نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

شفاعت کنندگان و شفاعت شوندگان از نظر قرآن و احادیث

                                                                          

                                                                                                                        تدوین: مسیب کیانی نهاوندی


هدف از این مقاله شناخت شفیعان و آشنایی با خصوصیات افرادی است که مورد شفاعت قرار می گیرند، بدانیم شفاعت در قرآن و احادیث اسلامی بسیار حساب شده و هرگز به آن مایه جرأت بر گناه نمی‌گردد بلکه سبب می‌شود که تا حدودی خود را از آلودگی حفظ کرده تا زمینه شفاعت را از بین نبریم.
و باید توجه داشت که شفیعانی که در این قسمت خواهیم شناخت نحوه شفاعت برخی از آنان با برخی دیگر کاملاً تفاوت دارد. مثلاً نخستین شفیع فرد در درگاه خداوند اطاعت و فرمانبرداری وی است و به طور مسلم نحوه شفاعت اطاعت، با شفاعت کردن پیامبران و اولیاء الهی تفاوت دارد. ولی از آنجا که نتیجه همه آموزش گناهان افراد و تکامل و تعالی آنان است در روایات از همه آنه به شفیع و شفاعت‌کننده تعبیر شده است.(1)


شفیعان درگاه خداوند تبارک و تعالی:

1.    اطاعت خداوند:
امام علی(ع) می‌فرماید:
«فاجعلوا اطاعه الله ... شفیعاً لدرک طلبتکم ...»(2)
برای رسیدن به خواسته‌های خود (سعادت و خوشبختی دنیا و آخرت) اطاعت خدا را شفیع قرار دهید.

2.    توبه و بازگشت به خدا
حضرت علی(ع) فرمود: «لا شفیع انجح من التوبه»(3)
شفیعی پذیرفته شده‌تر از توبه نیست.
امام علی(ع) می‌فرماید: « لا شافع انجح من الاعتذار»(4)
شفیعی پذیرفته شده تر از عذر خواهی نیست
از این نمونه احادیث استفاده می‌شود که انسان پیش از هر چیز باید در اطاعت خدا بکوشد و اگر گناهی از او سر زده است به توبه و استغفار بپردازد و عمل خود را بزرگترین شفیع خود بداند نه اینکه به بهانه اعتقاد به شفاعت، خود را به گناه آلوده ساخته و انجام وظایف دینی خود کوتاهی کند.

3.    رسول گرامی اسلام حضرت محمد(ص):
قرآن مجید به رسول اکرم(ص) خطاب نموده و می‌گوید:
«و لسوف یعطیک ربک فترضی»(5)
« در روز قیامت آنقدر پروردگار تو به تو عطا می‌کند (گنهکاران را به تو می‌بخشد) که راضی و خشنود گردی»
و نیز قرآن مجید به آن حضرت خطاب کرده و می‌گوید:
«و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی ان یبعثک ربک مقاماً محموداً»(6)
بخشی از شب را با خواندن نماز نافله بیدار باش، تا پروردگارت تو را به مقام شفاعت مبعوث گرداند.

4.    امیر المؤمنان علی(ع):
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «انی لا شفع یوم القیامه فاشفع و یشفع علی فیشفع ...»(7)
من در روز قیامت شفاعت می‌کنم و شفاعتم پذیرفته می‌شود و علی هم شفاعت می‌کند و شفاعت او نیز پذیرفته می‌شود...
امام علی(ع) فرمود: «لنا شفاعه و لاهل مودتنا شفاعه»(8)
ما شفاعت می‌کنیم و دوستان ما هم شفاعت می‌کنند.

5.    حضرت فاطمه زهرا(س)
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«ایما امرأه صلت فی الیوم و اللیله خمس صلوات و صامت شهر رمضان و حجت بیت الله الحرام و زکت مالها و اطاعت زوجها و والت علیاً بعدی دخلت الجنه بشفاعه ابنتی فاطمه ...»(9)
هر زنی که نمازهای پنج‌گانه‌اش را بخواند و روزه ماه رمضان را بگیرد، و در صورت استطاعت به زیارت خانه خدا برود، و زکات مالش را بدهد، و از همسرش اطاعت کند و پس از من علی را به امامت قبول داشته باشد، چنین زنی به شفاعت دخترم فاطمه وارد بهشت خواهد شد.

6.    یازده فرزند معصوم امام علی(ع) و حضرت زهرا(س)
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «الشفعاء خمسه ... و نبیکم و اهل بیت نبیکم»(10)
شفاعت کنندگان پنج نفر هستند ... 4ـ پیامبر شما 5ـ اهل بیت پیامبرتان.
از روایات استفاده می‌شود که مقصود از اهل بیت پیامبر(ص) امامان معصوم(ع) هستند که دارای مقام شفاعت هستند.

7.    پیامبران الهی
پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید:
«یشفع الانبیاء فی کل من کان یشهد ان لا اله الا الله مخلصاً»(11)
پیامبران برای کسانی که از روی اخلاص به یگانگی خدا گواهی می‌داده‌اند شفاعت می‌کنند.
امام علی(ع) می‌فرماید:
«ثلاثه یشفعون الی الله عزوجل فیشفعون: الانبیاء ... »(12)
سه دسته هستند که در پیشگاه خداوند شفاعت می‌کنند و شفاعت آنان پذیرفته می‌شود: 1ـ پیامبران.

8.    فرشتگان:
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «یشفع النبیون و الملائکه ...»(13)
پیامبر و فرشتگان و ... شفاعت می‌کنند.

9.    شهدای راه خدا و دین
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «یشفع یوم القیامه الانبیاء ثم العلماء ثم الشهداء»(14)
روز قیامت، پیامبران و دانشمندان دینی وشهیدان راه خدا شفاعت می‌کنند.
و نیز پیامبر(ص) فرمود: «یشفع الشهید فی سبعین انساناً من اهل بیته»(15)
شهید راه خدا برای هفتاد نفر از خویشاوندان خود شفاعت می‌کند.

10.    دانشمندان و علمای دینی
امام علی(ع) از رسول اکرم(ص) روایت می‌کند:
«ثلاثه یشفع الی الله عزوجل فیشفعون الانبیاء ثم العلماء ثم الشهداء»(16)
امام صادق(ع) می‌فرمایند:
روز قیامت که عالم و عابد محشور می‌شوند هنگامی که در پیشگاه الهی می‌ایستند به عابد گفته می‌شود برو به سوی بهشت وبه عالم و دانشمند گفته می‌شود بایست و آنها را که تعلیم و تربیت کرده‌ای شفاعت کن.(17)

11.    متعلمان و حافظان قرآن که به آن عمل می‌کنند
امام علی(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کند:
«من تعلم القرآن فاستظهر، فاحل حلاله و حرم حرامه ادخله الله به الجنه و شفعه فی عشره من اهل بیته کلهم قد و جبت له النار».(18)
کسی که قرآن را یاد بگیرد و حفظ کند و حلال آن را حلال و حرام آن را حرام بداند خداوند او را به واسطه اهل قرآن بودن اهل بهشت قرار می‌دهد و شفاعت او را درباره ده نفر از خویشاوندانش که همه مستحق آتش باشند می‌پذیرد.

12.    خویشاوندان
امام صادق(ع) فرمود:
«یشفع الحمیم لحمیه»(19)
خویشاوند، خویشاوند خود را شفاعت می‌کند.

13.    همسایگان
امام صادق(ع) فرمود:
«ان الجار یشفع لجاره»(20)
همسایه، همسایه خود را شفاعت می‌کند.

14.    افراد باایمان؛ شیعیان
در بسیاری از احادیث مربوط به شفاعت با بیان‌های مختلف به شفیع بودن مؤمنان و شیعیان تصریح شده است.
امام صادق(ع) می‌فرمایند:
«عن المؤمن هل یشفع فی اهله قال: نعم المؤمن یشفع فیشفع»(21)
آیا مؤمن می‌تواند برای خویشاوندان خود شفاعت کند، آن حضرت فرمود: آری مؤمن شفاعت می‌کند و شفاعت او پذیرفته می‌شود.

15.    قرآن مجید
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«تعلموا القرآن فانه شافع لاصحابه یوم القیامه»(22)
قرآن را بیاموزید زیرا قرآن در روز قیامت اهل قرآن را شفاعت می‌کند.

16.    امین بودن
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«الشفعاء خمسه القرآن و الرحم و الامانه...»(23)
شفاعت کنندگان پنج طایفه‌اند: 1. قرآن 2. خویشاوندان 3. امین بودن ...

17.    توسل به پیامبر اکرم(ص):
امام سجاد(ع) در دعایی می‌فرمایند:
«صل علی محمد و آله و اجعل توسلی به شافعاً یوم القیامه نافعاً انک  انت ارحم الراحمین»(24)
بار الها درود بر محمد و آل او بفرست و توسل مرا به او، شفیع من گردان در روز قیامت که مرا سود دهد. تویی از همه مهربانان مهربان‌تر.

18.    روزه
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«الصیام و القرآن یشفعان للعبد یوم القیامه، یقول الصیام ای رب منعته الطعام و الشهوات بالنهار فشفعنی فیه ...»
روزه و قرآن برای کسی ک هروزه گرفته و در شب‌ها قرآن تلاوت کرده است شفاعت می‌کند. روزه می‌گوید: پروردگارا! من این شخص را از خوردن غذا و انجام شهوات در روز مانع شدم. پس شفاعت مرا درباره او بپذیر...

19.    درود فرستادن بر محمد و آل او(ص)
از امام سجاد(ع) در دعای 31 صحیفه نقل شده است:
«صل علی محمد و آله صلوه تشفع لنا یوم القیامه و یوم الفاقه الیک»(25)
بار الها بر محمد و آل او درود بفرست. درودی که برای ما در روز قیامت و روز نیازمندی به تو شفاعت می‌کند.

20.    خداوند متعال شفاعت می‌کند
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«یشفع النبیون و الملائکه و المؤمنون فیقول الجبار بقیت شفاعتی...»(26)
پیامبران و فرشتگان و مؤمنان شفاعت می‌کنند. آنگاه خدای متعال می‌فرماید: شفاعت من باقی مانده است یعنی گروهی از آنان که به شفاعتِ شفاعت کنندگان نجات نمی‌یابند باز مشمول رحمت الهی می‌شوند.
از روایات و دعاها استفاده می‌شود که صحیح است خدا فضل و کرم او را شفیع و شفاعت کننده بنامیم و نیز آیه «قل لله الشفاعه جمیعاً» و امثال آن گواهی می‌‌دهد که شفاعت از آن خداوند تبارک و تعالی است و هر کس یا هر چیز که درباره شخصی شفاعت می‌کند این مقام را خدای متعال به او داده است پس شفیع اصلی خداوند است.

چه گروه‌هایی مورد شفاعت قرار می‌گیرند؟
از آیات قرآن مانند «لا یشفعون الا لمن ارتضی»(27) و از روایات استفاده می‌شود؛ تمام کسانی که به خدا ایمان داشته و با رسول اکرم(ص) و اهل بیت او دشمنی نداشته باشند مشمول شفاعت می‌گردند. البته برخی از افراد به خاطر سوابق نیکشان زودتر از این رحمت الهی بهره‌مند می‌شوند و برخی دیرتر، اما در هر صورت سرانجام این دریچه رحمت به سوی آنان باز خواهد شد.
و این که در برخی از روایات می‌خوانیم هر کس یک ذره ایمان داشته باشد شفاعت می‌شود ولی در برخی دیگر از روایات استفاده می‌شود که مثلاً سبک شمردن نماز، خیانت، زنا و ستم؛ مانع از شفاعت می‌شوند این دو دسته از روایات با هم تنافی ندارند، زیرا مقصود از دسته دوم این است که این گناهان باعث می‌شوند انسان مدت‌ها در عذاب بماند و از شفاعت محروم باشد نه این که اصلاً شفاعت نشود و روایات دسته اول می‌گوید هر کس ایمان به خدا داشته باشد و دین او مورد رضایت و پسند الهی باشد بالاخره شفاعتِ شفاعت کنندگان موجب نجات او می‌شود.


کسانی که از شفاعت محرومند

1.    کفار
از آیات قرآن استفاده می‌شود که کافر مورد شفاعت قرار نمی‌گیرد و شفاعت شفاعت کنندگان به حال آنان سودی ندارد.
امام حسین(ع) می‌فرماید: «ان النبی(ص) قال فی جواب نفر من الیهود سألوه عن مسائل: و اما شفاعتی ففی اصحاب الکبائر ما خلا اهل الشرک و الظلم»(28)
رسول اکرم(ص) در ضمن پاسخ آن دسته از یهود که مسائلی از آن حضرت پرسیده بودند فرمود: شفاعت من برای کسانی است که مرتکب گناهان بزرگ شده باشند جز شرک به خدا و ستم‌کاری.

2.    ستمگر شفاعت نمی‌شود
قرآن مجید می‌فرماید: «ما للظالمین من حمیم و لا شفیع یطاع»(29)
برای ستمگران دوست و شفاعت کننده‌ای که شفاعت او پذیرفته شود نیست.

3.    دشمنان خداندان رسالت (ناصبی)
امام صادق(ع) فرمود:
«لو ان الملائکه المقربین و الانبیاء المرسلین شفعوا فی ناصب ما شفعوا»(30)
اگر همه فرشتگان مقرب الهی و تمام پیامبران مرسل برای (ناصبی) یعنی کسی که دشمن خاندان عصمت و طهارت است شفاعت کنند شفاعت آنان پذیرفته نمی‌شود.

4.    آزار دهنده فرزندان پیامبر اکرم(ص):
رسول اکرم(ص) فرمود: «اذا قمت المقام المحمود تشفعت فی اصحاب الکبائر من امتی فیشفعنی الله فیهم و الله لا تشفعت فیمن آذی ذریتی»(31)
هنگامی که در مقام شفاعت قرار گیرم برای گناهکاران امتم شفاعت می‌کنم و خداوند شفاعت مرا می‌پذیرد. به خدا سوگند برای کسانی که ذرّیه و فرزندان مرا آزار کرده باشد شفاعت نمی‌کنم.

5.    کسانی که به شفاعت اعتقاد ندارند.
امام رضا(ع) می‌فرماید: «من کذب بشفاعه رسول الله لم تنله»(32)
کسی که شفاعت رسول خدا را تکذیب کند شفاعت پیامبر(ص) به او نمی‌رسد.
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «من لم یؤمن بشفاعتی فلا انا له شفاعتی»(33)
هر کس به شفاعت من ایمان نداشته باشد شفاعت من به او نمی‌رسد.

6.    خیانت‌کار
رسول اکرم(ص) فرمود: «من غش العرب لم یدخل فی شفاعتی...»(34)
هر کس به عرب‌ها (مسلمانان عرب) خیانت کند از شفاعت من بی‌بهره خواهد بود).

7.    شفاعت بعد از عذاب شدن
«و الله لا تنال شفاعتنا اذا رکب هذا (یعنی الزنا) حتی یصیبه الم العذاب و یری هول جهنم»(35)
به خدا سوگند شفاعت ما به کسی که مرتکب زنا شده باشد نمی‌رسد. جز پس از آنکه عذاب دردناک الهی را بچشد و هول و ترس جهنم را ببیند.

8.    کسی که به نماز اهمیت ندهد
امام صادق(ع) فرمود:
«لا ینال شفاعتنا من استخف بالصلوه»(36)
کسی که نماز را سبک بشمارد به شفاعت ما نمی‌رسد.


کارهایی که موجب تسریع در شفاعت می‌شود.

1.    اخلاص در ایمان و توحید
رسول اکرم(ص) می‌فرماید: «اسعد الناس بشفاعتی یوم القیامه من قال لا اله الا الله خالصاً من قلبه»(37)
کسانی بیش از همه به شفاعت من در روز قیامت خوشبخت می‌شوند که قلباً و از روی اخلاص به خدا ایمان داشته باشند.

2.    اهل نماز و سجده بودن
پیامبر اکرم(ص)به شخصی که از او درخواست شفاعت می‌کرد فرمود: «اما فاعنی بکثره السجود»(38)
مرا به کثرت سجده یاری کن. (سجده و عبادت تو موجب می‌شود من بهتر بتوانم تو را شفاعت کنم)

3.    درود فرستادن بر رسول خدا(ص)
پیامبر اکرم(ص) فرمود:
«من صلی علی محمد و قال اللهم انزله المقعد المقرب عندک یوم القیامه و جبت له شفاعتی»(39)
هر کس بر محمد(ص) درود فرستد و گوید بار الها او را در روز قیامت به مقام قرب خود جای ده شفاعت من برای او واجب می‌شود.

4.    آموختن قرآن و حفظ کردن و خواندن آن
پیامبر اکرم(ص) فرمود: «تعلموا القرآن فانه شافع لاصحابه یوم القیامه»(40)
قرآن را بیاموزید زیرا قرآن در روز قیامت اهل خود را شفاعت می‌کنند.

5.    دوستی فرزندان رسول اکرم(ص) و احترام و خدمت به آنان
رسول اکرم(ص) فرمود:
«اربعه انا لهم شفیع یوم القیامه المکرم لذریتی و القاضی لهم حوائجهم و الساعی فی امورهم عنده ما اضطروا الیه و المحب لهم بقلبه و لسانه»(41)
چهار نفرند که روز قیامت شفاعتشان خواهم کرد: 1. کسی که ذریه و فرزندان مرا گرامی دارد و احترام کند. 2. کسی که حوائج آنان را برآورد. 3. کسی که در انجام کار آنها سعی و کوشش کند هنگامی که به آن کار احتیاج و اضطرار دارند. 4. کسی که با زبان و دل آنان را دوست داشته باشد.

6.    دوستی با اهل ایمان و معاشرت با آنان
«لا یزال المؤمن یشفع حتی یشفع فی جیرانه و خلطائه و معارفه»(42)
مؤمن پیوسته شفاعت می‌کند تا شفاعت او درباره همسایه‌ها و دوستان و آشنایانش پذیرفته شود.
در پایان به این نکته اشاره می‌شود که اولین شفیع انسان عمل اوست و باید بیش از هر چیز به عمل کردن به احکام اسلام اندیشید و عقیده به شفاعت نباید بهانه برای دست زدن به آلودگی‌ها گردد(43)


(1). منشور جاوید، ج 8، ص 183.

(2). نهج البلاغه، ج 2، ص 199، خطبه 193.

(3). نهج البلاغه، ج 3، ص 243.

(4). غرر الحکم و درر الکلم آمدی، ج 6، ص 385.

(5). سوره ضحی، آیه 5 و 6.

(6). سوره اسراء، آیه 79.

(7). مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 15.

(8).خصال صدوق، ص 624.

(9). امالی صدوق، ص 291.

(10). مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 14.

(11) . مسند احمد بن حنبل، ج 3، ص 12.

(12). خصال صدوق، ص 156.

(13). صحیح بخاری، ج 9، ص 160.

(14). سنن ابن ماجه، ج 2، ص 1443.

(15). سنن ابی داود، } 2، ص 15

(16). خصال صدوق، ص 156.

(17). بحار، ج 8، ص 56.

(18). سنن ترمذی، ج 4، ص 245.

(19). محاسن برقی، ص 184.

(20). محاسن برفی، ص 184.

(21). محاسن برقی، ص 184.

(22). مناقب ابن شهر آشوب، ج 2، ص 14.

(23). ملحقات صحیفه سجادیه، ص 229.

(24). ملحقات صحیفه سجادیه، ج 2، ص 174.

(25). صحیح بخاری، ج 9، ص 160.

(26). انبیاء، آیه 28.

(27). منشور جاوید، ج 8، ص 192.

(28).خصال صدوق، ص 355.

(29). غافر، آیه 18.

(30). محاسن برقی، ص 184.

(31). امالی صدوق، ص 177.

(32). عیون اخبار الرضا(ع)، ص 177.

(33). امالی صدوق، ص 5.

(34). مسند احمد، ج 1، ص 72.

(35). کافی، ج 5، ص 469.

(36). کافی، ج 3، ص 270.

(37). صحیح بخاری، ج 1، ص 36.

(38). مسند احمد، ج 3، ص 500.

(39). مسند احمد، ج 4، ص 108.

(40). مسند احمد، ج 5، ص 251.

(41). عیون اخبار الرضا(ع)، ج 2، ص 24.

(42). بحار، ج 8، ص 44.

(43). منشور جاوید، ج 8، ص 200.

 


١٢:١٥ - 1391/04/26    /    شماره : ٣٣٦٠    /    تعداد نمایش : ٨٨٣



خروج





   مطالب مرتبط
بازدیدها
امروز :612
کل بازديدها :15877413
بازديدکنندگان آنلاين :7
بازديدازاین صفحه :105639