نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[فراموشی رمز توسط ایمیل]


  چاپ        ارسال به دوست

فرشتگان و خصوصیات و وظایف آنها(1)

از جمله موجودات عالم هستی ملائکه می باشند. تعداد فرشتگان بسیار زیاد است. در روایت امام صادق آمده است:« لَيْسَ خَلْقٌ أَكْثَرَ مِنَ‏ الْمَلَائِكَة» ؛ تعداد هیچ آفریده ای بیشتر از فرشتگان نیست. حضرت موسى در مناجات خود عرض كرد: خدايا در آسمان کدام یک از آفريده های تو وجود دارد؟ پاسخ رسيد فرشتگان. پرسيد: شمارشان چند است؟ جواب شنيد: دوازده هزار سبط. پرسيد: هر سبطى چند فرشته است؟ جواب آمد: به شماره ذرّه‏هاى خاك. اطلاعات قریب به اتفاق ما انسانها در باره این موجودات که از دیده های ما مخفی می باشند، بسیار کم و ناچیز است و شاید حتی آمیخته با خرافات باشد در قرآن كريم نام هيچ يك از فرشتگان الهی جز جبرئيل و ميكائيل برده نشده است. بقيه ملائكه با ذكر خصوصیت ها و مسؤولیت هایشان ياد شده اند مانند ملك الموت(فرشته مرگ) و كراماً كاتبين(دو فرشته مسؤول ثبت اعمال انسان) و غیراینها.

در این مقاله که برخی از یافته های آن در پاورقی هایش ذکر شده و نباید از آنها غفلت نمود. در باره چیستی ملائکه، امکان دیده شدنشان، ویژگی ها و کارهایی که ملائکه انجام می دهند، سخنانی تقدیم می کنیم و امیدواریم به خواست خداوند عالم مورد رحمت خاص فرشتگان الهی قرار گیریم. یکی از اهداف نگارش این مقاله آن است که به نقش و جایگاه ملائکه در زندگی خود پی ببریم یا اطلاعات خود را در این زمینه بیشتر کنیم.

متأسفانه در این زمان از خدا و موجوداتی چون ملائکه که در اصل حیات ما و مسائل مربوط به آن تا ورود به عالم برزخ و قیامت و ورود به بهشت یا جهنم نقش آفرینی می کنند، اصلاً سخنی به میان نمی آید. و فقط از انسان و فکر و تلاش او صحبت می شود. نهایت لطفی که می کنند. البته اگر سرکیسه کردن مردم و دور ساختن آنها از خدا و دین و مذهب نباشد. مطالبی را به عنوان تکنیک های موفقیت بازگو می کنند. هر چند پاره ای از این یافته ها بازگویی آیات و روایات به زبان روز است ولی در مجموع اشکالات و نواقص فراوانی دارد که شایسته است مورد نقد و ارزیابی قرار گیرد. عدم ذکر فرشتگان الهی که در بسیاری از آیات و روایات و کتب فلسفه و عرفان و کتب اخلاقی از آنها یاد شده، و تکیه بیش از حد به انسان و تلاش او و باز نکردن جایگاه شایسته و بنیادین برای خداوند عالم در پیشرفت انسان و پروش وی،  مهم ترین اشکال کلاس های موفقیت است. و برای همین شایسته است که محققین و پژوهشگران به بازگویی نقاط ضعف و قوت این کلاس ها و درسهایی که در آنها ارائه می شود، بپردازند. 

پاره ای از فعالیت ها و ویژگی های ملائکه
پاره ای از خصوصیات و ویژگی های ملائکه به قرار ذیل است. پیش از آن بایستی متذکر نکته ای مهم شویم و آن این که هر چند خصوصیات و رویکردها ذیل مربوط به ملائکه می باشد اما این به آن معنا نیست که هر فرشته ای تمامی آنها را دارد. مثلاً گرچه ملائکه رزق و روزی مردم را عهده دار می باشند ولی نباید گمان کرد که هر فرشته ای این وظیفه را انجام می دهد.

مجرد بودن
1ـ یکی از ویژگی های ملائکه مجرد بودن آنهاست. در بخشی از کلام رسول خدا آمده است:« فالملک لا تشاهده حواسکم »؛ فرشته موجودی است که حواس شما او را مشاهده نمی کند. در روایت امام صادق آمده است: ملائکه چیزی نمی خورند و نمی آشامند و به نکاح نمی پردازند. آنها تنها در پرتو نسیم عرش زندگی می کنند.

فرمانبری و اطاعت
2ـ ویژگی  دیگری كه از ملائكه در قرآن و حديث آمده، اين است كه در آنها نافرمانى و عصيان نيست. برای همین خداوند می فرماید:« ...لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ». البته این به معنای مجبور بودن ملائکه در اطاعت خداوند و غیر مختار بودنشان نیست. آنها در عین این که موجودی آزاد و مختار هستند، خداوند را اطاعت می کنند؛ مانند انبیا و ائمه اطهار(علیهم السلام).

دارای سازمان و تشکیلات
3ـ ویژگی دیگر ملائکه این است که برخی از آنها فرمان دهنده و برتر از فرشتگان مادون خود هستند و برخی فرمانبر و مطیع امر فرشتگان مافوق خود می باشند. البته ملائکه فرمان دهنده، فرمان خداوند را به مأمورین می رسانند و ملائکه فرمانبر هم به دستور خداوند مطیع امر ملائکه مافوق خود هستند. نتیجه این بحث آن است که در میان ملائکه مانند ما انسانها نظم و سازمان و تشکیلات و ما فوق و ما دون وجود دارد.

بندگان شریف و با کرامت
4ـ خصوصیت بارز دیگر ملائکه آن است که از آنها در قرآن مجید به عنوان«عباد مکرمون»(بندگان با کرامت) یاد شده است. از این نکته قرآنی مشخص می شود که ملائکه کرامت ذاتی دارند و رتبه وجودی و کمالی آنها خیلی بالاست. و این که گفته شده انسان اشرف مخلوقات است، و حتی از فرشتگان بالاتر می باشد، همه انسانها را شامل نمی شود بلکه منظور، انسانهای کامل است. آیا مقام مخلوقاتی مثل ما که این همه سرپیچی و نافرمانی می کنند، از فرشتگانی که اصلاً معصیت نمی کنند و مطیع محض پروردگار هستند، بالاتر است؟! هرگز؛ فقط انسانهایی از آنها برتر هستند که به معنای واقعی کلمه انسان باشند نه در ظاهر.

همواره پیروز
5ـ از آنجا كه ملائکه هر کاری انجام می دهند، به امر خداوند است، هرگز شكست نمى ‏خورند. زیرا خداوند هرگز درمانده نمی شود و چیزی بر او و فرمانش غالب نمی گردد:« وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْ‏ءٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْض »( هیچ چیزی در آسمان و زمین او را عاجز و ناتوان نمی کند). بنا بر این همواره، خداوند و سپاه او پیروز هستند و شیاطین و مشرکین و کفار و تبهکاران راه به جایی نمی برند. و اگر می بینیم که شیاطین جن و انس به دین و فرامین الهی اهمیتی نمی دهند و مانع برپایی شعائر الهی می شوند و در زمین به قتل و غارت و فساد و تباهی و گمراه ساختن مشغول هستند، این به خاطر پیروزی واقعی آنها و شکست سپاه الهی نیست؛ بلکه اختیار و فرصتی است که خداوند به آنها و دیگر افراد و موجودات مکلف  در دنیا داده، تا انسانها و مکلفین خوب از انسانها و مکلفین بد و تبهکار تمیز داه شود.

متمثل شدن
6ـ از جمله توانایی های فرشتگان «متمثل» شدن است. تمثل فرشته آن است که در ذهن انسان به صورت یک بشر خودنمایی می کند. و اگر لازم باشد با او گفتگو هم می کند. البته در عالم خارج نه صدایی تولید و شنیده می شود و نه کسی دیده می شود. زیرا فرآیند تمثل در عالم ماده نیست و فقط در ظرف ادراکی شخصی که تمثل برای او اتفاق افتاده، وجود دارد. برای همین کس دیگری از تمثلی که برای یک نفر رخ داده، مطلع نمی شود؛ حتی اگر نزدیک او باشد. علامه طباطبایی در باره تمثل فرشته وحی برای پیامبر(ص) می گوید: هنگامی که به رسول خدا وحى مى ‏شد، فرشته وحى را مى ‏ديد و صدايش را مى ‏شنيد، اما بدون اينكه حس بينايى و شنوايى مادى خود را چون ما به كار بگيرد. در روايت آمده است كه حالتى شبيه بيهوشى به آن جناب دست مى ‏داد. اگر رؤيت و شنيدن ایشان در حال وحى عين ديدن و شنيدن ما مى ‏بود، می بايست آنچه مى ‏ديد و مى ‏شنيد، ميان ایشان و ساير مردم مشترك باشد؛ یعنی اصحابش هم فرشته وحى را می دیدند و صدايش را می شنیدند ولی بر پایه گزارش های قطعی این گونه نبود. بسیار اتفاق می افتاد که برای آن حضرت در بین جمعیت حالت وحى رخ می داد ولی کسی چيزی نمی دید و نمی شنید و احساس نمى ‏كرد.

اين را هم نمى ‏توانيم بگوييم كه ممكن است خداى تعالى در آن حال در حواس جمعيت تصرف مى ‏كرد و نمى ‏گذاشت كه آنچه را پیامبر(ص) مى ‏ديد و می شنید، آنها ببينند و بشنوند. ایشان در موضعی دیگر پیرامون تمثل فرشته به صورت انسان می گوید: این که در روايات ما از صورت و شكل و هیأتهاى جسمانى ملائكه سخن به میان آمده، از باب تمثل است و خواسته‏اند بگویند: فلان فرشته طورى است كه اگر اوصافش با طرحى نشان داده شود، به اين شكل درمى ‏آيد. توصیفات مادی هم که پیامبران و امامان از ملائکه کرده اند، در همین راستاست. آنها ملائکه را به صورتی كه براى آنان مجسم شده اند، توصيف كرده‏اند و گرنه ملائكه به صورت و شكل درنمى ‏آيند.
آرى فرق است بين تمثل و شكل‏گيرى واقعی . منظور از تمثل ملك به صورت انسان، اين است كه ملك در ظرف ادراك آن كسى كه وى را مى ‏بيند، به صورت انسان درمی آيد، ولی بيرون از ظرف ادراك او و در عالم خارج این گونه نیست و صورت ملکی دارد.

اما اگر شکل فرشته تغییر پیدا کند و در ظرف ادراک بیننده و خارج از آن بشر بشود، چنین چیزی امکان ندارد؛ چون انقلاب ماهیت محال است. وانگهی در صورت وقوع چنین امر محالی، دیگر آن فرشته فرشته نخواهد بود. یعنی امکان ندارد که یک موجود با حفظ هویت فرشته بودن، انسان باشد. بنا بر این، تمثل فرشته به صورت بشر، یعنی این که فرشته برای بیننده به صورت بشر ظاهر شود نه اينكه فرشته تغییر ماهیت بدهد و بشر بشود.


کتابنامه
ترجمه تفسير الميزان، محمد باقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه، قم، 1374 ش، پنجم
تفسير عاملى، ابراهيم عاملی، تحقیق على اكبر غفارى، انتشارات صدوق، تهران، 1360 ش
تفسير القمي‏، على بن ابراهيم‏ قمی، تحقیق طیب موسوى جزائرى، دارالكتاب‏، قم‏، 1404 ق‏، سوم‏
التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري(ع)، تحقیق و نشر مدرسة الإمام المهدي، قم‏، 1409 ق‏، اول‏
الكافي، محمد بن يعقوب کلینی، علی اکبر غفارى و محمد آخوندى، دار الكتب الإسلاميه، تهران‏، 1407 ق‏، چهارم‏
ملائکه، محمد شجاعی، نگارش محمد رضا کاشفی، انتشارات وثوق، قم، 1384، دوم.

محمد اصغری نژاد

به سفارش سازمان تبلیغات اسلامی قم


١٢:١٩ - 1393/01/08    /    شماره : ٢٨٧٧٨    /    تعداد نمایش : ٩٠٩



خروج





   مطالب مرتبط
 فرشتگان و خصوصیات و وظایف آنها(5) (خبر)
 فرشتگان و خصوصیات و وظایف آنها(3) (خبر)
 فرشتگان و خصوصیات و وظایف آنها(4) (خبر)
 فرشتگان و خصوصیات و وظایف آنها(2) (خبر)
 وظایف مدیراسلامی باتکیه بروظایف سازمانی (خبر)
 تشویق طلاب به پژوهش یکی ازوظایف نشریات حوزوی است (خبر)
 حقوق و وظایف متقابل زن و شوهر (خبر)
 آثار و خصوصیات مخلصین در قرآن (خبر)
 وظایف نوّاب خاصّ امام زمان-علیه السلام- (خبر)
 وظایف خواص و علما در عصر غیبت (خبر)
 وظایف منتظران (خبر)
بازدیدها
امروز :425
کل بازديدها :17446794
بازديدکنندگان آنلاين :3
بازديدازاین صفحه :115051