نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]
صفحه اصلی > دین و اندیشه > فروع دین 


  چاپ        ارسال به دوست

آثار گوناگون مسجد (3)

حضور زنان در مسجد، فرصت مناسبی برای بهره گیری معنوی از این جایگاه مقدس و آشنایی با معارف و احكام اسلامی خواهد بود. به بیان دیگر، بخشی از فعالیت های آموزشی به زنان مربوط می شود. پیامبر نیز در موارد گوناگون، برای زنان حاضر در مسجد، مجلسی جداگانه تشكیل می دادند.[1]

آثار اجتماعی
1. بررسی آثار فرهنگی مسجد
مسجد پایگاهی دینی است كه از فرهنگ دینی حمایت می كند و بر بالندگی آن می افزاید. از آغاز پیدایش مسجد، جنبه های فرهنگی آن در نظر گرفته شده بود و حتی در نبود پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ فعالیت های فرهنگی مسجد ادامه داشت. مسجدهای دیگر در صدر اسلام نیز چنین بود. پس از فتح مكه، پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _، هنگام گماشتن عتاب بن اسید به سمت استانداری مكه و امام جماعت مسجد الحرام، بر ضرورت كارهای فرهنگی و تبلیغی بسیار تاكید كرد. پس از رحلت پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ نیز حضرت علی علیه السلام به فعالیت های فرهنگی مسجد ادامه داد و دیگر ائمه نیز هیچ گاه مسجد را ترك نكردند و افزون بر فعالیت های عبادی، به امور فرهنگی نیز می پرداختند. در زمان غیبت نیز عالمان شیعی همواره مسجد را به عنوان پایگاهی فرهنگی برای گسترش معارف دینی برگزیدند.[2]
امام جماعت، در گستره و نفوذ فعالیت های فرهنگی مسجد نقش اساسی دارد و می تواند به كمك كسانی كه در مسجد حاضر می شوند و كسانی كه در اداره امور آن مكان را بر عهده دارند، از نظر فرهنگی مسجد را كارآمد بنمایند. با برنامه ریزی صحیح و برگزاری كلاس ها و جلسه های گوناگون در مسجد، می توان آن را به یك پایگاه فعال آموزشی و فرهنگی تبدیل كرد.

اینك جنبه های فرهنگی مسجد را بررسی می كنیم:
حفظ و تقویت نظام ارزشی
ارزش های انسانی در زندگی بشری بسیار اهمیت دارد و در روابط اجتماعی نقش محوری ایفا می كند؛ زیرا ارزش های اجتماعی از مدل های كلی رفتار، احكام جمعی و هنجارهای كرداری كه عموم مردم آن را پذیرفته اند تشكیل می شود. با این وجود باید گفت چگونگی فرهنگ و هنجارهای هر جامعه به نظام ارزشی آن بستگی دارد و ارزش های فرهنگی، هسته اصلی زندگی اجتماعی را به وجود می آورند.
ارزش ها بر اساس باورهای مردم و با شاخص های گوناگونی شكل می گیرند.[3] در این میان، ارزش های دینی اهمیت ویژه ای می دارند. پایداری و پویایی حركت های دینی و پویایی فرهنگی دینی در سایه تقویت و گسترش نظام ارزشی امكان پذیر است كه پایبندی به آن، بزرگ ترین عامل شكل گیری تشخص مذهبی است.
مسجد به عنوان یكی از مهم ترین پایگاه های دینی، در این راستا وظیفه مهمی دارد. در طول تاریخ مبارزه های فرهنگی و سیاسی مسجد، بیدارگری ها و حركت های اصلاحی به چشم می خورد كه در تكاپوی نظام ارزشی دینی بسیار مؤثر بوده اند. جایگاه ویژه مسجد در فرهنگ دینی و امكانات بالقوه و بالفعل آن، همراه آموزش ها و مفاهیم حاشیه ای و ایجاد یك نظام ارزشی قوی و ماندگار در صحنه فرهنگ و اجتماع بسیار اثرگذار بوده است.
مسجد، در حفظ و تقویت نظام ارزشی نقش بسیار مهمی دارد و كوشش های بسیاری در این مكان صورت گرفته است كه برخی از آن ها عبارتند از: بیان معیارها و شاخص های ارزش ها و آرمان های دینی، ارائه مدرك و شناخت صحیح از دین، برپایی مجلس های مذهبی هم چون سخنرانی های دینی و ویژه برنامه ها در مناسب های مذهبی، بیان ارزش ها و ضد ارزش ها، اجرای ارزش ها و اعمال دینی مانند برقراری نماز جماعت و مجلس های دعا و نیایش، مطرح كردن مسائل اعتقادی و احكام فقهی، بیان اندیشه های دینی، معرفی و تربیت الگو، پاسخ به شبهه های دینی و اعتقادی، ایجاد نظام تربیت دینی و تقویت هویت دینی.
با بررسی عوامل ركود نظام ارزشی، بخش دیگری از نقش مسجد در سلامت نظام ارزشی جامعه مشخص می شود. دنیازدگی در قالب مال اندوزی و تجمل گرایی، گسترش فساد، بی توجهی به حقوق دیگران، مشكلات اقتصادی، عملكرد نادرست مسئولان، ضعیف شدن باورهای مذهبی، ضعیف شدن خداباوری، اصل قرار دادن رشد اقتصادی و بی اهمیتی نسبت به معنویت و كاهش آرمان ها و جلوه های دینی از عوامل سقوط نظام ارزشی هستند كه با بررسی جنبه های سیاسی، اقتصادی، تربیتی و آموزشی مسجد در سطح فرد و اجتماع، نقش مؤثر آن در از بین بردن این عوامل مشخص می شود.
مبارزه با تهاجم فرهنگی
فرهنگ، یكی از مهم ترین معیارهای پیشرفت و پویایی تمدن است كه هنجارهای اجتماعی و نظام ارزشی جامعه بر اساس آن شكل می گیرد. امروزه تهاجم به فرهنگ، یكی از رایج ترین نوع تهاجم و راهی مطمئن و سریع برای دست یابی به اهداف استعماری است. با تغییر دادن فرهنگ مردم بر اساس اندیشه بیگانه بدون اینكه رد پایی از تمدن باقی مانده باشد و بدون لشكركشی ، كشور مهاجم به هدف خود می رسد. تهاجم فرهنگی را باید جنگ برای به تسخیر درآوردن درون انسان ها دانست. هرچند این تسخیر گاهی آن قدر شدید می شود كه در ظاهر هم نمود پیدا می كند.
دشمنان انقلاب پس از پشت سر گذاشتن راه های اقتصادی، سیاسی و نظامی، راه دیگری را برای تهاجم به انقلاب در پیش گرفته اند و برآنند تا فرهنگ غنی انقلاب را به سوی ارزش نماهای غربی بكشانند.
مسجدها به عنوان مهم ترین پایگاه تبلیغ و آموزش دینی، در مبارزه با این تهاجم وظیفه سنگینی بر عهده دارند.

اكنون جنبه های گوناگون مبارزه مسجد با تهاجم فرهنگی را بررسی می كنیم:
ایجاد شناخت نسبت به فرهنگ خودی
برای دفاع از یك فرهنگ، شناخت آن بسیار لازم است. اگر مردم یك كشور فرهنگ خود را به خوبی بشناسند و نقاط قوت و دیرپایی آن را بدانند، فرهنگ مهاجم، قدرت تسلط فرهنگی را نمی یابد و نمی تواند نظام ارزشی آنان را دگرگون سازد.
مسجد با آموزش فرهنگ دینی، شناخت لازم را برای مسلمانان ایجاد می كند تا آنان قدر فرهنگشان را بدانند. این شناخت، خودباوری لازم برای دفاع از فرهنگ مهاجم را ایجاد می كند. در سایه این آموزش هاست كه تعهد مسلمانان افزایش می یابد و سلاح كارگشایی به نام غیرت دینی در مبارزه با تهاجم فرهنگی ایجاد می شود.
روشنگری نسبت به تهاجم فرهنگی
معمولاً تهاجم فرهنگی به حدی دقیق برنامه ریزی می شود كه افراد جامعه متوجه تهاجم نمی شوند و دگرگونی های فرهنگی را لازمه رشد و تحرك فرهنگ می دانند و این دگرگونی ها را زایش فرهنگی می نامند.
بنابراین، یكی از عوامل مهم موفقیت در مبارزه با تهاجم فرهنگی، شناخت جریان تهاجم، شیوه های تهاجم، گونه های تهاجم و راه های مبارزه با تهاجم است.
یكی از مهم ترین فعالیت های مسجد در جریان مبارزه با تهاجم فرهنگی، آگاه كردن مسلمانان از تهاجم فرهنگی و گونه های آن و راه های جلوگیری از آن است. مجلس ها و تشكل های مذهبی، از بهترین ابزارهای روشنگری فرهنگی هستند كه به خوبی می توانند راه مبارزه را ترسیم كنند و مسجد، پایگاه مجلس های مذهبی است. در این جلسه ها، مسلمانان افزون بر آشنایی با فرهنگ دینی، از وضعیت سیاسی و تهاجم فرهنگی دشمن باخبر می شوند و می آموزند كه چه راه هایی را برگزینند. آنان با پیشینه تهاجم فرهنگی در كشورهای اسلامی آشنا می شوند و از آن عبرت می گیرند. نقش روحانیون در این مسیر بسیار تعیین كننده است. می توان گفت رهبری مسلمانان، در دفاع از فرهنگ ملی و مذهبی به دست روحانیون است.
معماری
فرهنگ، جلوه های گوناگونی دارد كه به وسیله آن ها می توان فرهنگ یك جامعه را بررسی كرد. معماری یكی از نمونه های فرهنگی است كه در مسجدهای كشورهای اسلامی یافت می شود، تا آن جا كه یكی از راه های شناخت فرهنگ تمدن مسلمانان در هر دوره ای كاوش در آفرینش های هنری است كه در ساخت و ساز مسجدها به كار رفته است.
معماری مسجدها، افزون بر جنبه های معنوی، از نظر فرهنگی نیز اهمیت دارد؛ چون مسلمانان به دلیل قداستی كه برای مسجد قائل اند، آن را منسوب به خداوند بزرگ می دانند و می كوشند تا خانه خدا را به بهترین شكل بسازند؛ از این رو، مسجدهای محكم و بزرگی بنا كرده اند كه قرن ها پابرجا بوده است.[4]
2. بررسی آثار سیاسی مسجد
امروزه مسائل سیاسی، یكی از مهم ترین مباحث در سطح جهانی است كه بر مسائل اقتصادی، فرهنگی و نظامی اثر گذاشته است. اسلام به عنوان دینی كامل كه ادعای اداره زندگی بشر را دارد، به جنبه های سیاسی توجه كرده و سیاست را به میدان دین كشانده است.
در این میان، باید مسجد را به عنوان یك نهاد سیاسی پویا در جامعه اسلامی به شمار آورد. از آغاز اسلام، مسجد با مسائل سیاسی آمیخته شد. پیامبر پیش از هجرت به مدینه، با وجود فشار حاكم در مكه با برخی از گروه ها، در مسجد الحرام گفت و گو می كرد. پس از هجرت به مدینه نیز پیامبر در مسجد، با افراد و گروه های اعزامی از قبیله ها و طایفه های گوناگون گفت و گوی سیاسی انجام می داد. در مسجد النبی مكانی به نام اسطوانه الوفود برای این گفت و گوها در نظر گرفته شده بود. هم چنین كسانی كه تازه مسلمان شده بودند، در مسجد با پیامبر بیعت كردند.[5]
در این بخش برخی جنبه های سیاسی مسجد را بررسی می كنیم.
تحلیل مسائل سیاسی برای افكار عمومی
بی شك افكار عمومی، حجم گسترده و مؤثری از جامعه را تشكیل می دهند و بر جریان های سیاسی كشور بسیار اثر می گذارند.


[1] . نك: صحیح بخاری، ج 1، كتاب الصلاه، باب 78، شماره 99، نه جلد در چهار مجلد، دارالقلم، بیروت، 1407 هـ. ق، تحقیق: قایم الشّماعی، الرّفاعی.
[2] . نك: كوی دوست، فصل ششم، صص 147- 184.
[3] . نك: علی ذوعلم، انقلاب ارزش ها، فصل دوم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه های اسلامی.
[4] . البته درباره امروز از كوشش بسیار مسلمانان در به كار بستن هنر و به ویژه معماری با كیفیت بالا در مسجدها، برداشت های گوناگونی وجود دارد. نك: كوی دوست، ص 79 به نقل از المسجد فی الاسلام، طه الولیّ، ص 14.
[5] . نك: سیمای مسجد، صص 207- 236.

محسن محمدي - مسجد


١٩:٢١ - 1392/05/10    /    شماره : ١٣٧٢٩    /    تعداد نمایش : ٦٥٦



خروج





   مطالب مرتبط
 آثار گوناگون مسجد (5) (خبر)
 آثار گوناگون مسجد (4) (خبر)
 آثار گوناگون مسجد (2) (خبر)
 آثار گوناگون مسجد (1) (خبر)
 ویژگی‌های مربیان تربیتی مساجد (خبر)
 ویژگی‌های آموزش و تربیت در مساجد (خبر)
 تاريخچه منطقه جمكران (خبر)
 برنامه‌های هفتگی مسجد مقدس جمکران اعلام شد (خبر)
 نمایش آثارتصویرسازی هجرت تارحلت حضرت معصومه(س) (خبر)
 خدمات مشاوره ‏ای به زائران نوروزی در جمکران (خبر)
 موسسه نشرآثارامام راه رابرای"جریانات لیبرال"باز کرده است (خبر)
بازدیدها
امروز :7478
کل بازديدها :17259802
بازديدکنندگان آنلاين :2
بازديدازاین صفحه :243697