستی فردی با کسی به خار حب به خدا بود این رفاقت به خاطر خداست و این گونه رفاقت ها جایگاه رفیعی دارند . رسول خدا  در حدیثی قدسی به این مضمون اشاره کرد و فرمود:  «خداوند در قیامت ندا می دهد که کجایند کسانی که به خاطر من با یکدیگر محبت کرده اند؟ من امروز آنه ارا زیر سایه ی خود پناه دادم، روی که پناهی برای احدی نیست.»
حاصل آن که در اسلام نسبت به دوست یابی توصیه و ترغیب شده است . انسان ضعیف کسی است که نتواند دوستی برای خود برگزیند. از او ضعیف تر کسی است که دوستان خود را امری پسندیده و مطلوب تلقی شده است، اما مهم این است که اولاً اسلام به مسأله دوست یابی نگاه ابزاری نمی کند، بدین معنا که نمی گوید به دیگران محبت کنید تا خودتان شاد شوید. این نگاه معامله ی با دیگران و استفاده ابزاری از دوستان است . از سوی دیگر به این مسأله هم نگاهی آسمانی و الهی دارد و می گوید در رأس تمام دوستی ها ، دوستی با خدا و نیز دوستی به خاطر خدا قرار دارد،لذا به رفاقت و دوستی هم رنگ الهی می زند.  




٠٥:٣٤ - 1394/02/16    /    شماره : ٤٤٠٤٤    /    تعداد نمایش : ٣٨٢



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :1007
کل بازديدها :15877808
بازديدکنندگان آنلاين :5
بازديدازاین صفحه :279237