نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > فروع دین 


  چاپ        ارسال به دوست

نقش سبک زندگی در مقبولیت نماز

نقش سبک زندگی در مقبولیت نماز

چکیده:

    سبک زندگی به نوع اعمال، رفتار، کردار، منش و سلایق ما در جامعه گفته می شود که دارای فلسفه و علت خاصی بوده و با ارزشی خاص متناسب با فرهنگ و تاریخ جامعه می باشد و دارای مصادیق زیادی است که مقام معظم رهبری به حدود 25 مورد آن در زندگی ایرانیان اشاره دارند. این مصادیق با عبادات ایرانیان مسلمان دارای رابطه مستقیم و غیر مستقیم می باشد. در این اثر به 6 مصداق حفظ کرامت زن، لباس و پوشش، کم کاری، حقوق اجتماعی، حقوق خانوادگی و تجمل پرستی که رابطه مستقیم با نماز دارند پرداخته شده است. این موارد سبب می شود تا نماز در درگاه الهی مورد قبول که همان پذیرش نهایی و دادن اجر معنوی و بالارفتن رتبه ایمان و مصون ماندن از بالاهای ارضی و آسمانی است، واقع گردد. نکته مهم اینست که در پاره ای از موارد انجام صحیح این مصادیق و روی آوردن به آنها مانند استفاده از طلا  و لباس شهرت سبب ابطال نماز و اعاده مجدد آن که بالاتر از مقبولیت می شود نیز می گردد. لذا باید به سبک زندگی از دو بعد فردی و اجتماعی اهمیت داده و آنرا لازمه ارتقای دنیوی و الهی جامعه و خویشتن دانست.



کلیدواژه: سبک زندگی، نماز، مقبولیت، حکم شرعی
1.    مقدمه:
دین اسلام دین کاملی است که به تمامی نیازهای بشر پاسخ گفته و هیچ گونه تقاضایی در گذشته، حال و آینده را بدون پاسخ نگذاشته است. این اکمل بودن در گروه پیوند و یگانگی دین اسلام و اصول و فروع آن می باشد. به عبارتی دیگر اسلام برای تکمیل خویش دارای یک سری اصول، احکام و قوائد است که اجرای آنها  سبب بهره مندی از سعادت دنیا و آخرت می گردد. این اصول و احکام و قوائد با یکدیگر مرتبط بوده و فرد دیندار لازمست که به همه آنها تن در دهد، این اجبار هرچند  برای انسان مسئولیت آور بوده و مشقت می آفریند، اما خداوند عالم با تدبیر و حکمت خویش در بهم پیوستگی اصول و فروع دین، کار انسان را نیز آسان کرده است، زیرا اگر شما یک دستور را به نحو احسنت انجام دهید، کار شما برای انجام یک واجب دیگر و مقدمات آن راحتتر شده و حتی بهتر بگوییم آنرا انجام نیز داده اید.
    نماز یکی از این موارد است که انسان برای انجام آن باید به دیگر دستورات دینی تن داده و ابتدا آنها را که مقدمات نماز است، اجرا نماید. انسان باید به عنوان مقدمه نماز ،حقوق دیگران را به رسمیت شناخته، کار حلال انجام دهد، به غصب مال و مکانی نپردازد. انجام این موارد و دیگر موارد سبب ایجاد نوعی روش و سبک در زندگی انسان می گردد که همانند دین تمامی جنبه های زندگی او را مورد اشاره قرار داده برای آن برنامه و دستور می دهد. از اینرو می توان عمده و با کمی تسامح همه مقدمات نماز جز مطهرات باطنی مانند وضو گرفتن را در سبک زندگی انسان جای داد. خصوصاً اینکه پاره ای از واجبات نماز در سبک زندگی وجود دارد که عدم انجام آن سبب عدم مقبولیت نماز شده و لذا از واجبات می باشد.
    در زیر بر آنیم که با بررسی ابعاد سبک زندگی و بیان مصادیق آن از زبان مقام معظم رهبری که نگاهی همه جانبه و چند بعدی به مسئله سبک زندگی داشته و همه مصادیق آنرا بیان داشته اند، جایگاه آنرا در مقبولیت نماز بیان داریم. از اینرو ابتدا به بیان اهمیت نماز در دین اسلام پرداخته، سپس منظور خود را از واژه مقبولیت به عنوان رابط بین سبک زندگی و نماز روشن داشته و سپس به بحث سبک زندگی به عنوان یک چارچوب نظری برای تحقیق اشاره مفصلی خواهیم داشت و مصادیق آنرا از نظر مقام معظم رهبری بیان می داریم تا تلازم نماز و مصادیق روشن گردد، تلازمی که نتیجه بحث خواهد بود و در نتیجه گیری به آن اشاره روشن خواهد شد.   

2. نماز و اهمیت آن:
 انسان، در بینش اسلامی دارای ویژگیهایی است که دیگر موجودات عالم آفرینش از آن ویژگیها بی بهره اند و به دلیل وجود همین برجستگیهاست که به او فضیلت "کرمنا" بخشیده اند و جام جانش را منبع اسماء الله ساخته اند و در شکل به "احسن تقویم" تکریمش کردند و بر شمایل او ردای زیبای "احسن الخالقین" پوشانده اند.انسان در برابر تمامی زیبایی ها و نعمت هایی که از طرف خالق منان به او هد یه شده خود را مدیون میداند و سعی دارد تا سپاس و تشکر خویش را از منعم مهربان را به گونه ای ابراز بدارد در آیین آسمانی اسلام این سپاسگزاری در شکل عبادت و عبودیت به انواع و اقسام گوناگون تبلور یافته است(تقوی، 1385: 27) چنانکه قرآن کریم می فرماید:
"وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ"(ذاریات/56) و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند.

    در اسلام عالی ترین و شکوهمند ترین مظهر نیایش نماز است و بیهوده نیست که پیامبر اکرم (ص)فرموده اند نماز پایه و ستون دین است و آیین مقدس اسلام را متکی به اتکاء نماز دانسته است و روشنی و بینایی دیدگان جهان بینش را در نماز یافته است و فرموده است روشنی چشمانم در نماز است و دینی را که در آن نماز نباشد       بی خیر و برکت و فایده دانسته و فرموده است دینی که در آن نماز نیست خیری ندارد و همچنین فرموده است نماز روشنایی مومن است.امام علی(ع) آن نماز گزار راستین که حقیقت نماز سلول سلول پیکرش را فرا گرفته است در باره ی نماز فرمود: "نماز قربانی و یا سبب نزدیکی هر پرهیز کاری است به خداوند و در آخرین لحظات زندگانی خویش آخرین پیامش به مردم و امت اسلام این بود که شما را به خدا در باری نماز سفارش میکنم که آن بهترین کارها و پایه و ستون دین شماست. و در حدیث قدسی بیان شده است که هیچ چیز بنده را به من نزدیکتر از آنچه بر او فریضه داشتم نمیکند.(حجازی، 1354: 43)
2.1. نماز در قرآن وحدیث
1-    فَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ إِنَّ الصَّلاَةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا (نساء/103) نماز را [به طور كامل] به پا داريد زيرا نماز بر مؤمنان در اوقات معين مقرر شده است
2-    الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ(حج/41) همان كسانى كه چون در زمين به آنان توانايى دهيم نماز برپا مى‏دارند و زكات مى‏دهند و به كارهاى پسنديده وامى‏دارند و از كارهاى ناپسند باز مى‏دارند و فرجام همه كارها از آن خداست
3-    الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ(انفال/3) همانان كه نماز را به پا مى‏دارند و از آنچه به ايشان روزى داده‏ايم انفاق مى‏كنند 
4-    و باید بیشترین همت خود را در ترویج و اقامه نماز بکار بگیری چون پس از اقرارو اعتقاد به اصل دین،نماز در پیکر اسلام به منزله سرآن است.(تحف العقول/25)
5-    امام صادق (ع)فرمود: نخستین چیزی که در روز قیامت از بنده حسابرسی میشود نماز است پس اگر نماز پذیرفته شد سایر اعمال او نیز پذیرفته میشود و چنانچه نماز او پذیرفته نشود سایر اعمال او هم قبول نخواهد شد(.وسائل الشیعه/22)

2.واژه مقبولیت:
لازمست که یک مفهوم شناسی از واژه های پر کاربرد و مهم در تحقیق را بجا آورد و معنا و مفهوم آنها را مشخص نمود. واژه سبک زندگی و نماز را در جای خویش مورد بررسی قرار داده و خواهیم داد. واژه مقبولیت را در اینجا به عنوان قبول بودن یک مسئله بیان داشته ایم. چنانچه در احادیث نیز به آن اشاره شده است. البته مقبولیت جزء احکام تکلیفی  پنجگانه واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح در نماز نیست و جای آنها را نمی گیرد و لذا مبطل و یا پیش شرط خود انجام نماز نیز نمی باشد.(فلاح زاده، 1391: 110) اما اگر انجام نشود، خداوند آن عبادت که منظور ما از آن در اینجا نماز است را قبول نمی دارد و به درگاه خویش نمی پذیرد، هر چند که چون ترک واجبات نبوده نماز را باطل نمی نماید و قضای آن لازم نیست. 
در ترک اعمال و آداب مستحب و انجام مکروهات در نماز، نماز باطل نمی شود؛ ولی از حسن و کمال و زیادی اجر و پاداش خارج می شود و به منزله ی ابروها و کمانی بودن آنها و مژگان و تناسب خلقت و غیر آنهاست که با از دست رفتن بعضی از از آنها حسن بر طرف می شود و با از دست رفتن برخی، کمال حسن از میان می رود و آدمی به سبب این نقص ها، زشت روی و نامرغوب می گردد و نماز نیز چنین است.(دیلمی ،1388: 291) از اینرو منظور ما از واژه مقبولیت به نحو احسنت بجا آوردن نماز است بطوریکه خداوند آنرا به عنوان یک عبادت خالص می پذیرد و مقدمه کمال انسان و پذیرش دیگر اعمال او می باشد.

2.    سبک زندگی یکی از بخش های دوگانه تمدن
 پیشرفت همان تمدن سازی می باشد که جامعه اسلامی باید با تلاش پیگیر در جهت پیشرفت همه جانبه و چند بعدی، یک تمدن نوین اسلامی را پی ریزی نماید. پیشرفتی که جامعه اسلامی آنرا مد نظر دارد، دارای ابعاد مختلفی می باشد که می توان آنرا در دو بعد جای داد. چنانچه مقام معظم رهبری نیز در اینباره چنین می فرمایند:
يك بخش، بخش ابزارى است؛ يك بخش ديگر، بخش متنى و اصلى و اساسى است. به هر دو بخش بايد رسيد. آن بخش ابزارى چيست؟ بخش ابزارى عبارت است از همين ارزشهائى كه ما امروز به عنوان پيشرفت كشور مطرح ميكنيم: علم، اختراع، صنعت، سياست، اقتصاد، اقتدار سياسى و نظامى، اعتبار بينالمللى، تبليغ و ابزارهاى تبليغ؛ اينها همه بخش ابزارى تمدن است؛ وسيله است. البته ما در اين بخش در كشور پيشرفت خوبى داشتهايم. كارهاى زياد و خوبى شده است؛ هم در زمينهى سياست، هم در زمينهى مسائل علمى، هم در زمينهى مسائل اجتماعى، هم در زمينهى اختراعات - كه شما حالا اينجا نمونهاش را ملاحظه كرديد و اين جوان عزيز براى ما شرح دادند - و از اين قبيل، الى ماشاءاللّه در سرتاسر كشور انجام گرفته است. در بخش ابزارى، علىرغم فشارها و تهديدها و تحريمها و اين چيزها، پيشرفت كشور خوب بوده است. (23/7/1391در دیدار دانشجویان خراسان شمالی)
در کنار این بخش سخت افزاری، بخشی دیگری وجود دارد، که روح تمدن و پیشرفت را در اسلام شامل  می گردد، این بعد در اسلام بخش اصلی تمدن را تشکیل می گردد و پیشرفت بدون آن معنا ندارد و پذیرفتنی نیست. این بخش که بعد نرم افزاری تمدن را تشکیل می دهد همان مسئله مهمی است که در جامعه اسلامی باید همپای پیشرفت مادی رشد کرده و به جلو رود. چیزی که به فرموده مقام معظم رهبری نسبت به پیشرفت ارزشهای مادی مغفول مانده و باید هر چه سریعتر، آسیب شناسی گردیده و رشد نماید. مصادیق این بخش، خانواده، مسکن، رفتار اجتماعی، رانندگی، تفریحات، نوع خوراک و پوشاک و دیگر موارد مشابه را شامل می گردد که به عنوان سبک زندگی می توان از آن یاد نمود. مقام معظم رهبری در اینباره می فرمایند:
اما بخش حقيقى، آن چيزهائى است كه متن زندگى ما را تشكيل ميدهد؛ كه همان سبك زندگى است كه عرض كرديم. اين، بخش حقيقى و اصلى تمدن است؛ مثل مسئلهى خانواده، سبك ازدواج، نوع مسكن، نوع لباس، الگوى مصرف، نوع خوراك، نوع آشپزى، تفريحات، مسئلهى خط، مسئلهى زبان، مسئلهى كسب و كار، رفتار ما در محل كار، رفتار ما در دانشگاه، رفتار ما در مدرسه، رفتار ما در فعاليت سياسى، رفتار ما در ورزش، رفتار ما در رسانهاى كه در اختيار ماست، رفتار ما با پدر و مادر، رفتار ما با همسر، رفتار ما با فرزند، رفتار ما با رئيس، رفتار ما با مرئوس، رفتار ما با پليس، رفتار ما با مأمور دولت، سفرهاى ما، نظافت و طهارت ما، رفتار ما با دوست، رفتار ما با دشمن، رفتار ما با بيگانه؛ اينها آن بخشهاى اصلى تمدن است، كه متن زندگى انسان است.
    مشخص گردید که تمدن مد نظر اسلام بر خلاف تمدن غربی چند بعدی و بهتر بگوییم دو بعدی می باشد و در آن فقط بعد ارزشهای متداول پیشرفت مورد اهمیت نمی باشد، بلکه باید به روح تمدن که همان سبک زندگی است نیز توجه ویژه گردد. از آنجا که بخش ابتدایی(سخت افزاری) پیشرفتهای زیادی بوجود آمده است، ما در اینجا به بخش نرم افزاری که بسیار مورد توجه مقام معظم رهبری بوده و به فرموده ایشان در آن پیشرفتمان کم بوده است، توجه می نماییم و به ابعاد و ویژگیهای آن می پردازیم.
4.1. بخش نرم افزاری تمدن: سبک زندگی
    چنانچه مشاهده گردید تمدن مد نظر اسلام دارای دو بعد مادی و معنوی می باشد که ما از آن به عنوان نرم افزاری و سخت افزاری یاد نمودیم، در بعد سخت افزاری با موارد و مسائل فیزیکی جامعه و پیشرفت نظیر راهها، کارخانجات، خودروها، ساختمانهای شیک و عظیم و دیگر مظاهر تمدن آشنایی داشتیم، اما در بخش معنوی که در تمدنهای تک بعدی مانند آنچه امروز در غرب با آن برخورد داریم، مسائلی مانند رفتار مناسب با هر موقعیت، نوع مسکن و شغل در شأن انسانی و رفتار ناشی از آن، میزان و نوع مصرف ما و . . . وجود دارد. بخش اول را می توان در هر جایی و در هر جامعه ای بدون توجه به نوع ایدئولوژی و عقیده آنها پیاده نمود و به آن دست یافت، اما مشکل و حساسیت در رسیدن به بخش دوم تمدن بوده که مدنظر اسلام است، موردی که سبک زندگی ما را تشکیل می دهد و نباید با ارزشهای دینی و اسلامی ما ضدیتی داشته باشد.


3.    مفهوم سبک زندگی:
    سبک زندگی که در زبان انگلیسی با واژه Life Style آمده در عربی به شکل السنّة می باشد و برای توصیف شرایط و شیوه زندگی انسان مورد استفاده قرار می گیرد. این واژه را باید ابتدا به مسلمانان نسبت داد زیرا آنان با آن به سیره و روش زندگی پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) در کنار گفتار، کردار و تآییدات ایشان در مسائل مختلف اشاره داشتند و جالب است که آنرا در کنار دیگر منابع معتبر اسلامی قرار می دهند.(خلیلیان،1389: 89) اما تبدیل شدن آن به یک نظریه علمی مربوط به سال 1929است که  آلفرد آدلر آنرا در شرح و توضیح زندگی افراد جامعه بکار برد.  در تعریف دقیقتر این واژه می توان به نکات زیر اشاره نمود:
    1-سبک زندگی اموری را شامل می شود که به زندگی انسان اعم از بعد فردی و اجتماعی، مادی و معنوی او مربوط می شود: اموری نظیر بینش ها و گرایش ها که اموری ذهنی یا رفتار درونی هستند و رفتارهای بیرونی، موقعیتهایی اجتماعی و دارایی هایی که امور عینی می باشند. پس امور محیطی اعم از فیزیکی و اجتماعی یا به تعبیری فضا و زمان یا وضعیت اجتماعی و وراثتی به طور مفهومی از سبک زندگی جدا می باشند، اگر چه بر آن تأثیر گذار هستند و آنرا شکل می دهند.
    2-  سبک زندگی مقوله های فردی و اجتماعی است؛ به بیان دیگر هم می توان آن را در سطح فردی یافت و مطالعه کرد و هم در سطح اجتماعی. اما این که منشأ آن می تواند فردی باشد، محل اختلاف است. به عبارتی دیگر فرد می تواند سبک زندگی متفاوت از دیگر افراد جامعه داشته باشد.
    3- مهمترین ویژگی سبک زندگی عبارت است از: شکل گیری آن حول محور گرایش ها یا آنچه ذوق و سلیقه خوانده می شود. به عبارتی دیگر سبک زندگی مجموعه ای از رفتارها، وضع ها و دارایی های می باشد که به صورت آزادانه و انتخابی توسط افراد و بر اساس سلیقه های آنان برگزیده شده است، لذا سبک زندگی بدون این الگوها و ترجیحات انتخابی معنا و مفهوم ندارد. (مهدوی کنی، 1386: 199 الی 230)
    بر اساس آنچه بیان شد، سبک زندگی به نوع اعمال، رفتار، کردار، منش و سلایق ما در جامعه گفته می شود که دارای فلسفه و علت خاصی بوده و دارای بار ارزشی می باشد و حاصل ارزشهای عینی و فیزیکی تمدن و پیشرفت ناشی از آن می باشد. اما سبک زندگی دارای چه مصادیقی می باشد و شامل چه نوع رفتارهایی است. در زیر به بررسی این نوع رفتارها که تشکیل دهنده سبک زندگی هستند را خواهیم پرداخت و مصادیق آنرا بیان خواهیم داشت.

5.1. مصادیق سبک زندگی:
    مصادیق سبک زندگی بسیار زیاد بوده و موارد بیشماری را شامل می گردد از اینرو باید تخصیصهایی خورده و دسته بندی گردد، لذا ما فرمایشات مقام معظم رهبری و سوالاتی که ایشان در جمع جوانان خراسان شمالی در سال 91 را بیان داشته مدنظر قرار داده و آنها را به عنوان مصادیق سبک زندگی بیان می داریم، مواردی که در جدول زیر به آنها اشاره شده است.
















6.تلازم مصادیق سبک زندگی و مقبولیت نماز:
در بالا به 25 مصداق در سبک زندگی از نظر مقام معظم رهبری اشاره گردید، مصادیقی که به بدون اغراق همه آنها با نماز در ارتباط بوده و می توان در باب آن مطالب و موارد زیادی را به روی کاغذ آورد. اما به دلیل محدود بودن ظرفیت این مقاله لازمست تا گلچینی از آنها صورت گرفته و به بررسی در رابطه آنها با نماز و مقبولیت آن پرداخته شود. از اینرو در ادامه به 6 مصداق که ارتباط مستقیم با نماز و مقبولیت آن بر اساس احادیث و روایات دارد، اشاره می نماییم.
1-حفظ کرامت زن: زنان نیمی از افراد جامعه را تشکیل می دهند و غافل شدن از آنان باعث نادیده گرفتن نیمی از سرمایه های جامعه می شود. اما مسئله مهمی که در کنار استفاده از زنان و فعالیت آنان در جامعه وجود دارد، حفظ کرامتی است که اسلام به زن داده است. متأسفانه امروزه بسیاری از زنان به فعالیتهایی مشغول هستند که کرامت آنان حفظ      نمی گردد. زنان به بهانه رسیدن به آزادی و برابری با مردان وارد بازار کار شده و اغلب با حقوق و مزایای کم و یا حداقل در هیبت و لباسی نامتعارف جهت جلب مشتری به فعالیت می پردازند. از اینرو مسأله مهمی که پیرامون آنان باید در سبک زندگی لحاظ گردیده و روند جاری را اصلاح نماید، کمک به زنان جهت انجام وظیفه اجتماعی خود در حفظ کرامت خویش می باشد که نماز می تواند الگویی برای این امر باشد.
    شرایط، اوصاف و دستوراتی که اسلام برای زنان قبل و حین نماز دارد، سبب حفظ کرامت آنان در موقع نماز و رعایت در طول مدت آن، سبب حفظ آن کرامت در همه زمانها خواهد شد. مهمترین مسأله در حفظ کرامت زن حفاظت و حرمت او در نزد نامحرم است، اگر زن بخواهد در جایی که نامحرم او را می بیند وضو بگیرد، اگر مکانش منحصر نباشد، همه فقها فرموده اند: معصیت کرده است ولی وضویش صحیح است؛ و اما اگر مکانش منحصر نباشد، حضرت الله خوئی و سیستانی وظیفه این زن را تیمم دانسته و دیگر فقها هر چند که همچنان اینکار زن را معصیت دانسته اما همچنان وضوی ایشان را درست دانسته اند.(وحیدی، 1381: 53)
    در مورد نوع پوشش زن در حین نماز نیز حفظ پوشش زن و بدن او از نامحرم لحاظ شده است، بطوریکه هنگامی که نامحرم نیست، زن می تواند قرص صورت و دست ها و پاها را تا مچ باز بگذارد ولی پوشیدن پاها  مستحب است. این حکم در بجا آوردن نماز در جایی که نامحرم است نیز وجود دارد. چنانچه بعضی از فقها چون مقام معظم رهبری نماز خواندن زن و مرد نامحرم در جای خلوت را جایز نمی دانند، هرچند که نماز باطل نیست. اما پاره ای فقها چون آیت الله مکارم شیرازی نماز خواندن زن در حضور نامحرم و در جایی که فردی نمی تواند به آنجا وارد شود را رد کرده و آنرا باطل می شمارد. جالبست که در بسیاری دیگر از احکام نماز مانند نوع انجام قیام و رکوع و سجود نیز زنان دارای دستوراتی هستند که مردها ملزم به رعایت آن نمی باشند.
    علت این موارد را باید حفظ کرامت زن و عدم تحریک مردان خصوصاً در حین برخاستن و نشست و رکوع و سجود دانست که پستی و بلندی زن بیشتر نمایان شده، لذا انجام این موارد سبب حفظ کرامت زن در همان لحظه و تمرین او برای انجام آن موارد در دیگر اوقات زندگی او دارد. از نکات مهم اینکه از نظر فقهای شیعه انجام موارد بیان شده نه تنها در مقبولیت نماز، بلکه در صحیح و باطل بودن آن نیز دخالت دارد.
 
2- لباس و پوشش: پوشش انسان جدا از اینکه او را از سرما و گرما در امان نگه داشته و بدنش را از چشم بد دور می دارد، نشانگر نوع اندیشه و مرام انسان است و به آنچه می اندیشد و یا راهی را که می خواهد برود مشخص می دارد. هر جامعه و فرهنگ با خود پوشش خاصی را به همراه دارد که می طلبد افراد درون آن بر اساس آن بپوشند و در انزار جامعه پدیدار گردند. متأسفانه پوشش عده ای از جوانان در ایران با فرهنگ این کهن این کشور همخوانی ندارد و فرهنگی غیر را تبلیغ و ترویج می کند، هر چند که ممکن است نیتی مغرضانه و عامدانه در پشت آن نباشد، لذا باید با تأسی از آنچه در نماز از زن و مرد خواسته شده و ارائه الگوهای جذاب ایرانی اسلامی از استفاده پوشش های غیر ایرانی و اسلامی که مقدمه استحاله فرهنگی می باشد، جلوگیری بعمل آورد.
    از جمله شروط مهم نماز که مرتبط با این مصداق سبک زندگی می باشد، همین مسأله لباس نمازگزار است. شرع مقدس برای زن و مرد، نوع، میزان و کیفیت خاصی را در نظر گرفته است که عدم رعایت آنها نماز را نه تنها مقبول بلکه باطل می نماید. ابتدا اینکه به علت جنس ظریف و تحریک کننده زن، باید این گروه از انسانها تمامی بدنی خویش را به جزء دستها تا مچ، پاها تا مچ و صورت به مقداری که در وضو باید شسته شود، بپوشانند.( رساله امام خمینی: مسأله 789) مردها نیز هر چند وجوب پوشاندن عورتین است اما بهتر است لباس تمیز و بلند چون عبا پوشیده تا نماز مقبولتری داشته باشند.
    در مورد کیفیت لباس نمازگزار نیز همچون آنچه در سبک زندگی زنان و مردان با یکدیگر تفاوت دارد، اگر نمازگزار مرد است لباس او طلاباف و یا ابریشم خالص نباشد.(فلاح زاده ،1391: 98) امری که در سبک زندگی نیز باید رعایت گردد، چنانچه این نوع پوشش برای زنان متعارف بوده و نه تنها از آسیبهای سبک زندگی محسوب نمی گردد، بلکه در نماز نیز ایرادی ندارد و این نوع پوشش برای آنان جایز است. علاوه بر طلا و یا ابریشم بودن لباس اسلام حتی به لباس شهرت نیز توجه نموده است. این نوع پوشش یعنی لباسی که پارچه یا رنگ یا دوخت آن برای کسیکه می خواهد آنرا بپوشد، معمول نیست. این پوشش هرچند به حکم حضرت امام خمینی نماز را باطل   نمی کند ولی بنا بر احتیاط واجب باید انسان از پوشیدن آن پرهیز نماید.(رساله امام خمینی: مسأله 845) از آنجا که این نوع لباس در مواردی مانند فخر فروشی، زاهد نمایی و انگشت نما شدن که از آسیبهای سبک زندگی ما ایرانیان است، حتی بعضی از مراجع حکم به حرام بودن آن نیز می دهند، چنانچه آیت الله خامنه ای و چند تن دیگر از مراجع آنرا بنابر احتیاط واجب حرام می دانند.
 
3- تجمل گرایی: از راههای پیشرفت اقتصادی یک کشور سرمایه گذاری و جلوگیری از مصرف کالاهای لوکس که دارای قیمت زیاد هستند، می باشد. روی آوردن به تجمل و استفاده از وسایل گران قیمت و لوکس و چشم و هم چشمیهای ناشی از آن در جامعه سبب شده است تا سرمایه های خردی که جمع آنها می تواند سرمایه های مورد نیاز بخشهای مختلف جامعه را تأمین کند، به کالاهایی اختصاص یابد که به هیچ روی حلال مشکلات نبوده و اتفاقاً به علت وارداتی بودن عمده آنها باعث خروج ارز از کشور و ایجاد فرصتهای شغلی برای بیگانگان گردد.
    اسلام این امر را رد کرده و آنرا مذموم می شمارد. اگر به احکام مربوط به نماز و مقدمات آن نگاه بیندازیم به مواردی از این دست بهتر بر می خوریم. ابتدا اینکه همه فقها پوشش طلا برای مردان در نماز را همانند لباس طلاباف و ابریشم که نشان از تجمل گرایی دارد باعث ابطال آن می دانند. اگر این مسأله که نشان از تجمل گرایی است مختص مردان بوده و زنان می توانند طلاجات را در نماز به همراه داشته باشند، اما بیشتر فقها وضو گرفتن بوسیله آبی که در ظرف طلا و نقره (که نشان از تجمل گرایی است) باشد را بنابر احتیاط مستحب و یا احتیاط واجب جایز نشمرده اند. بطوریکه آیت الله اراکی وضو از ظرف طلا و نقره را همانند وضو از ظرف غصبی می دانند. 
    به هر صورت تجمل پرستی و جلوه نمودن خویش در نماز برای دیگران و حتی در مواردی مانند استفاده از طلا برای مردان و استفاده از ظرف طلا و نقره برای گرفتن وضو که نمونه هایی از تجمل پرستی در سبک ما زندگی ایرانیان است، سبب ابطال نماز می شود. لازمست که بیان گردد اگر به تعریف  لباس شهرت برگردیم، مشخص  می گردد که حتی این نوع لباس نیز در مواردی برای فخر فروشی و جلوه نمودن است، نماز را باطل می نماید.
4- کم بودن ساعت کاری: کار و تولید است که باعث رشد و پیشرفت یک کشور و ایجاد تمدن می گردد. از اینرو دولتمردان به تعیین ساعات کاری لازم برای موفقیت هر اداره و سازمانی می پردازند و مشخص می دارند، که در این مدت خاص امور یک سازمان رسیدگی شده و یا این میزان کار انجام می شود. پاداش و حقوق و مزایا نیز بر همین اساس به کارکنان داده می شود. حال اگر کارمندان و کارگران، به کم کاری بپردازند و در آن زمان خاص کار مورد نظر را انجام ندهند، هر چند که در محیط کار حضور داشته باشند، ضرر هنگفتی به کشور وارد خواهند کرد. موردی که در ایران وجود داشته و از آن به عنوان کم بودن ساعات کاری یاد می شود. یعنی کم بودن میزان ساعاتی که در آن کار مفید واقع می گردد نه اینکه فرد در محل کار حضور دارد.
    یکی از شرایط وجوب نماز غصبی نبودن، آب وضو، مکان نماز و لباس نمازگزار است. حال اگر به فتوای مراجع عظام تقلید در مورد کم کاری توجه نماییم آنان بیان می دارند که حقوقی که فرد برای میزان زمانی مشخص از کاری دریافت می کند، اگر در انجام وظیفه خویش کم کاری نماید نمی تواند در تمامی حقوقی که می گیرد دخل و تصرف نماید و باید فقط به میزان کاری که کرده است از آن استفاده نماید. حال اگر با این حقوقی که ناشی از کم کاری بوده و نباید از آن استفاده نمود، برای مقدمات نماز استفاده شود، در نماز ایراد و اشکال پدید می آید. از سوی دیگر حتی به بهانه نماز نمی توان کار را تعطیل نمود و مردم را منتظر گذاشت چنانچه آیت الله خامنه ای ضمن توصیه به نماز جماعت و اول وقت در ادارات، تأکید می نمایند که نباید از این امر بهانه و وسیله ای برای به تأخیر انداختن کار مراجعه کنندگان باشد و بهتر است نماز را سریع و در کوتاهترین زمان خواند. پس ساعات کاری نقش مستقیم و غیر مستقیمی در نماز داشته و هم می تواند سبب ابطال و هم عدم مقبولیت آن با معطل گذاشتن زیاد از حد مردم و عدم انجام وظایف محوله شود.

5- حقوق متقابل اجتماعی: حق همیشه در مقابل وظیفه معنا می یابد و انسان در درون جامعه و در بین دیگران است که دارای حقوق و وظایفی می گردد. از اینرو هر فرد دارای حقوق متقابلی می باشد که باید در حق دیگران رعایت نموده و دیگران نیز از او دریغ ندارند. رابطه ای که بین حق و وظیفه وجود دارد تقابلی می باشد، به عبارتی دیگر حق ما وظیفه ای است بر دوش دیگران و حق دیگران وظیفه ای است که بر دوش ما سنگینی می کند. از اینرو اگر به اعاده حق دیگران نپردازیم، از رسیدن به حق خود محروم می مانیم.
این مسأله یکی از موارد بسیار مهمی است که زیر بنای بسیاری از مصادیق سبک زندگی انسانها و ما ایرانیان است که در ادامه خواهد آمد و متأسفانه در سبک زندگی ما ایرانیان کمرنگ شده است و باعث تبعات منفی فراوانی در جامعه شده است. ما هنوز به این مسأله واقف نشده ایم که اگر بخواهیم به حق خود برسیم و دیگران آن را به ما بدهند، باید خود حق دیگران را رعایت نماییم. موارد قابل بیان در این مورد، بسیار زیاد می باشد که از رعایت حق همسایگی تا تردد افراد در معابر را شامل می شود. از اینرو باید به رعایت حق دیگران پرداخت و متقابلاً دیگران نیز همین کار را انجام دهند و هیچگاه منتظر نماند تا دیگران وظیفه خود را در قبال ما انجام دهند، آنگاه ما به رعایت حقوق دیگران بپردازیم، زیرا این مسئله چون زنجیری دوباره به خود ما باز خواهد گشت.
    موارد و مثالهای زیادی در اینباره می توان زد، که شرط قبول و صحیح بودن نماز که همان نقطه مقابل ابطال است، به رعایت حقوق دیگران بر می گردد. از مهمترین این موارد رعایت حقوق مادی دیگران است، چنانچه که اگر آب وضو، مکان نماز و لباس نمازگزار از آن دیگران باشد، نماز خوانده شده صحیح نمی باشد و به فتوای همه مراجع تقلید با مال غصبی نمی توان نماز را بجای آورد.  حتی اگر کسی میزان مال خویش را که باید از نظر شرعی به دیگران بدهد که به آن زکات می گویند را نپردازد، باز نمازش مقبول درگاه الهی نمی باشد. چنانچه امام رضا(ع) در تفسیری از قرآن کریم در اینباره می فرمایند: خداوند متعال به انجام سه عمل عبادی دستور داده است که آن سه با سه تای دیگر پیوند دارد: خداوند امر کرد به نماز و زکات، پس کسی که نماز بخواند ولی زکاتش را نداده باشد نماز او قبول نمی شود.( بحارالانوار، ج96: 12)
    جالبست که حتی دین مبین اسلام به موارد جزئی تر نیز اشاره نموده، چنانچه در موقع خواندن نماز نباید برای دیگران مزاحمت ایجاد نمود. نباید با بلند خواندن غیر متعارف نماز و یا انجام مقدمات آن به ایجاد مزاحمت برای دیگران پرداخت. حتی خواندن اذان و پخش آن نیز باید بصورت متعارف باشد تا سبب اذیت و آزار مردم نشود. اما دیگر موارد مستحبی مانند دعاها و قرائت قرآن نباید به هیچ وجه مزاحمتی برای مردم ایجاد نماید و مساجد باید در این مسأله نهایت دقت و رعایت حال همسایگان را بنمایند. آیت الله خامنه ای در فتوایی حتی گفتن اذان در معابر و اماکن عمومی را نیز منوط به عدم سد معبر و رعیات حقوق دیگران و اذیت نشدن آنان می دانند.
    جالبست که حتی غیبت به عنوان یکی از آسیبهای زندگی ما ایرانیان که در آن یکی از حقوق مهم دیگران یعنی احترام به شخصیت و آبروی آنان مورد اشاره است، نیز از موانع عدم قبول شدن نماز دانسته شده است. چنانچه پیامبر اسلام در اینباره می فرمایند: کسیکه غیبت زن و مرد مسلمانی را بکند خداوند تا چهل شبانه روز، نماز و روزه  او را قبول نمی کند مگر اینکه غیبت شونده او را ببخشاید.( بحارالانوار، ج85: 258)
6- حقوق متقابل خانوادگی: خانواده یکی از ارکان اصلی و اساسی جامعه می باشد، خانواده کوچکترین واحد اجتماعی بوده و همچون افراد جامعه در آن حقوقی برای اعضا وجود دارد، حقوقی که بیش از حق متقابل اجتماعی بوده است و حتی شامل خلوت انسانها و نیازهای فطری آنان نیز می شود. اگر این نیازها در دورن خانواده تأمین گردید، فساد به جامعه ورود پیدا نمی کند. از سوی دیگر اگر انسان از کودکی به رعایت مسائل اجتماعی واقف گردیده و جامعه پذیر گردد، هزینه بسیار کمی جهت جامعه پذیر شدن او توسط دولت پرداخت خواهد شد. از اینروست که تشکیل خانواده در اسلام جایگاه بسیار رفیعی دارد: هیچ بنایی در اسلام نزد خداوند محبوب تر و گرامی تر از ازدواج تشکیل نشده است. (میزان الحکمه، ج2: 1178)
 در نتیجه باید در خانواده همگی به حقوق و تکالیف خود واقف باشند و به یکدیگر احترام بگذارند. زن و شوهر دارای یکسری وظایف متقابلی هستند، که رعایت آن باعث حفظ شاکله زندگی می شود و فرزندان که نسل آینده ساز یک جامعه هستند را در درون خود به نحو احسنت پرورش می دهد. متأسفانه در جامعه ما عدم رعایت حقوق متقابل خانوادگی سبب شده است که با پدیده های بسیار ناشایستی مانند: طلاق، دختران فراری، خانه های مجردی ، فساد اخلاقی و . . . روبرو باشیم. مسائلی که ناشی از عدم شناخت حقوق و وظایف متقابل افراد دورن خانواده بوده و یا اینکه تبلیغات مسموم و شرایط نامساعد جامعه توقعات نابجایی را در افراد نسبت به یکدیگر بوجود آورده است.
    نماز از جمله مواردی است که لازمه آن انجام صحیح وظایف خانوادگی از جمله والدین و همسر می باشد. چنانچه احادیث زیادی وجود دارد که عدم رعایت حقوق اعضای خانواده را مانع مقبولیت نماز می داند. امام صادق(ع) در حدیثی نارضایتی والدین را از موانع قبول شدن نماز می دانند و در اینباره می فرمایند: نگاه خشم آلود به چهره پدر و مادر، حتی اگر آنها نسبت به او جفاکار باشند موجب می شود که خداوند متعال نماز او را نپذیرد.(بحارالانوار، ج74: 61) و در مورد عدم رعایت حقوق شوهر نیز موارد مشابه ای وجود دارد. چنانچه اگر زنی در برابر حقوق شرعی شوهرش بایستد و تسلیم خواسته او نشود خداوند نمازش را نمی پذیرد( تقوی،1385: 43) چنانچه پیامبر اسلام(ص) در اینباره به هشت گروه اشاره می کند که نمازشان مقبول نمی افتد که یکی از آنان این دسته از زنان هستند: زن سرکشی که زیر بار خواسته شرعی شوهرش نمی رود و به همین خاطر شوهر از او خشمگین و ناراضی است.(مکارم الاخلاق: 436)

4. نتیجه گیری:
در اسلام احکام تکلیفی دارای 5 وضعیت حرام، حلال، مکروه، مستحب و مباح هستند که می توان مقبولیت را نیز به آنها اضافه نمود. البته مقبولیت در نزد خداوند مورد بررسی است و این ایشان است که می تواند عبادتی را بپذیرند و یا بنا به آنچه فرموده اند آنرا قبول ندارند. یکی از مهمترین این عبادات نماز است که دارای شرایط مختلفی از مقدمات آن تا پس از اتمام می باشد. تمامی آنچه در مورد شرایط، مقدمات و لازمه های نماز وجود دارد به نوعی مرتبط با سبک زندگی می باشد. در آنچه مشاهده شد شش مصداق از این سبک زندگی را از فرمایشات مقام معظم رهبری استخراج نموده و به بررسی رابطه این مصادیق با مقبولیت نماز پرداختیم.
    مشاهده شد که ابتدا این مصادیق یعنی  حفظ کرامت زن، لباس و پوشش، کم کاری، حقوق اجتماعی، حقوق خانوادگی و تجمل پرستی ارتباط مستقیمی با مقبولیت نماز داشته و حتی فراتر از آن در مواردی مانند استفاده از تجملاتی مانند طلا برای مرد به فرموده همه فقها و یا لباس شهرت به فرموده بعضی از فقها باعث ابطال نماز و وظیفه اعاده آن نیز می گردد. لذا می توان نتیجه گرفت که سبک زندگی کاملاً مرتبط با نماز و مقبولیت آن بوده است و ما با اصلاح آن علاوه بر سامان دادن به زندگی این جهانی خویش باعث ارتقای معنوی خویش و مقبولیت اعمال خود در نزد خداوند نیز می گردیم.









منابع:

قرآن کریم
نهج البلاغه
بحارلانوار
رساله توضیح المسائل امام خمینی(ره)
تقوی، سید رضا، 1385: رسالت و جایگاه نماز جمعه، نشر نورالائمه(ص)، چاپ دوم
دیلمی، حسین، 1388: هزار و یک نکته در مورد نماز، نشر حرم
خلیلیان، سید خلیل، 1389: حقوق بین الملل اسلامی ، نشر فرهنگ اسلامی،  چاپ نهم
حجازی، علاءالدین، 1354: فرهنگ نماز، نشر بعثت
جوادی آملی، 1386: رازهای نماز، ترجمه علی زمانی، نشر اسراء، چاپ دهم
فلاح زاده، محمد حسین، 1391: آموزش فقه، نشر الهادی، چاپ پنجاه و سوم
مهدوی کنی، محمد سعید، 1386: مفهوم سبک زندگی و گستره آن در علوم اجتماعی ،فصلنامه تحقیقات فرهنگی، شماره اول، صص 199 الی 230
وحیدی، محمد، 1381: احکام بانوان، نشر بوستان، چاپ سی و دوم
پایگاه اینترنتی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه ای                                http://farsi.khamenei.ir

 
تدوین:سید محسن هاشمی


١١:٤٧ - 1393/09/04    /    شماره : ٣٧٨٤٧    /    تعداد نمایش : ٧٥٧



خروج





   مطالب مرتبط
 حقایقی ناب در مورد نماز (خبر)
 روش های موثر تربیتی در هدایت و جذب کودکان به نماز (خبر)
 تاثیرات اجتماعی نماز (خبر)
 تاثیرات اجتماعی نماز (خبر)
 اثرات اخلاقی برگزاری نماز جماعت بر رفتارهای اجتماعی دانشجویان (خبر)
 بررسي ميزان علاقه مندي دانش آموزان دختر هنرستانی به نماز و نماز جماعت (خبر)
 نقش نماز و مسجد در کاهش ناهنجاریها و آسیب ها (خبر)
  تاثیرات اجتماعی نماز (خبر)
 نقش نماز و نیایش در سلامت روانی انسان (خبر)
 آثار تربیتی و اخلاقی نماز (خبر)
 نقش نماز در مقابله با تجمل گرایی (خبر)
بازدیدها
امروز :214
کل بازديدها :15857545
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :223906