نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > انبیاء و ائمه 


  چاپ        ارسال به دوست

معراج حضرت محمّد (ص)

واژه از مصدر عرج در بالا رفتن و فراز آمدن استعمال شده است و در لسان العرب به معنای نردبان بکار رفته است.1راغب اصفهانی می­گوید: العروج یعنی در بلندی رفتن است.2

معراج در فرهنگ اسلامی:
در قرآن کریم واژه معراج استعمال نشده است اما مشتقاتی از قبیل تعرج، یعرج، یعروجون و معارج به کار فته است.

«تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ»3
در روزی که مقدارش پنجاه هزار سال است، فرشتگان و روح بدان جا فرا روند.
در روایات با استفاده از واژه عرج به واقعه عظیم معراج اشاره شده است در کلام امام علی (علیه السلام) آمده است «... لمّا ختم به الانبیاء و جعله الله رسولاً الی جمیع الامم و سائر الملل، خصّه بالارتقاءِ الی السّماءِ عند المعراج...»4
چون انبیاء را با وی خاتمه داد و آن حضرت را رسول امتها و ملتها قرار دارد، فراز آمدن به آسمان را ویژه وی ساخت.

سید محمّدباقر حجتی در تعریف معراج می­گوید: «معراج عبارت از سیر و حرکتی است که به دور دست­ترین زمان و مکان نشانه رفته است و به آن اشاره دارد و متضمن معانی و اهدافی است که با یک نگاه نخستین به مسأله معراج، روشن و معلوم می­گردد.»5

و جلال الدین فارسی این درباره­ می­نویسد:
برای پیامبر اکرم اسلام، حضرت ختمی مرتبت، محمّد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم، علاوه بر صدها بار تجربه اعتلا و عروجی که مقارن دریافت وحی و با واسطه فرشته آن روی داده است، دو تجربه هست که عالیتر از آنها است. این دو تجربه، تجربه وصلی است که از آن با معراج یاد می­شود. معراج، اعتلا و فرا رفتن نبی اکرم از مراتب عالم ملکوت به سوی عرش است.»6
و در نهایت معراج عبارت است از: سفری الهی و سیر ملکوتی که از مکه آغاز می­شود و به انگیزه ارائه آیات الهی و نمودن شگفتی­های هستی، با مرکبی بهشتی(براق، رفرف) در زمانی کوتاه به سوی مقصد اعلا پیش می­رود و با دستاوردهای عظیم، سامان می­یابد.

دلایل قرآنی معراج
1-   سوره اسراء:

«سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ»7
منزه است آن خدایی که بنده خود را شبی از مسجدالحرام به مسجدالاقصی سیر داد، تا بعضی از آیات خود را به او بنماییم، هر آینه او شنوا و بینا است.

2-   آیات سوره نجم:

«وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى* ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى* فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى* فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى»8
اما پاسخ کسی که معراج را منکر است، کلام خداوند است که می­فرماید:« و او به کناره بلند آسمان بود، سپس نزدیک شد و بسیار نزدیک شد، تا به قدر دو کمان یا نزدیکتر و خدا به بنده خود هر چه باید وحی کند وحی کرد» تا آیه «عندها جنة المأوی» پس سورة المنتهی در آسمان هفتم قرار دارد ... .

دلایل روایی معراج
امام رضا (علیه السلام) می­فرماید: «من کذب بالمعراج فقد کذب رسول الله (ص) ...»9
کسی که معراج را دروغ بداند رسول الله (ص) را تکذیب کرده است.

روایات معراج برای بینادلان هیچ تردیدی در ثبوت آن باقی نمی­گذارد. ثبوت معراج تا بدانجا قطعی و مسلم است که دانشمندان جهان اسلام، آن را از ضروریات دین دانسته و انکار آن را کفر تلقی می­کنند.10

دلایل عقلی معراج
سید ابوالحسن رفیعی قزوینی از حکیمان بزرگ و گرانسنگ معاصر استدلال عقلی بر معراج را چنین تبیین کرده­اند:
«چون رسول خدا مقام محبوبیت کامله در دادگاه الهی دارد و مرتبه آن حضرت «قرب الفرائض» است که از مرتبه محب بودن به محبوبیت منتهی شده است، بسیار مقتضی بود که حضرت احدیت – جل ذکره- محبوب خود را دعوت به منزل خود فرماید و خداوند منزل به معنای مکان ندارد، ولی تمام عوامل هستی ملک الهی است و این دعوت مقتضی است که حضرت رسول به همه عوالم هستی – که ملک الهی است- بروند و وجود محیط آن حضرت به هر عالمی از عوامل هستی عبور فرمایند.»11

تعدد معراج
امام صادق (علیه السلام) در پاسخ ابونصیر از چگونگی و چندی معراج پرسش می­کند آمده است: امام فرموده است: دو مرتبه (حضرت دوبار معراج داشته است) جبرئیل، پیامبر را در محلی گذاشت و به وی گفت: هان محمّد! بایست. در جایی ایستاده­ای که تا کنون هیچ فرشته و پیامبر در آنجا نایستاده است... پروردگارت صلات می­گذارد.پیامبر: چگونه نماز می­گذارد؟ جبرئیل: می­گوید بسیار منزه و بسیار پاکیزه، منم پروردگار ملائکه و روح، و رحمتم از غضبم پیشی گرفته است. پیامبر فرمود: خدایا عفو تو عفو تو ...»12
در روایتی نیز از فضایل امام علی(ع) گفتگو دارد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) به وضوح مسأله تعدد معراج را مطرح می­کند:

ای علی! هنگامی که به معراج برده شدم، در هر آسمانی، فرشتگان به استقبالم می­آمدند و بشارتم می­دادند، تا آنکه جبرئیل در مجلسی از فرشتگان، مرا دیدار کرد و گفت: اگر پیروان و امت تو بر دوستی و محبت علی همداستان می­شدند، خداوند عزوجل آتشی را نمی­آفرید... ای علی! نام تو را در چهار محل، همراه نام خویش دیدم و به نگریستن بدان انس گرفتم: هنگامی که در معراجهای خویش به بیت المقدس رسیدم، بر صخره آن یافتم لا اله الاالله، محمّد رسول الله، به واسطه وزیرش او را تأیید کردم و با او یاریش نمودم، به جبرئیل گفتم: وزیر من چه کسی است؟ گفت: علی بن ابی طالب (ع) ...»13

تعبیر «معارج» به روشنی، نشانگر تعدد معراجها است و تردید را برنمی­تابد. در برخی از روایات، تکرار سفرهای معراج پیامبر(صلی الله علیه و آله) با بیان تعداد آن، مطرح شده است.

چگونگی معراج

1-   زمان معراج:
درباره زمان معراج بیش از ده قول مطرح شده است
-برخی یکسال پیش از بعثت را ادعا کرده­اند؛
-ابن عباس در دوم بعثت را معتقد است؛
-در روایتی از امام علی(ع) نقل شده، سال سوم بعثت تعیین شده است؛
- آیت الله جعفر سبحانی با استناد به کلام ابن هشام و ابن اسحاق، سال دهم بعثت را قطعی دانسته است؛
-سالهای آخر زندگی پیامبر(صلی الله علیه و آله) و ابلاغ رسالت در مکه، نظریه­ای است که به مشهور نسبت داده شده است.14

2-   مکان معراج:
ابن اسحاق و یعقوبی، واقدی، سدی، خانه ام هانی را مکان معراج می­دانند.15

ام هانی می­گوید:
سید علیه السلام، شب معراج در خانه من بود و با من نماز کرد، نماز خفتن و بخفت و پیش از صبح ما را از خواب برانگیخت، تا وضوی نماز ساختم و نماز بامداد با وی بکردم، چون از نماز فارغ شده بود، روی در من آورد گفت: با ام هانی من دوش نماز خفتن با شما بکردم، چنانکه دیدید و بمسجد اقصی رفتم، به بیت المقدس و در آن جایگاه نماز بکردم و با [به] مکه آمدم و اینک نماز بامداد با شما بگزاردم...»

ابن اسحاق این روایت را دلیل دیدگاه خود انتخاب کرده بر مبنای آن مکان معراج را خانه وی دانسته است.16
اما شیخ طوسی، فخر رازی، سید قطب و علامه طباطبایی مسجد الحرام را به عنوان جایگاه معراج پذیرفته­اند.17
مستند شیخ طوسی، روایتی از حسن بصری که می­گوید: پیامبر، نماز مغرب را در مسجدالحرام خواندند، پس در شب به سوی بیت المقدس برده شدند. پس از بازگشت، نماز صبح را در مسجد الحرام بجای آوردند و...»18

3-   وسیله معراج
در روایات معصومین(علیهم السلام) به سه نوع وسیله اشاره شده است:
الف) براق
ب)رفرف
ج) نوعی لانه پرنده
الف) برّاق

برّاق از ماده برق مشتق است چرا که حرکت آن بسیار سریع و تند بوده است، مانند برق که حرکتی سریع و بسیار تند دارد.19
در روایات آمده است که براق حیوانی است که از الاغ بزرگتر و از قاطر کوچکتر، صورتی چون گونه انسان دارد.
در روایتی آمده است که: جبرئیل در مکه نزد من آمد و گفت:«برخیز ای محمّد!» با او برخاستم و به جانبه در روانه شدم، ناگاه جبرئیل را با میکائیل و اسرافیل مشاهده کردم، جبرئیل با براقی آمد، برتر از الاغ و کوچکتر از قاطر بود. صورتی چون صورت آدمی و دمش مانند دم گاو و پاهایش چون پاهای شتر که بر او، جلی از بهشت بود و دو بال در جانب رانهایش داشت و گامهایش به اندازه چشم اندازش بود.20

ب) رفرف:
لغویان درباره رفرف نوشته­اند:
«نوعی فرش یا روفرش سبزرنگ است که در اختیار حضرت قرار گرفت.21
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) -زمانی که او را به معراج بردند- فرموده است.... پس از آنکه مرا به آسمان بالا بردند، تا آنکه زیر عرش قرار گرفتم، فرش سبزرنگی برایم گسترده شد که چه نیکو وصفی داشت، آنگاه آن دیبای اخضر به اذن خدا، مرا به سوی بالا برد، تا آنکه نزد او قرار گرفتم.22

کیفیت معراج
معراج جسمانی و روحانی:
معراج پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مسجدالحرام آغاز شد، به صورت جسمانی – روحانی انجام گردیده است. این دیدگاه را اکثر عالمان و دانشمندان اسلامی قبول و بر آن تأکید کرده­اند. طبری، شیخ صدوق، شیخ طوسی، طبرسی، علامه مجلسی، و ملا هادی سبزواری و عده­ای دیگر از بزرگان دیدگاه معراج جسمانی و روحانی را قبول کرده­اند.23

هدف معراج
قرآن کریم، بر نمودن و نشان دادن آیات الهی و شگفتی­های آفرینش به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را در سفر آسمانی – الهی معراج، هدف معراج پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دانسته­اند:

«سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ»24

مفسران غالباً در معانی آیات، به عجائب و شگفتی­های آفرینش اشاره کرده­اند.
در روایات اسلامی افزون بر آنچه در قرآن به آن اشاره شده است از هدف دیگری هم سخن گفته است.
امام سجاد (علیه السلام) در پاسخ به این سؤال« اگر خداوند جایگاهی ندارد، چرا برای نزدیک ساختن پیامبر (صلی الله علیه و آله) به خویش، وی را به آسمانها بردند؟ می­فرماید:

پیامبر(صلی الله علیه و آله) را به معراج بردند، تا شگفتی­های آسمانها و شگرفی­های آن و زیبائیهای آفرینش را بدو نشان دهند.25
در روایت دیگر، حضور رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) در جمع پیامبران و گفتگو با آنان نیز از جمله مصداق آیاتی تلقی شده است که خداوند در این سیر و سفر شگرفت به آن بزرگوار نشان داده است از امام باقر (علیه السلام) سؤال می­شود(نافع پرسید) چگونه محمّد (صلی الله علیه و آله) از پیامبران سؤال می­کند و حال آنکه بیش ایشان و عیسی (علیه السلام) پانصد سال فاصله زمانی بوده است؟ امام پس از تلاوت آیه «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى ...» فرمود: از آیاتی که خداوند در سفر اسراء به محمّد (صلی الله علیه و آله) نشان داد، این بود که تمام پیامبران و رسولان را از اولین و آخرین محشور کرد. سپس به جبرئیل فرمان داد، اذان بگو... پس از آن، محمّد(صلی الله علیه و آله) در پیشاپیش به نماز ایستادند، و آنها با وی نماز جماعت خواندند. سپس خداوند متعال آیه «و اسأل من ارسلنا من قلبک ...» را فرستاد آنگاه حضرت (صلی الله علیه و آله) از آنان پرسید: به چه چیز، گواهی می­دهید و چه را می­پرستید؟ گفتند: گواهی می­دهیم که معبودی جز خدای یگانه نیست، که شریکی ندارد و تو رسول خدایی بر این مطلب، از ما عهد و پیمان گرفته شده است...»26


منابع
1-   لسان العرب، ج 9، ص 120.
2-   مفردات، راغب، ص 341.
3-   معارج: آیه 4.
4-   بحارالانوار، ج 8، ص 365.
5-   درآمدی بر تحقیق در اهداف و مقاصد سوره­های قرآن کریم، ص 309.
6-   نظام هستی، جلال الدین فارسی، ص 23.
7-   اسراء: آیه 1.
8-   نجم: آیات 7 و 8 و 9 و10.
9-   بحارالانوار، ج 18، ص 312.
10-  اعتقادات مجلسی، ص 16.
11-  رجعت و معراج، ابوالحسن رفیعی، انتشارات طه، ص 50.
12-  کافی، ج 1، صص 442 و 443.
13-  بحارالانوار، ج 8، ص 389.
14- معراج از دیدگاه قرآن و روایات، محسن ادیب بهروز، ص 66.
15- تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 26.
16- سیره النبی، ابن هشام، ج 2، ص 43.
17- تبیان، ج 6، ص 446.
18- تبیان، ج 6، ص 446.
19- لسان العرب، ج 1، ص 382.
20- تفسیر مجمع البیان، ج 6، ص 395/ بحارالانوار، ج 18، ص 375 و 381.
21- صحاح جوهری، ج 4، ص 167.
22-بحارالانوار، ج 18، ص 395.
23- معراج از دیدگاه قرآن و روایات، ص 98.
24- اسراء: آیه 1.
25- المیزان، ج 13، ص 19.
26- بحارالانوار، ج 17، ص 84.

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


٢١:٥٢ - 1392/10/27    /    شماره : ٢٥٦٧٨    /    تعداد نمایش : ٦١٦



خروج





   مطالب مرتبط
 عصمت حضرت زهرا(س) در آینه آیه تطهیر (خبر)
 زندگی اجتماعی و عملی حضرت زهرا(س) (خبر)
 وصیت حضرت فاطمه(سلام الله علیها) (خبر)
 دعاهای حضرت فاطمه(س) بعد ازنماز(1) (خبر)
 دعاهای حضرت فاطمه(س) بعداز نماز(2) (خبر)
 سیره سیاسی حضرت علی (ع) (خبر)
 داخل شدن حضرت فاطمه(س) به بهشت (خبر)
 خطبه حضرت فاطمه برای مهاجرین وانصار (خبر)
 استدلال حضرت فاطمه(س) درباره فدک (خبر)
 اخبار حمله به خانه حضرت فاطمه(س) (خبر)
 سبک همسرداری علی(ع) (خبر)
بازدیدها
امروز :5428
کل بازديدها :17402556
بازديدکنندگان آنلاين :11
بازديدازاین صفحه :321328